Πρώτη εμφάνιση του Ηρακλή στη Θεσσαλία - Το τέλος της κυριαρχίας των Λαπιθών [Θεσσαλική Ιστορία - Μυθολογία 10.] από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

 

Πρώτη εμφάνιση του Ηρακλή στη Θεσσαλία - Το τέλος της κυριαρχίας των Λαπιθών [Θεσσαλική Ιστορία - Μυθολογία 10.]

από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

   Στη μυθική Θεσσαλία η πρώτη δυναμική παρουσία του Ηρακλή, συνέβαλε στην εδραίωση της Εστιαιώτιδας, του κράτους δηλαδή της ΒΔ Θεσσαλίας. Σ’ αυτή λοιπόν την περιοχή βασίλευε σε μια φυλή Δωριέων ο Αιγίμιος, ακριβώς δίπλα στη χώρα των Λαπιθών. Εκείνη την εποχή οι Λαπίθες με βασιλιά το γιο του Καινέα, τον Κόρωνο, κήρυξαν τον πόλεμο στον Αιγίμιο κι άρχισαν να προελαύνουν στα εδάφη των αντιπάλων. Ο στρατός των Δωριέων έδειχνε αδύναμος μπροστά στη δύναμη και το πάθος των Λαπιθών. Έτσι ο Αιγίμιος ζήτησε τη συνδρομή του Ηρακλή που κατέφτασε με μεγάλη δύναμη Αρκάδων. 

    Στην καθοριστική μάχη που δόθηκε ο στρατός των Λαπιθών ηττήθηκε και ο βασιλιάς τους Κόρωνος έπεσε ηρωικά στο πεδίο της μάχης. Έτσι οι ακέφαλοι πια Λαπίθες συνθηκολογώντας επέστρεψαν τις κατακτημένες περιοχές της Εστιαιώτιδας στους Δωριείς του Αιγίμιου και επέστρεψαν ηττημένοι στην πατρίδα τους.

Παράθεμα, Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη: Ηρακλής και Λαπίθες

[Β 7,7] διεξιὼν δὲ Ἡρακλῆς τὴν Δρυόπων χώραν, ἀπορῶν τροφῆς, ἀπαντήσαντος Θειοδάμαντος βοηλατοῦντος τὸν ἕτερον τῶν ταύρων λύσας καὶ σφάξας εὐωχήσατο. ὡς δὲ ἦλθεν εἰς Τραχῖνα πρὸς Κήυκα, ὑποδεχθεὶς ὑπ᾽ αὐτοῦ Δρύοπας κατεπολέμησεν.

αὖθις δὲ ἐκεῖθεν ὁρμηθεὶς Αἰγιμίῳ βασιλεῖ Δωριέων συνεμάχησε· Λαπίθαι γὰρ περὶ γῆς ὅρων ἐπολέμουν αὐτῷ Κορώνου στρατηγοῦντος, ὁ δὲ πολιορκούμενος ἐπεκαλέσατο τὸν Ἡρακλέα βοηθὸν ἐπὶ μέρει τῆς γῆς. βοηθήσας δὲ Ἡρακλῆς ἀπέκτεινε Κόρωνον μετὰ καὶ ἄλλων, καὶ τὴν γῆν ἅπασαν παρέδωκεν ἐλευθέραν αὐτῷ.

   Στο επόμενο σημείωμα μας θα μιλήσουμε για την Αργοναυτική Εκστρατεία.

Τα άρθρα της σειράς μας εμπεριέχονται στο βιβλίο του Κων/νου Οικονόμου Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία τ. Ά  - Στην ομίχλη του Μύθου

Από τη γενιά του Αιόλου στο Φρίξο και την Έλλη [Θεσσαλική Ιστορία και Μύθος 9.] από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Από τη γενιά του Αιόλου στο Φρίξο και την Έλλη [Θεσσαλική Ιστορία και Μύθος 9.]

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

   

Σίσυφος , Ιξίων και Τάνταλος τιμωρούμενοι στην Άδη!

Αιολίδες: Εκτός των Λαπιθών, άλλος μεγάλος βασιλικός οίκος της μυθικής Θεσσαλίας είναι οι Αιολίδες. Ιδρυτής της θεωρείται ο Αίολος γιος του Έλληνα (για τον οποίο θα γίνει λόγος πιο κάτω) και της Οθρηίδος Νύμφης και εγγονός του Δευκαλίωνα και της Πύρρας. Αυτός είχε πέντε γιους και μια κόρη: τον Κριθέα, το Σίσυφο, τον Αθάμαντα, τον Σαλμωνέα, τον Περιήρη και την Μελανίππη. Αυτοί όμως που έχουν θεσσαλικό ενδιαφέρον είναι ο Κριθέας και ο Αθάμας. Ο Αθάμας εμφανίζεται αργότερα στο μύθο ως βασιλιάς της Βοιωτίας και σύζυγος της Νεφέλης. Ακολουθεί πιο κάτω η εξιστόρηση της υπόθεσης του Φρίξου που θα μας οδηγήσει, με τη σειρά της, στον επακόλουθο μύθο του Ιάσονα και της Αργοναυτικής εκστρατείας.

 Φρίξος και Έλλη

 

Η Ινώ καταδιώκει το Φρίξο

   Ο Αθάμας απέκτησε δυο παιδιά, το Φρίξο και την Έλλη από τη Νεφέλη¹, όμως αυτό δεν τον έκανε, φαίνεται, ευτυχισμένο κι έδιωξε τη σύζυγό του για τα μάτια της Ινώς της κόρης του Κάδμου, που ήταν παλαιότερα ηγεμόνας της Θήβας. Η Ινώ, αντιπαθώντας τα δυο παιδιά του Αθάμα και θέλοντας να προωθήσει στο θηβαϊκό θρόνο κάποιον από τους γιους της που έφερε αργότερα στον κόσμο, κατέστρωσε ένα καταχθόνιο σχέδιο: έβαλε κάποιες γυναίκες της πόλης να κλέψουν τους σπόρους για την επόμενη σπορά, που φυλάσσονταν απ’ τους άνδρες τους και να τους ψήσουν ελαφρά ώστε να μην έχουν δυνατότητα αναπαραγωγής. Έτσι κι έγινε, την επόμενη χρονιά τίποτα δε φύτρωσε στην εύφορη πεδιάδα της Θήβας κι ο Αθάμας μη ξέροντας τι να σκεφτεί, έστειλε απεσταλμένους στο Μαντείο των Δελφών για να ρωτήσουν την αιτία. Η Ινώ όμως φρόντισε να τους εξαγοράσει, ώστε να ανακοινώσουν ψεύτικο χρησμό, που έλεγε ότι για να απαλλαγούν, δήθεν, απ’ αυτό το κακό, έπρεπε να θυσιαστεί ο Φρίξος στο Δία. Όμως η Νεφέλη, ως από μηχανής θεός, άρπαξε τα παιδιά της και τα οδήγησε σ’ ένα χρυσόμαλλο κριάρι, δώρο του Ερμή.

Ο Φρίξος και η Έλλη ανακουφισμένοι καβαλίκεψαν το κριάρι και πετώντας πάνω απ’ την Ελλάδα, τη Θράκη και το Αιγαίο, κατευθύνθηκαν προς την Κολχίδα. Κάποια στιγμή όμως η Έλλη γλίστρησε και πέφτοντας στα στενά που ονομάστηκαν από τότε Ελλήσποντος, πνίγηκε. (Έλλης + πόντος-θάλασσα) Ο Φρίξος κατέληξε μόνος του στην Ανατολική άκρη της Μαύρης θάλασσας, την Κολχίδα. Εκεί τον υποδέχτηκε ο βασιλιάς Αιήτης, γιος του Ήλιου, που του έδωσε για σύζυγο την κόρη του Χαλκιόπη. Ο Φρίξος θυσίασε το κριάρι στο θεό Δία και παρέδωσε το χρυσόμαλλο δέρας (δέρμα) του στον Αιήτη που το κρέμασε στο άλσος του Άρη, στα κλαδιά μιας βελανιδιάς, απ’ όπου ο Ιάσονας αργότερα θα το αρπάξει.

