Ο Μίνωας του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

 

Ο Μίνωας

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

   

Ο Μίνωας, Κριτής στον Άδη

   ΓΕΝΙΚΑ: Ο Μίνωας κατά την ελληνική μυθολογία, ήταν βασιλιάς της Κρήτης. Το βασίλειό του περιελάμβανε ολόκληρη την Κρήτη, που είχε πολλές δεκάδες πόλεις, αλλά και τις Κυκλάδες [Μινωίδες νήσοι]. Πρωτεύουσα του μινωικού βασιλείου ήταν η Κνωσός. Εκεί βρίσκονται τα περίφημα ανάκτορα του Μίνωα, που μέρος τους σώζεται ακόμα σήμερα, συμπλέκοντας Μυθολογία και Ιστορία. Τα ανάκτορα αυτά αποτελούσαν μια ολόκληρη σχεδόν πόλη, με ξενώνες, λουτρά, ιερά, βιοτεχνικά εργαστήρια, αποθήκες τροφίμων, βασιλικές αίθουσες, την αίθουσα του θρόνου, υπασπιστήρια, αίθουσες δεξιώσεων και τελετών και τόσα άλλα.

   ΙΣΤΟΡΙΚΑ: Δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένο ποιος λαός κατέλυσε το ένδοξο βασίλειο του Μίνωα. Από όσα, όμως, πολύτιμα αντικείμενα κρητικής προελεύσεως βρέθηκαν στους λεγόμενους θησαυρούς του Ατρέα, αλλά και κατά τα γραφόμενα του Ηροδότου, φαίνεται πως οι επιδρομείς ήταν Έλληνες, Αχαιοί από την Πελοπόννησο. Από το Μίνωα πήρε την ονομασία του ο Μινωικός πολιτισμός, ένας πολιτισμός που καλύπτει την περίοδο από το 3000 έως το 1450 π. Χριστού.

   ΜΥΘΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Το όνομα του Μίνωα εμπλέκεται σε πολλούς αρχαίους ελληνικούς μύθους. Έτσι, σύμφωνα με την αστείρευτη ελληνική Μυθολογία, ο Μίνωας ήταν γιος του Δία και της Ευρώπης. Μετά την αρπαγή της Ευρώπης από τη Συρία, ο Δίας απέκτησε στην Κρήτη μαζί της τρία παιδιά: τον Μίνωα, το Ροδάμανθυ και τον Σαρπηδόνα. Μετά την αποχώρηση του Δία, η Ευρώπη και τα τρία αγόρια βρήκαν άσυλο στη αυλή του βασιλιά της Κρήτης Αστέριου, που τελικά παντρεύτηκε την Ευρώπη και υιοθέτησε το Μίνωα και τα αδέρφια του.

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ -ΘΡΟΝΟΣ: Ο Μίνωας όταν μεγάλωσε παντρεύτηκε την κόρη του Ήλιου, Πασιφάη, από την οποία απέκτησε τους Ανδρόγεω, Δευκαλίωνα, Γλαύκο και Κατρέα καθώς και τέσσερις κόρες [Ακάλλη, Αριάδνη, Φαίδρα και Ξενοδίκη]. Ο Μίνωας παρουσιάζεται σε αρκετούς μύθους σαν διεφθαρμένος άντρας και καθόλου πιστός σύζυγος. Η συμπεριφορά του αυτή ενοχλούσε την Πασιφάη, η οποία επιθυμούσε να τον εκδικηθεί. Λέγεται μάλιστα ότι του είχε δώσει ένα ποτό, που τον έκανε όταν έβλεπε με πόθο άλλη γυναίκα να της ρίχνει στο στήθος άγρια ζώα, που την κατασπάρασσαν! Με βάση τον ίδιο μύθο, ο Μίνωας απαλλάχτηκε από το βάρος αυτό όταν ερωτεύτηκε την Πρόκριδα, ερωμένη του Κέφαλου. Η Πρόκρις έδωσε στο Μίνωα ειδικό αντίδοτο, κι έτσι εξουδετερώθηκαν οι δυσμενείς επιδράσεις. Μετά το θάνατο του Αστέριου ο Μίνωας διεκδίκησε το θρόνο του. Προκειμένου να κάμψει τις αντιστάσεις των Κρητών, ισχυρίστηκε ότι οι θεοί του είχαν ήδη παραχωρήσει τη θέση αυτή. Για να αποδείξει μάλιστα του λόγου το αληθές είπε ακόμη, ότι οι θεοί θα του έστελναν ότι τους ζητούσε. Έπειτα ζήτησε από τον Ποσειδώνα να βγει ... μέσα από τη θάλασσα ένας ταύρος! Μάλιστα, υποσχέθηκε στο θεό ότι θα θυσίαζε τον ταύρο αυτό. Συνεπαρμένος όμως από την ομορφιά του ζώου απέφυγε να τηρήσει την υπόσχεσή του. Θυσίασε έναν άλλο ταύρο στη θέση του, νομίζοντας ότι θα κατόρθωνε να ξεγελάσει τον θεό της θάλασσας.