Άσχημο τέλος, όμως επιφυλλάχτηκε απ' τους θεούς για το βασιλικό ζεύγος της Θήβας. Η θεά Ήρα επιβουλεύτηκε το βασιλικό ζεύγος γιατί είχαν κρύψει το μικρό θεό Διόνυσο, όταν η ίδια ήθελε το κακό του, μιας και ο μικρός θεός ήταν νόθος γιος του Δία. Έτσι λοιπόν τους πήρε τα λογικά με αποτέλεσμα να σκοτώσουν πάνω στην τρέλα τους τα δυο τους παιδιά, τον Λέαρχο και τον Μελικέρτη. Όταν όμως συνήλθαν κι αντιλήφθηκαν το έγκλημά τους, η μεν Ινώ αυτοκτόνησε πέφτοντας στο Σαρωνικό, ο δε Αθάμας αναχώρησε θλιμμένος μακριά και κατέφυγε στην Πίνδο όπου και τελικά εγκαταστάθηκε. Εκεί άφησε απογόνους και η περιοχή ονομάστηκε Αθαμαντία ή Αθαμανία και οι κάτοικοί της Αθάμαντες ή Αθαμάνες.

    Παράθεμα: Απολλόδωρος, Βιβλιοθηκη: Διήγηση για το Φρίξο

[Α 9,1] τῶν δὲ Αἰόλου παίδων Ἀθάμας, Βοιωτίας δυναστεύων, ἐκ Νεφέλης τεκνοῖ παῖδα μὲν Φρίξον θυγατέρα δὲ Ἕλλην. αὖθις δὲ Ἰνὼ γαμεῖ, ἐξ ἧς αὐτῷ Λέαρχος καὶ Μελικέρτης ἐγένοντο. ἐπιβουλεύουσα δὲ Ἰνὼ τοῖς Νεφέλης τέκνοις ἔπεισε τὰς γυναῖκας τὸν πυρὸν φρύγειν. λαμβάνουσαι δὲ κρύφα τῶν ἀνδρῶν τοῦτο ἔπρασσον. γῆ δὲ πεφρυγμένους πυροὺς δεχομένη καρποὺς ἐτησίους οὐκ ἀνεδίδου. διὸ πέμπων ὁ Ἀθάμας εἰς Δελφοὺς ἀπαλλαγὴν ἐπυνθάνετο τῆς ἀφορίας. Ἰνὼ δὲ τοὺς πεμφθέντας ἀνέπεισε λέγειν ὡς εἴη κεχρησμένον παύσεσθαι τὴν ἀκαρπίαν, ἐὰν σφαγῇ Διὶ ὁ Φρίξος. τοῦτο ἀκούσας Ἀθάμας, συναναγκαζόμενος ὑπὸ τῶν τὴν γῆν κατοικούντων, τῷ βωμῷ παρέστησε Φρίξον. Νεφέλη δὲ μετὰ τῆς θυγατρὸς αὐτὸν ἀνήρπασε, καὶ παρ᾽ Ἑρμοῦ λαβοῦσα χρυσόμαλλον κριὸν ἔδωκεν, ὑφ᾽ οὗ φερόμενοι δι᾽ οὐρανοῦ γῆν ὑπερέβησαν καὶ θάλασσαν. ὡς δὲ ἐγένοντο κατὰ τὴν μεταξὺ κειμένην θάλασσαν Σιγείου καὶ Χερρονήσου, ὤλισθεν εἰς τὸν βυθὸν ἡ Ἕλλη, κἀκεῖ θανούσης αὐτῆς ἀπ᾽ ἐκείνης Ἑλλήσποντος ἐκλήθη τὸ πέλαγος. Φρίξος δὲ ἦλθεν εἰς Κόλχους, ὧν Αἰήτης ἐβασίλευε παῖς Ἡλίου καὶ Περσηίδος, ἀδελφὸς δὲ Κίρκης καὶ Πασιφάης, ἣν Μίνως ἔγημεν. οὗτος αὐτὸν ὑποδέχεται, καὶ μίαν τῶν θυγατέρων Χαλκιόπην δίδωσιν. ὁ δὲ τὸν χρυσόμαλλον κριὸν Διὶ θύει φυξίῳ, τὸ δὲ τούτου δέρας Αἰήτῃ δίδωσιν· ἐκεῖνος δὲ αὐτὸ περὶ δρῦν ἐν Ἄρεος ἄλσει καθήλωσεν. ἐγένοντο δὲ ἐκ Χαλκιόπης Φρίξῳ παῖδες Ἄργος Μέλας Φρόντις Κυτίσωρος.

[Α 9,2] Ἀθάμας δὲ ὕστερον διὰ μῆνιν Ἥρας καὶ τῶν ἐξ Ἰνοῦς ἐστερήθη παίδων· αὐτὸς μὲν γὰρ μανεὶς ἐτόξευσε Λέαρχον, Ἰνὼ δὲ Μελικέρτην μεθ᾽ ἑαυτῆς εἰς πέλαγος ἔρριψεν. ἐκπεσὼν δὲ τῆς Βοιωτίας ἐπυνθάνετο τοῦ θεοῦ ποῦ κατοικήσει· χρησθέντος δὲ αὐτῷ κατοικεῖν ἐν ᾧπερ ἂν τόπῳ ὑπὸ ζῴων ἀγρίων ξενισθῇ, πολλὴν χώραν διελθὼν ἐνέτυχε λύκοις προβάτων μοίρας νεμομένοις· οἱ δέ, θεωρήσαντες αὐτόν, ἃ διῃροῦντο ἀπολιπόντες ἔφυγον. Ἀθάμας δὲ κτίσας τὴν χώραν Ἀθαμαντίαν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ προσηγόρευσε, καὶ γήμας Θεμιστὼ τὴν Ὑψέως ἐγέννησε Λεύκωνα Ἐρύθριον Σχοινέα Πτῶον.

1. Σύμφωνα με παραλλαγή του μύθου ο Αθάμας ήταν βασιλιάς στη Θεσσαλία. Σύμφωνα με άλλη πρώτη σύζυγος του ήταν η Ινώ και δεύτερη η Νεφέλη.

Κυρήνη, Αρισταίος και Ακταίων [Θεσσαλική Ιστορία & Μύθος 8.] από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 Κυρήνη, Αρισταίος και Ακταίων [Θεσσαλική Ιστορία & Μύθος 8.]

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

Α΄ Κυρήνη και Αρισταίος

    Στην ίδια μυθική εποχή, που αναφερθήκαμε σε προηγούμενα άρθρα μας, ένας άλλος βασιλιάς στην Θεσσαλία ήταν ο Υψέας. Η κόρη του, Κυρήνη, ζούσε στο Πήλιο φυλάγοντας τα κοπάδια του πατέρα της. Την πανέμορφη λοιπόν Κυρήνη, που ήταν πολύ γενναία, μια σωστή ηρωίδα, ερωτεύτηκε ο θεός Απόλλων. Όταν μάλιστα την είδε να παλεύει και να νικάει ένα λιοντάρι μόνη της, η αγάπη του γι΄ αυτή μεγάλωσε και προσπάθησε να την κάνει δική του. Με τη μεσολάβηση του Κενταύρου Χείρωνα, η Κυρήνη δέχτηκε ν’ ακολουθήσει τον Απόλλωνα ως την περιοχή της Λιβύης. Εκεί η Νύμφη Λιβύη χάρισε στην Κυρήνη ένα χρυσό παλάτι κι ένα μέρος απ’ τη χώρα της. (Έτσι ακόμα και σήμερα η ΒΔ Λιβύη ονομάζεται Κυρηναϊκή.) Εκεί αργότερα μετά την ένωσή της με τον Απόλλωνα γέννησε τον Αρισταίο. Μωρό ακόμα τον ανέλαβε ο Ερμής και τον παρέδωσε στη Γαία και στις Ώρες να του δώσουν την ανατροφή που του ταίριαζε. Όταν μεγάλωσε, την εκπαίδευσή του συνέχισαν οι Μούσες. Ο Αρισταίος, επιστρέφοντας στη Θεσσαλία, για να τις ευχαριστήσει φύλαγε τα κοπάδια των ζώων που είχαν αυτές στη Ν. Θεσσαλία (Φθία). Αυτές του δίδαξαν την ιατρική και τη μαντική, ενώ ώριμος πια άνδρας διδάχτηκε απ’ τις Νύμφες την καλλιέργεια αμπελιών και ελιών καθώς και τη μελισσοκομική και την τυροκομία. Σύντροφος της ζωής του η Αυτονόη, κόρη του βασιλιά της Θήβας Κάδμου, που του χάρισε το μοναδικό γιο του τον Ακταίωνα, που, όπως θα δούμε στην επόμενη ιστορία μας, πάνω στο άνθος της νεότητάς του είχε άσχημο τέλος.

       Ο Αρισταίος θεωρήθηκε, εκτός από σοφός της Θεσσαλίας, προστάτης των Κυκλάδων και της Σαρδηνίας. Στην τελευταία μάλιστα ίδρυσε και πόλη με το όνομα της μητέρας του. Αργότερα ταξίδεψε στον Αίμο της σημερινής Βουλγαρίας, όπου και λατρεύτηκε σα θεός, καθώς και στην Αρκαδία. Όπου ταξίδεψε δίδασκε τους ανθρώπους συνολικά τις αγροτικές τέχνες, ωφελώντας γενικά την ανθρωπότητα. (Εδώ ο μύθος συνδέεται με την πρωταρχική εκμετάλλευση της γης, με το ξεκίνημα δηλαδή της γεωργίας.)

Β΄ Ακταίων

   

Ο Ακταίων βλέπει κατά λάθος γυμνή την Άρτεμη στο λυτρό της.

Ο εγγονός του Αρισταίου, ο Ακταίων ήταν ονομαστός κυνηγός. Είχε μάλιστα στην κατοχή του πενήντα σκυλιά. Εξαιτίας της εξαιρετικής του ικανότητας στο κυνήγι έγινε σύντροφος στα κυνήγια με την θεά Άρτεμη. Όμως μια μέρα, κατά λάθος, είδε τη θεά γυμνή, πράγμα που θεωρείτο απαράδεκτο για έναν κοινό θνητό, κι αυτή τον τιμώρησε σκληρά, μεταμορφώνοντάς τον σε ελάφι. Έπειτα ξεσήκωσε τα σκυλιά του κι αυτά, μη γνωρίζοντας το αφεντικό τους, αγριεμένα όρμησαν να τον κατασπαράξουν.

 

Α κταίων σπαρασσόμενος!

Με το όνομα Ακταίων είχαν γραφεί τραγωδίες απ’ τον Φρύνιχο, τον Ιοφώντα και τον Κλεοφώντα.

Παράθεμα Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη: Διήγηση για τον Ακταίωνα

[Γ 4,4] Αὐτονόης δὲ καὶ Ἀρισταίου παῖς Ἀκταίων ἐγένετο, ὃς τραφεὶς παρὰ Χείρωνι κυνηγὸς ἐδιδάχθη, καὶ ἔπειτα ὕστερον ἐν τῷ Κιθαιρῶνι κατεβρώθη ὑπὸ τῶν ἰδίων κυνῶν. καὶ τοῦτον ἐτελεύτησε τὸν τρόπον, ὡς μὲν Ἀκουσίλαος λέγει, μηνίσαντος τοῦ Διὸς ὅτι ἐμνηστεύσατο Σεμέλην, ὡς δὲ οἱ πλείονες, ὅτι τὴν Ἄρτεμιν λουομένην εἶδε. καί φασι τὴν θεὸν παραχρῆμα αὐτοῦ τὴν μορφὴν εἰς ἔλαφον ἀλλάξαι, καὶ τοῖς ἑπομένοις αὐτῷ πεντήκοντα κυσὶν ἐμβαλεῖν λύσσαν, ὑφ᾽ ὧν κατὰ ἄγνοιαν ἐβρώθη. ἀπολομένου δὲ Ἀκταίωνος οἱ κύνες ἐπιζητοῦντες τὸν δεσπότην κατωρύοντο, καὶ ζήτησιν ποιούμενοι παρεγένοντο ἐπὶ τὸ τοῦ Χείρωνος ἄντρον, ὃς εἴδωλον κατεσκεύασεν Ἀκταίωνος, ὃ καὶ τὴν λύπην αὐτῶν ἔπαυσε.

[τὰ ὀνόματα τῶν Ἀκταίωνος κυνῶν ἐκ τῶν ...οὕτω δὴ νῦν καλὸν σῶμα περισταδόν, ἠύτε θῆρος,

τοῦδε δάσαντο κύνες κρατεροί. πέλας Ἄρκενα πρώτη. ...μετὰ ταύτην ἄλκιμα τέκνα, Λυγκεὺς καὶ Βαλίος πόδας αἰνετός, ἠδ᾽ Ἀμάρυνθος.-- καὶ τούτους ὀνομαστὶ διηνεκέως κατέλεξε· καὶ τότε Ἀκταίων ἔθανεν Διὸς ἐννεσίῃσι. πρῶτοι γὰρ μέλαν αἷμα πίον σφετέροιο ἄνακτος Σπαρτός τ᾽ Ὤμαργός τε Βορῆς τ᾽ αἰψηροκέλευθος. οὗτοι δ᾽Ἀκταίου πρῶτοι φάγον αἷμα τ᾽ ἔλαψαν. τοὺς δὲ μέτ᾽ ἄλλοι πάντες ἐπέσσυθεν ἐμμεμαῶτες.-- ... ἀργαλέων ὀδυνῶν ἄκος ἔμμεναι ἀνθρώποισιν].

konstantinosa.oikonomou@gmail.com

Από τον Ασκληπιό-θεό του Μύθου, στον ομηρικό Θεσσσαλό Ασκληπιο [Θεσσαλική Ιστορία & Μύθος 6.] Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

 

Από τον Ασκληπιό-θεό του Μύθου,

 στον ομηρικό Θεσσσαλό Ασκληπιο

[Θεσσαλική Ιστορία & Μύθος 6.]

Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

   

   Ο Ασκληπιός δεν συμπεριλαμβάνεται στους σημαντικούς θεούς της ελληνικής Μυθολογίας, όμως κατέχει κεντρική θέση στη γενεαλογία των μυθικών Θεσσαλών ηρώων και είναι το πρότυπο του ήρωα-θεραπευτή, φυσιογνωμία του αρχετύπου των ηρώων-θεραπευτών (όπως συμβαίνει και με τον Χείρωνα). Συμμετείχε στην αργοναυτική εκστρατεία και στο κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου. Ήταν γιος του θεού Απόλλωνα. Ο Θεός μεταξύ των πολλών ερωμένων του αγάπησε και την Κορωνίδα, κόρη του Λαρισαίου βασιλιά Φλεγύα, καθιστώντας την έγγυο. Η Κορωνίδα δεν έμελλε να δει, όμως, ποτέ το γιο της. Ο Απόλλωνας ήταν ζηλότυπος θεός και δυσαρεστήθηκε όταν ένας κόρακας του αποκάλυψε ότι η ερωμένη του επρόκειτο να παντρευθεί ένα θνητό. Πρώτα, λοιπόν τιμώρησε για την κακή είδηση τον κόρακα, αλλάζοντας το λευκό του φτέρωμα στο γνωστό μας μαύρο. Κατόπιν τιμώρησε την ερωμένη του καίγοντάς την. [Σε άλλη εκδοχή του μύθου η Άρτεμις μαρτύρησε στον αδελφό της, Απόλλωνα, την «άπιστη» Κορωνίδα] Πριν αποτεφρωθεί εντελώς η Κορωνίδα, ο Απόλλωνας διέσωσε το έμβρυο που έφερε στη μήτρα της.

Ο νεογέννητος Ασκληπιός χρειαζόταν κάποιον για να τον μεγαλώσει. Έτσι ο Απόλλωνας έδωσε το βρέφος στο σοφό κένταυρο Χείρωνα, μια άλλη θεραπευτική μορφή, όπως προείπαμε, της ελληνικής μυθολογίας. Έτσι, αν και ο Απόλλωνας υπήρξε θεός της θεραπείας, ο Χείρων δίδαξε τη θεραπευτική τέχνη στον Ασκληπιό. Στην ανατροφή πήρε μέρος και η θεά Αθηνά, η οποία προσφέρει στον Ασκληπιό το πολύτιμο αίμα της Μέδουσας. Το αίμα αυτό που δόθηκε στον Ασκληπιό, αποτελείτο από δύο μέρη, ανάλογα με τη φλέβα από την οποία είχε αναπηδήσει. Το αίμα από τη δεξιά φλέβα θα μπορούσε να θεραπεύσει την ανθρωπότητα, ακόμη και από θάνατο, ενώ το αίμα από την αριστερή φλέβα μπορούσε να θανατώσει.