 

Η σύζυγος του Μίνωα, Πασιφάη ,με τον Δαίδαλο Pompeii- Casa dei Vettii

Ο ΤΑΥΡΟΣ ΚΙ Ο ΜΙΝΩΤΑΥΡΟΣ: Η τιμωρία του Μίνωα δεν άργησε να έρθει. Ο Ποσειδώνας έκανε την Πασιφάη να ερωτευτεί τον ταύρο(!), ο οποίος έμεινε γνωστός ως ο ταύρος της Κρήτης. Με τη βοήθεια του Δαίδαλου, φημισμένου τεχνίτη στην αυλή του Μίνωα, η Πασιφάη μπήκε σε μία ξύλινη κατασκευή, σκεπασμένη με δέρματα, προκειμένου ο ταύρος να την περάσει για αγελάδα. Από την ένωση του ταύρου και της Πασιφάης γεννήθηκε ένα παιδί-τέρας, το οποίο ονομάστηκε Αστερίων, αλλά λόγω της μορφής του έγινε γνωστό ως Μινώταυρος.

 

Μίνωας και Σκύλλα

  Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΔΡΟΓΕΩ ΚΑΙ Η ΤΙΜΩΡΙΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ: Μαύρη σελίδα στη βασιλεία του Μίνωα απετέλεσε ο θάνατος του γιου του, Ανδρόγεω. Ο Ανδρόγεως είχε μεταβεί στην Αθήνα για να συμμετάσχει στα Παναθήναια. Κατόρθωσε μάλιστα να νικήσει σε όλα τα αθλήματα, προκαλώντας το φθόνο των Αθηναίων. Προκειμένου να απαλλαγούν από αυτόν, τον έστειλαν να εξοντώσει τον γνωστό ταύρο της Κρήτης, ο οποίος πλέον βρισκόταν στο Μαραθώνα. Τελικά ο ταύρος σκότωσε τον Ανδρόγεω. Μια άλλη μυθική εκδοχή βεβαιώνει πως οι Αθηναίοι έστειλαν το νέο σε θανάσιμη ενέδρα. Όταν ο Μίνωας πληροφορήθηκε το χαμό του γιου του, βρισκόταν στην Πάρο, όπου πραγματοποιούσε θυσίες προς τιμή των Χαρίτων. Μόλις άκουσε το δυσάρεστο νέο, έβγαλε το λουλουδένιο στεφάνι που φορούσε για την εορτή διατάσσοντας τους αυλητές να πάψουν τη μουσική. Ωστόσο ολοκλήρωσε τη θυσία. Έκτοτε, η συγκεκριμένη θυσία γινόταν χωρίς συνοδεία μουσικής. Στη συνέχεια ο Μίνωας εκστράτευσε εναντίον της Αθήνας για να εκδικηθεί το θάνατο του γιου του. Πρώτος σταθμός της εκστρατείας αυτής ήταν τα Μέγαρα. Εκεί βασίλευε ο Νίσος, γιος του Πανδίονα. Χαρακτηριστικό του βασιλιά αυτού ήταν μια τρίχα κόκκινη στο κεφάλι του που ήταν συνδεδεμένη με τη ζωή του. Η κόρη του, Σκύλλα, που ερωτεύτηκε το Μίνωα, έκοψε την τρίχα αυτή. Έτσι ο Νίσος πέθανε και τα Μέγαρα εκπορθήθηκαν. Όταν η Σκύλλα πήγε υπερήφανη για το κατόρθωμά της στο Μίνωα, εκείνος την τιμώρησε για την προδοσία της. Την έριξε στη θάλασσα ή κατά άλλη εκδοχή την έδεσε στην πρύμνη του πλοίου του όταν σαλπάρισε για την Αθήνα. Εν συνεχεία ο στρατός του Μίνωα ξεκίνησε την πολιορκία των Αθηνών, χωρίς όμως να μπορεί να κατορθώσει να την καταλάβει. Αυτό κράτησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Μίνωας τότε ζήτησε βοήθεια από τον πατέρα του. Ο Δίας τότε έστειλε στην Αθήνα επιδημίες. Οι απελπισμένοι Αθηναίοι στράφηκαν για συμβουλή στο δελφικό Μαντείο. Ο χρησμός της Πυθίας έλεγε ότι έπρεπε να ικανοποιηθεί οποιοδήποτε αίτημα του Μίνωα! Έτσι οι Αθηναίοι δέχτηκαν την άνευ όρων παράδοση της πόλης τους. Ο Μίνωας τότε επέβαλε στην Αθήνα ένα φόρο αίματος. Συγκεκριμένα οι Αθηναίοι έπρεπε να στέλνουν κάθε χρόνο εφτά νέους και εφτά νέες για τροφή του Μινώταυρου. Την τιμωρία των Αθηναίων έμελλε να σταματήσει μερικά χρόνια αργότερα ο γιος του Αιγέα, βασιλιά της Αθήνας, ο Θησέας, με τον οποίο θα ασχοληθούμε σε ειδική ενότητα. Εκεί, με τη βοήθεια της Αριάδνηε, ο Θησέας κατόρθωσε σκοτώνοντας το Μινώταυρο, να τερματίσει το μακάβριο αυτό φόρο αίματος της Αθήνας.

   ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΜΙΝΩΑ: Μετά τη φυγή του Δαίδαλου από την Κρήτη και την εύρεση ασύλου στο βασίλειο του Κώκαλου, ο Μίνωας, που είχε ανάγκη από τις υπηρεσίες του μεγάλου αυτού τεχνίτη, έσπευσε να τον συναντήσει εκεί. Φτάνοντας ο Μίνωας, ζήτησε από τον Κώκαλο να του παραδώσει το Δαίδαλο. Ο Κώκαλος προσποιήθηκε ότι θα ενδώσει στο αίτημα του, όμως του ζήτησε πρώτα να συμμετάσχει σε ένα συμπόσιο που θα διοργάνωνε. Πριν το συμπόσιο ο Μίνωας θα έπρεπε να λουστεί. Οι κόρες ή κάποιες υπηρέτριες του Κώκαλου, όταν ο Μίνωας βρισκόταν στο λουτρό, τού έριξαν καυτό νερό με αποτέλεσμα να βρει φρικτό θάνατο.

   ΚΡΙΤΗΣ ΣΤΟΝ ΑΔΗ: Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, ο Μίνωας ήταν πολύ σοφός νομοθέτης. Ακόμη κι ο Όμηρος, του πλέκει το εγκώμιο, κάτι σπάνιο για τον μεγάλο επικό ποιητή. Έτσι μας πληροφορεί πως ο Μίνωας έπαιρνε τους νόμους από τον ίδιο τον Δία κάθε εννιά χρόνια σε ένα σπήλαιο του όρους Ίδη. Γενικά, η διοίκηση του Μίνωα θεωρήθηκε ανθρωπιστική και δίκαιη και γι' αυτό το λόγο, σύμφωνα με το μύθο, ορίστηκε ως ένας από τους κριτές του Άδη, μαζί με τον αδερφό του Ροδάμανθυ και τον Αιακό. Ανάμεσα στους τρεις αυτούς κριτές ο Μίνωας ξεχώριζε γιατί λάμβανε τις τελικές αποφάσεις για τη θέση κάθε ψυχής στο βασίλειο του Πλούτωνα.

   ΑΛΛΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Για την προσωπικότητα του Μίνωα υπάρχει, γενικά, διχογνωμία στις αρχαίες πηγές. Έτσι, κάποιοι μύθοι τον περιγράφουν σαν ένα διεφθαρμένο βασιλιά ενώ άλλοι του αποδίδουν σημαντικό έργο, όπως για παράδειγμα τη νομοθεσία, τομέα στον οποίο του πλέκουν το εγκώμιο. Πιο πιθανό θεωρείται ότι τα υπερβολικά και δυσφημιστικά στοιχεία πέρασαν στα βιογραφικά στοιχεία του Μίνωα, από τους εχθρούς του, τους Αθηναίους. [Όπως, για παράδειγμα, η υπόθεση με την Πρόκριδα]. Αξίζει να προσθέσουμε πως, σύμφωνα με τον Αιγύπτιο ιερέα και συγγραφέα Μανέθωνα, ο Μίνωας βασίλεψε στην Αίγυπτο πριν τον κατακλυσμό. Ο Μίνωας, κατά την άποψή του, μαζί με τους επτά επόμενους βασιλείς απογόνους του, βασίλεψαν 253 έτη, ενώ η δυναστεία τους αυτή ήταν μετά τη βασιλεία των θεών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Βιβλιοθήκη των Ελλήνων, Μανέθωνος Αιγυπτιακά, Εκδόσεις Γεωργιάδης, Γ΄έκδοσις, Αθήνα 1996

Ζαν Ρισπέν, «Ελληνική μυθολογία», τόμος Β', εκδόσεις Δαρεμάς, επιμέλεια Σπ. Μαρινάτος, μετάφραση Νίκος Τετενές, Αθήνα 1953.

konstantinosa.oikonomou@gmail.com