Το Ασκληπιείον της αρχαίας Τρίκκης

O Ασκληπιός έγινε έτσι ικανός ιατρός, αλλά όταν έφερε πίσω στη ζωή τους Καπανέα και Λυκούργο, που είχαν φονευθεί στη διάρκεια του πολέμου των Επτά επί Θηβών, και τον Ιππόλυτο, το γιο του Θησέα, ανήσυχος ο Δίας για την εξουσία του πάνω στη ζωή και το θάνατο, σκότωσε τον Ασκληπιό με έναν κεραυνό.

[Ο Απόλλων προσπάθησε να εκδικηθεί τους Κύκλωπες που “έφτιαξαν” αυτόν τον κεραυνό. Τότε ο Δίας, για να τιμωρήσει τον Απόλλωνα, τον έκανε για ένα χρόνο θνητό και τον έστειλε υπηρέτη στο βασιλιά Άδμητο (Ευριπίδης, Άλκηστις).]

Μαθαίνουμε στην Αττική τι σήμαινε η λατρεία ενός τέτοιου ήρωα ιατρού, από μια επιγραφή που αποκαλεί τον θεραπευτή ήρωα-ιατρό. Ο Ασκληπιός έκανε την είσοδό του στο λατρευτικό πάνθεον των Αθηνών περίπου το 420 π.Χ., τουλάχιστον δύο αιώνες μετά τη Θεσσαλία, κυρίως τη Δυτική (Τρίκκη). Ο ναός του, το Ασκληπιείον, χτίστηκε σε ένα σημείο της νότιας πλαγιάς της Ακρόπολης, κοντά στην πηγή που θεωρείτο ότι κατείχε θεραπευτικές ιδιότητες. Εδώ λατρεύονταν μαζί του και οι θεές Υγεία και Επιόνη, καθώς και οι δυο γιοι του, Μαχάων και Ποδαλείριος, στους οποίους θα αναφερθούμε σε άλλο σημείωμά μας.

Παρόλα αυτά, για τον Όμηρο, ο Ασκληπιός δεν ήταν θεός αλλά θνητός ήρωας, ένας ήρωας που πέθανε και λατρεύτηκε μόνο νεκρός, όπως οι άλλοι, βασιλικοί ή μη, ήρωες. Στη διάρκεια ζωής του ήταν μόνο «άριστος ιατρός».

Η κύρια πηγή των άρθρων

  Στην Ιλιάδα μολαταύτα, γεννήτωρ της θεραπευτικής τέχνης δεν είναι ο Ασκληπιός. Ο Ασκληπιός αναφέρεται απλώς ως πατέρας των δυο ιατρών γιων του. Ο ποιητής δε γνωρίζει κανένα Ασκληπιό θεό της θεραπείας. Τον παρουσιάζει απλά ως θνητό ιατρό που έγινε ημίθεος μετά το θάνατό του. Ως πατέρα του Ασκληπιού, μάλιστα, ο Όμηρος δεν αναφέρει κανένα, παρά μόνον τον Χείρωνα, τον πατρικό φίλο και δάσκαλό του, που του δίδαξε τη θεραπευτική χρήση των βοτάνων. Αλλά αυτό και μόνο απλώς δεν τον ξεχωρίζει από τον κύκλο των ηρώων που μαθήτευσαν με τον Χείρωνα.

Πηγή: Η Λάρισα και η Θεσσαλική Ιστορία τόμος Α΄, του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, που εκδόθηκε από το βιβλιοπωλείο Γνώση στη Λάρισα το 2010.

Ο Λαπίθης βασιλιάς της Λάρισας Πειρίθους και ο Θησέας [Θεσσαλική Ιστορία και Μύθος 5.] Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο-συγγραφέα

 Ο Λαπίθης βασιλιάς της Λάρισας Πειρίθους και ο Θησέας [Θεσσαλική Ιστορία και Μύθος 5.]

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο-συγγραφέα

Θησέας και Πειρίθους: Αρπαγή κόρης

   Για τη γνωριμία του ήρωα της Αττικής Θησέα και του Πειρίθου, ο οποίος θυμίζουμε ήταν ο γαμπρός στα γεγονότα της Κενταυρομαχίας, ιστορεί ο Πλούταρχος. Σύμφωνα μ' αυτόν το ιστορικό, ο Πειρίθους ακούγοντας πολλά για τη γενναιότητα του ήρωα της Αθήνας, αποφάσισε να τον γνωρίσει για να εξακριβώσει αν αληθεύει αυτή τη φήμη. Με ποιον όμως τρόπο; Πήγε κι έκλεψε απ’ τον κάμπο του Μαραθώνα ένα κοπάδι βόδια του Θησέα, βασιλιά τότε της Αθήνας. Μόλις ειδοποίησαν οι υποτακτικοί του τον Θησέα, αυτός, χωρίς χρονοτριβή, έτρεξε να τον προφτάσει, μα ο Πειρίθους, όταν τον αντιλήφθηκε, δεν προσπάθησε να ξεφύγει αλλά επέστρεψε θαρραλέα για να τον συναντήσει. Όταν το βλέμμα του ενός έπεσε σ’ αυτό του άλλου, τόσο εντυπωσιάστηκαν απ’ την όψη τους και την αποφασιστικότητά τους, ώστε εγκατέλειψαν την πρόθεσή τους να κτυπηθούν. Ο βασιλιάς της Λάρισας έδωσε πρώτος το χέρι του στο Θησέα και υποσχέθηκε αποζημίωση, όμως ο Θησέας δε δέχτηκε την αποζημίωση, παρά μόνο ζήτησε τη φιλία του. Στο τέλος η γνωριμία τους επισφραγίστηκε απ’ την αμοιβαία υπόσχεση για αιώνια φιλία. Στα χρόνια που ακολούθησαν οι δυο καλοί φίλοι πάντα βοηθούσαν ο ένας τον άλλον στις περιπέτειές τους.

Η αρπαγή της Ελένης από τους Θησέα και Πειρίθου

  Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Πειρίθους βοήθησε τον Θησέα στην αρπαγή της Ελένης, της πασίγνωστης ωραίας Ελένης, που ήταν κόρη του Δία και της Λήδας, μέσα από το ναό της Ορθίας Αρτέμιδος στη Σπάρτη. Αυτό οδήγησε σε πόλεμο την Αθήνα με τους Διόσκουρους αδελφούς της Ελένης, Κάστορα και Πολυδεύκη, με τελικό αποτέλεσμα την ήττα των Αθηναίων, την επιστροφή της μοιραίας γυναίκας στην πατρίδα της και την αιχμαλωσία της Κλυμένης, αδελφής του Πειρίθου, η οποία έγινε προσωπική δούλα της Ελένης, ως αντίποινο για την συνέργεια του Θεσσαλού στην αρπαγή. Όταν αργότερα πέθανε η Ιπποδάμεια, ο Πειρίθους τόλμησε να επιχειρήσει την απαγωγή της κόρης της θεάς Δήμητρας, Περσεφόνης, συζύγου ήδη του Πλούτωνα, που ήταν θεός του Κάτω Κόσμου. Για το σκοπό αυτό λοιπόν με τον Θησέα, που ήθελε να ανταποδώσει τη βοήθεια στον φίλο του, κατέβηκαν στον Άδη, όπου αρχικά δέχτηκαν την ευγενική φιλοξενία του Πλούτωνα. Όταν όμως στην πορεία ο Πλούτων αντιλήφθηκε το στόχο της επίσκεψής τους, τους πρόσφερε θρόνους για να καθίσουν (τους θρόνους της Λήθης), όπου και κολλήθηκαν χωρίς να μπορούν να αντιδράσουν, ενώ στη συνέχεια τυλίχθηκαν ασφυκτικά από φίδια, τιμωρούμενοι κατ’ αυτόν τον τρόπο για την «ύβρι» τους. Πολύ αργότερα ο Ηρακλής κατέβηκε στον Κάτω Κόσμο και ελευθέρωσε το Θησέα (που ήταν απλός συνεργός στην προσπάθεια απαγωγής), ενώ, όταν κατευθύνθηκε να κάνει το ίδιο και για τον Λαρισαίο βασιλιά, η γη άρχισε να τρέμει. Μετά από αυτή την δυναμική εκδήλωση της αποφασιστικότητας των θεών, ο Ηρακλής εγκατέλειψε τον ήρωα Λαπίθη δεμένον με αλυσίδες ως κυρίως ένοχο για την προσπάθεια προσβολής και ατίμωσης του θεού Πλούτωνα.

   Αξίζει συμπληρωματικά να αναφερθεί ότι ο Πειρίθους έλαβε μέρος σε πανελλήνιες εκστρατείες όπως: το κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου, την Αργοναυτική εκστρατεία, τον Τρωικό πόλεμο καθώς και στην αρπαγή της βασίλισσας των Αμαζόνων Αντιόπης από τον Θησέα.

Η ύλη των άρθρων είναι προϊόν επεξεργασίας από το βιβλίο Η Λάρισα και η Θεσσαλική Ιστορία τόμος Α΄, του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, που εκδόθηκε από το βιβλιοπωλείο Γνώση στη Λάρισα το 2010.

Κένταυροι & Κενταυρομαχία - Ο Χείρων [Μυθική Θεσσαλία 4.] από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Κένταυροι & Κενταυρομαχία - Ο Χείρων [Μυθική Θεσσαλία 4.]

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

   

Θησέας και Κένταυροι

Λέγαμε στο προηγούμενο άρθρο μας για τη μυθική Θεσσαλία πως ο Ιξίων  απ’ τη Νεφέλη, το ομοίωμα δηλαδή της Ήρας, γέννησε τον Κένταυρο, γενάρχη των μυθικών τεράτων. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η αιώνια και αμετάκλητη τιμωρία του Ιξίονα.

   Οι Κένταυροι κατ' αυτόν τον τρόπο, εμφανίστηκαν στο προσκήνιο της μυθικής Θεσσαλίας. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εκδοχή γι’ αυτούς: Σύμφωνα μ’ αυτήν, όταν ο Ιξίων ήταν ακόμα βασιλιάς των Λαπιθών της Λάρισσας, ένα κοπάδι εξαγριωμένων ταύρων, που είχαν καταφύγιο στο Πήλιο, άρχισε να εξορμά και να καταστρέφει τις αγροτικές καλλιέργειες των Θεσσαλών. Βλέποντας αυτή την κατάσταση ο Ιξίων, επικήρυξε τους ταύρους, υποσχόμενος μεγάλες αμοιβές. Τότε παρουσιάστηκε μια ομάδα δυνατών νέων που επέβαιναν σε άλογα. Αυτοί λοιπόν με τα ακόντιά τους και τα τόξα τους εξολόθρευσαν τους ταύρους. Γίνονται λοιπόν στο μύθο οι πρώτοι που επινόησαν την «ιππικήν τέχνην» και πήραν την ονομασία Ιπποκένταυροι ή Κένταυροι (από το «κεντώ»- τρυπώ και το «ταύρος»), επειδή κέντησαν ή τρύπησαν (χτύπησαν) τους ταύρους. Εδώ βλέπουμε ότι ο μύθος ουσιαστικά καλύπτει, όπως άλλωστε και οι περισσότεροι μύθοι, ένα ιστορικό γεγονός: την εξημέρωση των αλόγων.

 

Κένταυρος Χείρων και Αχιλλέας

   Οι Κένταυροι παρουσιάζονταν από τη μέση και πάνω σαν άνθρωποι και στο κάτω μέρος σαν άλογα (ίπποι). Αρχικός τόπος κατοικίας τους ήταν οι νότιες υπώρειες της Όσσας και η περιοχή του Πηλίου ως το Τισσαίον όρος, λίγο πιο βόρεια από το σημερινό Τρίκερι. Αργότερα, στην τελευταία φάση της μυθικής μετα-ομηρικής εποχής, τους εντοπίζουμε στη νότια Πελοπόννησο κυνηγημένους από τον Ηρακλή, κοντά στο ακρωτήριο Μαλέας μέχρι και το όρος Πάρνωνας. Θεωρούνταν κακόψυχοι, κλέφτες και μισάνθρωποι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπως αυτή του μυθικού δασκάλου του Αχιλλέα, Κενταύρου Χείρωνα.

   Η Κενταυρομαχία:  Επόμενος βασιλιάς των Λαπιθών της Λάρισας είναι ο Πειρίθους. Στα χρόνια της βασιλείας του οι Κένταυροι είχαν επεκταθεί σε όλη την περιοχή της ανατολικής Θεσσαλίας, από τη λίμνη Βοιβηίδα μέχρι τις ακτές του Αιγαίου. Στη γαμήλια του βασιλιά Πειρίθου με την Ιπποδάμεια, την κόρη του Άτρακα, ήρθαν ως καλεσμένοι πολλοί, ανάμεσά τους και οι Κένταυροι, καθώς και ο αδελφικός φίλος του Πειρίθου, ο γνωστός Θησέας. Αυτός όμως ο γάμος έμελλε να είναι η αφορμή του μακροχρόνιου πολέμου Λαπιθών- Κενταύρων, που έμεινε γνωστός με το όνομα Κενταυρομαχία. Στο τραπέζι αυτό του γάμου, κι ενώ οι συνδαιτημόνες είχαν έρθει σε κατάσταση ευθυμίας, ένας από τους σημαντικότερους κενταύρους, ο Ευρυτίων, έχοντας μεθύσει, προσπάθησε να αρπάξει την ίδια τη νύφη. Όμως ο Θησέας κατάφερε με αποφασιστική γρηγοράδα να διασώσει την Ιπποδάμεια. Οι υπόλοιποι Κένταυροι, επειδή φοβήθηκαν τα αντίποινα που θα ακολουθούσαν, αποχώρησαν απ’ τη Λάρισα. Δυστυχώς ο Ευρυτίων παρέμεινε αιχμάλωτος των Λαπιθών και δέχτηκε ατιμωτική ποινή απ’ αυτούς. Του κόψανε τη μύτη και τα αυτιά. Μετά από αυτό του επέτρεψαν να φύγει ταπεινωμένος για το Πήλιο. Αυτή ήταν η αφορμή των συγκρούσεων Θεσσαλών - Κενταύρων, που κατέληξε στην οριστική εκδίωξη των τελευταίων, με τη βοήθεια του θεού Απόλλωνα, ως τη νότια Πίνδο.

Κενταυρομαχία

 Άλλοι ήρωες της  Κενταυρομαχίας:

Πλησιάζοντας στο τέλος της εποχής των Λαπιθών αξίζει να γίνει μια απλή αναφορά στους υπόλοιπους πρωταγωνιστές - ήρωες της Κενταυρομαχίας. Απ’ την πλευρά των Λαπιθών: Οιλέας, Εξάδιος, Φάληρος, Πρόλοχος, Μόψος, καθώς και ο φίλος του Πειρίθου Θησέας. Απ’ τους Κενταύρους: Πετραίος, Άσβολος, Άρκτος, Ούρειος, Περιμήδης, Μίμας, Δρύαλος και οι δυο γιοι του Πευκέα.

Κένταυρος Χείρων

 

Ο Χείρων διδάσκων

   Αναφερθήκαμε και πρωτύτερα στην ωμότητα και βιαιότητα των Κενταύρων, σημειώνοντας παράλληλα και την εξαίρεση του Χείρωνα. Ο Χείρων θεωρούνταν γιος του Κρόνου και της Φιλλύρας και λόγω ακριβώς της πατρικής του καταγωγής ανήκε στη γενιά των θεών.  Γεννήθηκε στις όχθες της Βοιβηίδας λίμνης και ζούσε στο Πήλιο, απομονωμένος απ’ τους άλλους Κενταύρους, στο Χειρώνιον άντρον, δηλαδή σε μια σπηλιά. Παντρεύτηκε μια Ναϊάδα, τη Χαρικλώ, και γέννησε τέσσερα παιδιά. Στη σπηλιά του ανατράφηκε και ανδρώθηκε μια σειρά Ελλήνων ηρώων όπως οι: Ακταίων, Ιππόλυτος, Κέφαλος, Αμφιάραος, Κάστορας και Πολυδεύκης, Νέστορας, Θησέας, Μελέαγρος, Τελαμώνας, Αίαντας, Διομήδης, Οδυσσέας, Πρωτεσίλαος, Ιάσονας και ο κορυφαίος Θεσσαλός ήρωας Αχιλλέας. Ήταν σοφός, πράος, δίκαιος και αγαπούσε τους ανθρώπους, ενώ ήταν σπουδαίος στην ανακούφιση των πόνων και γενικά στην ιατρική. Βρήκε όμως το θάνατο απρόσμενα στο ακρωτήρι του Μαλέα από τον Ηρακλή, ο οποίος τον τραυμάτισε κατά λάθος στο γόνατο με βέλος. Παρ’ όλο που ήταν αθάνατος, δεν άντεχε τους πόνους και ζήτησε απ’ τον Προμηθέα να ανταλλάξει την αθανασία του με τη δική του θνητή ζωή. Έτσι έγινε ο Προμηθέας αθάνατος, ενώ τα βάσανα του Χείρωνα πήραν τέλος με τον ηθελημένο θάνατό του.

[Μυθική Θεσσαλία 3.] Οι Λαπίθες και οι ''καταραμένοι'' βασιλείς τους Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

[Μυθική Θεσσαλία 3.] Οι Λαπίθες και οι ''καταραμένοι'' βασιλείς τους

Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

Λαπίθης και Κένταυρος

  Στη μυθική εποχή δε γίνεται ακόμη αναφορά σε Πελασγούς, αλλά σε έναν λαό με μυθική καταγωγή που ονομάζονται Λαπίθες.

Οι Λαπίθες ήταν λαός πολεμικός, με πιθανότερη προέλευση τις ΝΑ. ή Βόρειες πλαγιές του Ολύμπου, κι ο πρώτος τους βασιλιάς, ο Λαπίθης ήταν γιος του Απόλλωνα και της Στίλβης² , μιας όμορφης κόρης του Πηνειού και της Κρέουσας. Το όνομα λοιπόν του παππού του Λαπίθη, δόθηκε τιμητικά στον ποταμό που διασχίζει τη Θεσσαλία κι αργοκυλάει κάτω από το κάστρο του μυθικού πρώτου βασιλιά. Ο Όμηρος τον στολίζει όμορφα, αποκαλώντας τον «Αργυροδίνη Πηνειό».

Ο Φλεγύας στον Άδη

  Φλεγύας: Από άλλη οικογένεια των Λαπιθών, που κυριαρχούν στη συνέχεια στο θεσσαλικό θρόνο είναι ο βασιλιάς Φλεγύας. Φαίνεται πως το παλάτι του ήταν στην κοντινή Λακέρεια. Με τα παιδιά του, η γενιά των Λαπιθών επεκτείνεται σ’ όλη τη Θεσσαλία. Γιος του Φλεγύα είναι ο Ιξίων και κόρη του η Κορωνίδα. Από την ένωση της Κορωνίδας και του θεού Απόλλωνα γεννιέται ο Ασκληπιός, γενάρχης των Ασκληπιάδων, του βασιλικού δηλαδή οίκου της ΒΔ. Θεσσαλίας (Εστιαιώτιδα με πρωτεύουσα την Τρίκκη), που αναφέρεται και στα ομηρικά έπη. Όμως ο πατέρας Φλεγύας αγανάκτησε με την πράξη του θεού και έκαψε το ιερό του στους Δελφούς. Αυτή η ιεροσυλία του βεβαίως δεν έμεινε ατιμώρητη. Ο Δίας τον έστειλε στον Άδη τιμωρώντας τον με αιώνια βάσανα. 

Ο Ιξίων με τη νεφέλη αντί της Ήρας

  Ιξίων: Αιώνια βάσανα όμως περίμεναν και το γιο του Φλεγύα και διάδοχό του στο θρόνο, Ιξίονα. Έτσι όταν ο Ιξίων πήρε την ανώτατη εξουσία της Λάρισας, ζήτησε, μέσω πρέσβεων, απ’ το γειτονικό βασιλιά Δηιονέα την κόρη του, που ονομαζόταν Δία, για να την νυμφευτεί. Όμως, επειδή ο πατέρας της αρχικά δεν συμφωνούσε, ο Ιξίων του υποσχέθηκε για γαμήλιο δώρο μια μεγάλη έκταση της Θεσσαλίας. Έτσι εκείνος δέχτηκε, μα, μετά το γάμο, ο γαμπρός δεν τήρησε την υπόσχεσή του. Θυμωμένος τότε με το γαμπρό του ο Δηιονέας, του έκλεψε ένα μεγάλο κοπάδι άλογα (που από τότε αποτελούσε, το σύμβολο του θεσσαλικού κάμπου). Μετά από χρόνια ο Ιξίων προσκάλεσε τον πεθερό του, δήθεν για να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσά τους, σε ένα συμπόσιο. Με μεγάλη χαρά ο Δηιονέας δέχτηκε, μα εκεί τον περίμενε η πιο δυσάρεστη έκπληξη της ζωής του: ο Ιξίων τον έριξε με δόλο σε ένα λάκκο, που μέσα του έκαιγε δυνατή φωτιά, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή με απάνθρωπο τρόπο. Μετά τη φρικτή αυτή δολοφονία του πεθερού του, φυσικό ήταν ο Ιξίων να δεχτεί τη «μήνιν» (οργή) των θεών. Οι Ολύμπιοι τον τιμώρησαν με τη φοβερή αρρώστια της λύσσας. Όμως ο πατέρας των θεών, ο Δίας, συμπονώντας τον Θεσσαλό βασιλιά, όχι μόνο τον απάλλαξε απ’ αυτό, αλλά τον κάλεσε και σε συμπόσιο στον Όλυμπο, δείχνοντάς του μ' αυτό τον τρόπο ότι τον συγχωρούσε. Εν τούτοις ο Ιξίων, μη ξεχνώντας τον κακό του εαυτό, φέρθηκε απρεπέστατα στον ίδιο τον ευεργέτη του, προσπαθώντας μάλιστα να επιτεθεί στην Ήρα. Ο Δίας, βλέποντας το μέγεθος της κακότητάς του, έδωσε σε μια νεφέλη (σύννεφο) τη μορφή της Ήρας, με αποτέλεσμα να ξεγελαστεί ο Ιξίων και να γεννήσει απ’ τη Νεφέλη τον Κένταυρο, γενάρχη των μυθικών τεράτων. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η αιώνια και αμετάκλητη τιμωρία του Ιξίονα 

  Ο Ερμής έδεσε με φίδια, κι όχι αλυσίδες, τον τιμωρημένο ασεβή Θεσσαλό βασιλιά πάνω σε φλεγόμενο τροχό που είχε ετοιμάσει ο Ήφαιστος. Την αιώνια αυτή τιμωρία παρακολουθούν από κοντά οι μυθικές Ερινύες (τύψεις), ενώ ο τιμωρούμενος φαίνεται μέσα από την εικόνα σαν να φωνάζει απ’ τον αέναο τροχό του και τα λόγια του αντηχούν μέχρι σήμερα στ’ αυτιά μας: «Πρέπει να τιμούμε τους ευεργέτες μας!»

Μυθική Θεσσαλία [2]: Έλλην και Ελλάς, Τιτανομαχία, Προμηθέας, Κατακλυσμός, από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Μυθική Θεσσαλία [2]: Έλλην και Ελλάς, Τιτανομαχία, Προμηθέας, Κατακλυσμός

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

   

Ρούμπενς: Τιτανομαχία

Έλληνας και Ελλάδα στη θεσσαλική μυθολογία: Τα κύρια γένη της μυθικής Θεσσαλίας ήταν αυτό των Κενταύρων και τα τρία του Αιόλου, δηλαδή των Φερών, της Φυλάκης και της Αθαμανίας. Σύμφωνα με την μυθική γενεαλογία των πρώτων ανθρώπων της Ελλάδας, οι γενεές αυτές ήταν οι πρώτοι άνθρωποι όλου του κόσμου, που εμφανίστηκαν μετά την Τιτανομαχία. Έτσι στη Θεσσαλία θα συναντήσουμε για πρώτη φορά το όνομα Έλληνας και Ελλάδα που χαρακτήρισαν έκτοτε όλο το έθνος μας. Για την πρώτη αυτή χρονολογικά γενιά ας δούμε μερικά στοιχεία.

 

   Η Τιτανομαχία: Στη Θεσσαλία έχουμε το επίκεντρο της σύγκρουσης θεών και Τιτάνων. Λέγεται ότι οι Τιτάνες είχαν στην κατοχή τους το Νότο, με κέντρο την Όθρη, ενώ οι θεοί τον Βορρά με τον Όλυμπο. Ο πόλεμος περιλάμβανε και εκτίναξη βράχων και βουνών ακόμη, εναντίον των αντιπάλων. Έτσι ''δημιουργήθηκαν'' τα μικρότερα βουνά της περιοχής (Τίτανος, Φυλλίειον, Χαλκοδόνιον, Ερημών, κ.α.). Στο τέλος επικράτησαν βέβαια οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου, ρίχνοντάς τους Τιτάνες στα Τάρταρα, κι έτσι έγιναν κυρίαρχοι του κόσμου. Δυο όμως απ’ τους Τιτάνες που επέζησαν της σύγκρουσης, τους τιμώρησαν οι Ολύμπιοι εξοβελίζοντάς τους στα όρια του τότε γνωστού κόσμου. Τον Άτλαντα στη απώτατη, τότε γνωστή, Δύση (Β.Α. Αφρική) έχοντας για αιώνια τιμωρία το να κουβαλά στους ώμους τους τον ουρανό και τον Προμηθέα στην απώτατη Ανατολή (Καύκασο) με τη γνωστή τιμωρία του: 

   

  δεμένος σε βράχο χειροπόδαρα να υποφέρει τους πόνους από τα ραμφίσματα του αετού, τιμωρούμενος για τη βοήθεια που έδωσε στο ανθρώπινο γένος. Ευτυχώς όμως γι’ αυτόν ο Ηρακλής κατόρθωσε να τον απελευθερώσει¹. Ας δούμε όμως και την επίδραση στην ανθρώπινη Ιστορία των Τιτάνων Προμηθέα και Επιμηθέα.

   

Επιμηθέας και Πανδώρα

   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ-ΕΠΙΜΗΘΕΑΣ²: Ο Επιμηθέας ήταν γιος του Τιτάνα Ιαπετού ³. Αδέρφια του ήταν οι Προμηθέας, Άτλας και Μενοίτιος. Το όνομά του ταυτίστηκε από την αρχαιότητα, με τον άνθρωπο που δεν προνοεί, τον απερίσκεπτο (επί + μήδομαι= σκέπτομαι μετά), αυτός που βγάζει τα συμπεράσματα, μετά το γεγονός. Σε σύγχρονη γλώσσα θα μπορούσαμε να τον αποκαλέσουμε "ο εμπειρογνώμων". Αυτός μαζί με τον αδελφό του Προμηθέα έπαιξαν σημαντικό ρόλο για την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Όταν τους ανατέθηκε να δώσουν στο κάθε ον τα χαρακτηριστικά που έπρεπε να έχει, ο Επιμηθέας έπεισε τον αδελφό του να του επιτρέψει να αναλάβει μόνος αυτήν την εργασία. Έτσι ο Επιμηθέας ονομάτισε και έδωσε στο κάθε ον τα χαρακτηριστικά που ήθελε ο ίδιος, με τρόπο ώστε να μην μπορούν να αλληλοκαταστραφούν. Όταν έφτασε, στο τέλος, η ώρα του Ανθρώπου, δεν είχε να του δώσει τον κατάλληλο εξοπλισμό, παρά λίγες τρίχες και ανίσχυρα νύχια. Εξαιτίας του λάθους αυτού, ο Προμηθέας ανέλαβε την προστασία του Ανθρώπου, κλέβοντας από τον Ήφαιστο και την Αθηνά την έντεχνη σοφία μαζί με την φωτιά. Κατά τα πρώτα χρόνια της ανθρωπότητας, ο Επιμηθέας έγινε βασιλιάς της πόλης Σικυώνας. Έτσι, ο Δίας, για να τον εκδικηθεί, έστειλε σε αυτόν την Πανδώρα με το κουτί της. Ο Επιμηθέας, αν και είχε συμβουλευτεί από τον αδερφό του να μην δεχτεί τίποτα από τον "πατέρα των θεών", δέχτηκε να παντρευτεί την Πανδώρα. Μαζί της έκανε μια κόρη, την Πύρρα μέλλουσα σύζυγο του Δευκαλίωνα. Μετά τον Κατακλυσμό, ο Δίας κατακεραύνωσε τον Επιμηθέα στέλνοντάς τον στον Έρεβο, μαζί με τον αδελφό του Μενοίτιο.

   

Ρούμπενς: Δευκαλίων και Πυρρά

Δευκαλίων και Πύρρα: Μετά την τιμωρία των Τιτάνων, που θεωρήθηκαν προστάτες του ανθρώπινου γένους, οι άνθρωποι έγιναν τόσο κακοί που ο κυρίαρχος πια του κόσμου Δίας, αποφάσισε να τους εξαφανίσει με κατακλυσμό⁴. Τότε ο Προμηθέας συμβούλεψε το Θεσσαλό γιο του Δευκαλίωνα να κατασκευάσει μια κιβωτό για να σωθεί⁵. Όταν άρχισε να βρέχει κλείστηκε με τη γυναίκα του Πύρρα (που ήταν κόρη του Επιμηθέα και της Πανδώρας) στην κιβωτό μαζί με τα απαραίτητα τρόφιμα και εφόδια. Ο Δίας έριχνε ασταμάτητα βροχή και τα ποτάμια και τα ρέματα ξεχείλισαν και παρέσυραν τα πάντα θανατώνοντας όλους τους ανθρώπους και τα ζωντανά. Οι πόλεις χάθηκαν κάτω από τόνους υδάτων και μόνο κάποιες κορυφές βουνών ξεχώριζαν στην απέραντη θάλασσα που δημιουργήθηκε. Εννιά μέρες μετά το σταμάτημα των βροχών και η κιβωτός ακόμα επέπλεε πάνω στα νερά. Στο τέλος της ένατης μέρας το σκάφος προσάραξε στο όρος Όθρυς της Θεσσαλίας (κατ’ άλλες πηγές στον Παρνασσό ή στον Άθω). Αφού τραβήχτηκαν τα νερά ο Δευκαλίων και η Πύρρα βγήκαν στην ξηρά και έκαναν θυσία στο Δία για να τον ευχαριστήσουν. Ο Ζευς δέχτηκε με χαρά τη θυσία τους και, ικανοποιημένος καθώς ήταν, τους ζήτησε να του πουν ποια χάρη ήθελε να τους την πραγματοποιήσει. Τότε το ζευγάρι ζήτησε ανθρώπους και ο Δίας το αποδέχτηκε. Τους είπε λοιπόν να έχουν σκεπασμένα τα πρόσωπά τους και να παίρνουν λιθάρια από τη γη, τα οποία θα έπρεπε να τα πετάνε πίσω τους χωρίς να γυρίσουν και να κοιτάξουν. Έτσι κι έγινε, όπου έριχνε τις πέτρες ο Δευκαλίων, η γη έβγαζε άνδρες και όπου η Πύρρα, ξεφύτρωναν γυναίκες. Απ’ τα λιθάρια της γης βγήκε ένας καινούριος λαός, αυτός που θα ονομαστεί «Έλληνες». Από την πρώτη πέτρα που πέταξε ο Δευκαλίωνας προήλθε ο Έλλην, γενάρχης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα παιδιά του ήταν ο Αμφικτύων, η Πρωτογένεια, η Μελανθώ, ο Πρόνοος, η η Πανδώρα (η νεότερη) και η Θυία Νύμφη.Οι άνθρωποι που δημιουργήθηκαν από τις πέτρες ονομάστηκαν λαός, δηλαδή οι άνθρωποι που γεννήθηκαν από τις πέτρες (λας=πέτρα, στα αρχαία Ελληνικά).Ο Δευκαλίων έκτισε πρώτος ιερά για τους θεούς και ίδρυσε τις πρώτες πόλεις. Επίσης θεωρείται ο πρώτος βασιλιάς μεταξύ των ανθρώπων, το βασίλειο του οποίου μάλιστα τοποθετείται κάπου στη Φθία (μεταξύ Υπέρειας Κρήνης και των βόρειων πλαγιών της Όθρης, πιθανότατα στη θέση Χτούρι). Άρα σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία η Θεσσαλία θεωρείται πρωταρχική κοιτίδα του Ελληνισμού. Παιδιά του Δευκαλίωνα και της Πύρρας ήταν: πρωτότοκος ο Έλλην, που βασίλεψε στην πόλη Ελλάς της Θθίας ή Αχαϊας Φθιώτιδας, δεύτερος ο Αμφικτύων (είναι αυτός που πρώτος οργάνωσε τα «κοινά» των ιερών τόπων που ονομάστηκαν αργότερα Αμφικτυονίες) και τέλος οι τέσσερις κόρες τους: Πρωτογένεια, Μελάνθεια, Θυία και Πανδώρα (αυτή η τελευταία ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της γιαγιάς της).

  Αξίζει να αναφερθεί ότι η Πανδώρα απέκτησε απ’ το Δία έναν γιο που ονομάστηκε Γραικός και ότι απ’ το όνομά του προήλθε το δεύτερο όνομα των Ελλήνων: Γραικοί, Greece, κ.α. Παιδιά του Έλληνα τέλος ήταν οι Δώρος (γενάρχης των Δωριέων), Ξούθος (γενάρχης Ιώνων) και Αίολος (γενάρχης των Αιολέων). Βλέπουμε ότι, τουλάχιστον μυθολογικά, και οι τρεις φυλές των αρχαίων Ελλήνων κατάγονταν από τη Θεσσαλία. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η κατοικία των δώδεκα θεών τοποθετείται στα όρια της Θεσσαλίας, στο βορειοανατολικότερο σημείο της, στον Όλυμπο.

   Η μυθική καταγωγή του αθλητισμού: Η κόρη του Δευκαλίωνα, Πρωτογένεια, γέννησε τον Αέθλιο που τιμόνταν στην αρχαιότητα ως προστάτης των αγώνων και των εορτών του ελληνικού έθνους. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι και οι αθλητικοί αγώνες της αρχαιότητας είχαν τη ρίζα τους στη Θεσσαλία (εξηγείται και ετυμολογικά: Αέθλιος/ άθλος/ αθλητής/ άθλημα / αθλητισμός).

Παράθεμα Απολλόδωρος, βιβλιοθήκη: Διήγηση για το Δευκαλίωνα

και τους απογόνους του

    [Α 7,2] Προμηθέως δὲ παῖς Δευκαλίων ἐγένετο. οὗτος βασιλεύων τῶν περὶ τὴν Φθίαν τόπων γαμεῖ Πύρραν τὴν Ἐπιμηθέως καὶ Πανδώρας, ἣν ἔπλασαν θεοὶ πρώτην γυναῖκα. ἐπεὶ δὲ ἀφανίσαι Ζεὺς τὸ χαλκοῦν ἠθέλησε γένος, ὑποθεμένου Προμηθέως Δευκαλίων τεκτηνάμενος λάρνακα, καὶ τὰ ἐπιτήδεια ἐνθέμενος, εἰς ταύτην μετὰ Πύρρας εἰσέβη. Ζεὺς δὲ πολὺν ὑετὸν ἀπ᾽ οὐρανοῦ χέας τὰ πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος κατέκλυσεν, ὥστε διαφθαρῆναι πάντας ἀνθρώπους, ὀλίγων χωρὶς οἳ συνέφυγον εἰς τὰ πλησίον ὑψηλὰ ὄρη. τότε δὲ καὶ τὰ κατὰ Θεσσαλίαν ὄρη διέστη, καὶ τὰ ἐκτὸς Ἰσθμοῦ καὶ Πελοποννήσου συνεχέθη πάντα. Δευκαλίων δὲ ἐν τῇ λάρνακι διὰ τῆς θαλάσσης φερόμενος <ἐφ᾽> ἡμέρας ἐννέα καὶ νύκτας <τὰς> ἴσας τῷ Παρνασῷ προσίσχει, κἀκεῖ τῶν ὄμβρων παῦλαν λαβόντων ἐκβὰς θύει Διὶ φυξίῳ. Ζεὺς δὲ πέμψας Ἑρμῆν πρὸς αὐτὸν ἐπέτρεψεν αἱρεῖσθαι ὅ τι βούλεται· ὁ δὲ αἱρεῖται ἀνθρώπους αὐτῷ γενέσθαι. καὶ Διὸς εἰπόντος ὑπὲρ κεφαλῆς ἔβαλλεν αἴρων λίθους, καὶ οὓς μὲν ἔβαλε Δευκαλίων, ἄνδρες ἐγένοντο, οὓς δὲ Πύρρα, γυναῖκες. ὅθεν καὶ λαοὶ μεταφορικῶς ὠνομάσθησαν ἀπὸ τοῦ λᾶας ὁ λίθος. γίνονται δὲ ἐκ Πύρρας Δευκαλίωνι παῖδες Ἕλλην μὲν πρῶτος, ὃν ἐκ Διὸς γεγεννῆσθαι <ἔνιοι> λέγουσι, <δεύτερος δὲ> Ἀμφικτύων ὁ μετὰ Κραναὸν βασιλεύσας τῆς Ἀττικῆς, θυγάτηρ δὲ Πρωτογένεια, ἐξ ἧς καὶ Διὸς Ἀέθλιος.

   [Α 7,3] Ἕλληνος δὲ καὶ νύμφης Ὀρσηίδος Δῶρος Ξοῦθος Αἴολος. αὐτὸς μὲν οὖν ἀφ᾽ αὑτοῦ τοὺς καλουμένους Γραικοὺς προσηγόρευσεν Ἕλληνας, τοῖς δὲ παισὶν ἐμέρισε τὴν χώραν· καὶ Ξοῦθος μὲν λαβὼν τὴν Πελοπόννησον ἐκ Κρεούσης τῆς Ἐρεχθέως Ἀχαιὸν ἐγέννησε καὶ Ἴωνα, ἀφ᾽ ὧν Ἀχαιοὶ καὶ Ἴωνες καλοῦνται, Δῶρος δὲ τὴν πέραν χώραν Πελοποννήσου λαβὼν τοὺς κατοίκους ἀφ᾽ ἑαυτοῦ Δωριεῖς ἐκάλεσεν, Αἴολος δὲ βασιλεύων τῶν περὶ τὴν Θεσσαλίαν τόπων τοὺς ἐνοικοῦντας Αἰολεῖς προσηγόρευσε, καὶ γήμας Ἐναρέτην τὴν Δηιμάχου παῖδας μὲν ἐγέννησεν ἑπτά, Κρηθέα Σίσυφον Ἀθάμαντα Σαλμωνέα Δηιόνα Μάγνητα Περιήρην, θυγατέρας δὲ πέντε, Κανάκην Ἀλκυόνην Πεισιδίκην Καλύκην Περιμήδην. Περιμήδης μὲν οὖν καὶ Ἀχελῴου Ἱπποδάμας καὶ Ὀρέστης, Πεισιδίκης δὲ καὶ Μυρμιδόνος Ἄντιφος καὶ Ἄκτωρ.

   [Α 7,5] Καλύκης δὲ καὶ Ἀεθλίου παῖς Ἐνδυμίων γίνεται, ὅστις ἐκ Θεσσαλίας Αἰολέας ἀγαγὼν Ἦλιν ᾤκισε. λέγουσι δὲ αὐτόν τινες ἐκ Διὸς γενέσθαι. τούτου κάλλει διενεγκόντος ἠράσθη Σελήνη, Ζεὺς δὲ αὐτῷ δίδωσιν ὃ βούλεται ἑλέσθαι· ὁ δὲ αἱρεῖται κοιμᾶσθαι διὰ παντὸς ἀθάνατος καὶ ἀγήρως μένων.

1. Αισχύλος, Προμηθεύς Δεσμώτης.

2. Κατά τον Αυγουστίνο Ιππώνος (Ιερός Αυγουστίνος), ο Δευκαλίων και ο Προμηθέας ήταν σύγχρονοι του Μωυσή

3. Ταυτίζεται με τον Ιάφεθ, γιο του Νώε, της Παλαιάς Διαθήκης.

4. Εδώ υπονοείται η εποχή της τήξης των παγετώνων της Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης που έδωσε τη σημερινή περίπου μορφή στη χώρα μας.

5. Η παράδοση πολλών πολιτισμών κυρίως της Μεσοποταμίας, αλλά ακόμα και αυτοχθόνων της Αμερικής περιλαμβάνει τον κατακλυσμό που επιβεβαιώνεται με αρχαιολογικά ευρήματα που μαρτυρούν ότι αυτό συνέβη περί το 2000 π.Χ. Η γνωστότερη εκδοχή για τα γεγονότα του κατακλυσμού είναι της Παλαιάς Διαθήκης (η ιστορία του Νώε – Γένεση στ΄ κεφάλαιο).