Ο πλανήτης Δίας + ΒΙΝΤΕΟ Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα

 

Ο πλανήτης Δίας + ΒΙΝΤΕΟ

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα

 

  O Δίας, ο μεγαλύτερος σε διαστάσεις και μάζα πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος, είναι ο πέμπτος κατά σειρά πλανήτης ξεκινώντας από τον Ήλιο. Είναι γίγαντας αερίων με μάζα το ένα εικοστό της ηλιακής, αλλά δυόμισι φορές μεγαλύτερη του αθροίσματος της μάζας των υπόλοιπων πλανητών του ηλιακού συστήματος. Ο πλανήτης, γνωστός από την αρχαιότητα, συνδέθηκε με τη μυθολογία και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις πολλών πολιτισμών. Οι Ρωμαίοι ονόμασαν τον πλανήτη από τον ελληνικό θεό Δία (Jupiter). Όταν φαίνεται από την Γη, ο Δίας είναι το τρίτο φωτεινότερο αντικείμενο στον ουρανό τη νύχτα μετά τη Σελήνη και την Αφροδίτη. Ο Δίας αποτελείται κυρίως από υδρογόνο και ήλιο. Πιθανώς έχει βραχώδη πυρήνα που αποτελείται από βαρύτερα στοιχεία. Λόγω της ταχείας περιστροφής του, το σχήμα του είναι πεπλατυσμένο σφαιροειδές με διόγκωση γύρω από τον ισημερινό. Η εξωτερική ατμόσφαιρα είναι χωρισμένη σε ζώνες ανάλογες με τα γεωγραφικά πλάτη, με αποτέλεσμα να εμφανίζει συχνές καταιγίδες κατά μήκος των ορίων αλληλεπίδρασής τους. Ένα σημαντικό αποτέλεσμα είναι η Μεγάλη Ερυθρά Κηλίδα, μια απίστευτης έντασης και διάρκειας καταιγίδα που υπήρχε τουλάχιστον από τον 17ο αιώνα, οπότε και παρατηρήθηκε πρώτη φορά τηλεσκοπικώς. Γύρω από τον πλανήτη υφίσταται ένα πλανητικό σύστημα δακτυλίων και μια ισχυρή μαγνητόσφαιρα. Περιβάλλεται επίσης από τουλάχιστον 67 φεγγάρια [2012]. Σημερινές πληροφορίες της ΝASA αναγάγουν τον αριθμό των δορυφόρων σε τουλάχιστον 115!!!Ο Γανυμήδης είναι ο μεγαλύτερος [διαμετρος μεγαλύτερη του Ερμή!]. Ο Δίας είναι τόσο μεγάλος που θα μπορούσε να περιλάβει στο εσωτερικό του όλους τους άλλους πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος. Η μάζα του είναι 318 φορές μεγαλύτερη από τη γήινη και 2,5 φορές μεγαλύτερη του συνόλου των πλανητών και δορυφόρων. Ο όγκος του είναι 1.321 φορές μεγαλύτερος από τον όγκο της Γης. Παρά ταύτα η πυκνότητά του είναι μόλις 1,33 [5,52¹ η γήινη πυκνότητα], κοντινή στην πυκνότητα του Ήλιου [1,4]. Η διάμετρός του είναι 142.000 χλμ. Η ένταση του πεδίου βαρύτητας υπολογίζεται 2,5 φορές μεγαλύτερη της έντασης της Γης, ενώ δέχεται ηλιακή ποσότητα φωτός και θερμότητα ίση προς το 1/25 εκείνης που φθάνει στη Γη!

   ΣΥΝΘΕΣΗ: Η ανώτερη ατμόσφαιρα του Δία αποτελείται από περίπου 88-90% υδρογόνο και περι το 8-9% ήλιο. Δεδομένου ότι ένα άτομο ηλίου έχει περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερη μάζα απ'ότι ένα άτομο υδρογόνου, η σύσταση αλλάζει ως αναλογία μάζας. Έτσι, η ατμόσφαιρα αποτελείται περίπου από 75% υδρογόνο και 24% ήλιο κατά μάζα, με το υπόλοιπο ένα τοις εκατό να αποτελείται από άλλα στοιχεία. Το εσωτερικό περιέχει υλικά πυκνότερα έτσι ώστε η κατανομή να είναι περίπου 71% υδρογόνο, 24% ήλιο, και 5% άλλα στοιχεία [κατά μάζα]. Η ατμόσφαιρα περιέχει ίχνη μεθανίου [0,3%], υδρατμών [0,0004%], αμμωνία [0,026%], και ενώσεις πυριτίου. Υπάρχουν επίσης ίχνη από άνθρακα, αιθάνιο [0,0006%], υδρόθειο, νέον, οξυγόνο φωσφίνη και θείο. Το εξωτερικό στρώμα της ατμόσφαιρας περιέχει κατεψυγμένους κρυστάλλους αμμωνίας! Οι ατμοσφαιρικές αναλογίες υδρογόνου και ήλιου είναι κοντά στη θεωρητική σύνθεση του αρχέγονου ηλιακού νεφελώματος, του “γεννήτορα” δηλαδή του Ηλιακού Συστήματος. Ο Δίας θεωρείται ότι αποτελείται από ένα πυκνό πυρήνα, μείγμα στοιχείων, ένα στρώμα υγρού μεταλλικού υδρογόνου με λίγο ήλιο που τον περιβάλλει, και ένα εξωτερικό στρώμα κυρίως υδρογόνου. Ο πυρήνας περιγράφεται ως βραχώδης, αλλά λεπτομερειακώς η σύνθεση του είναι άγνωστη, όπως και οι ιδιότητες των υλικών σε θερμοκρασίες και πιέσεις σε τέτοια βάθη. Παλαιότερα είχε προταθεί από βαρυτικές μετρήσεις, ότι ο πυρήνας του Δία έχει 12 έως 45 φορές τη μάζα της Γης, [3% -15%] της συνολικής μάζας του Δία. Ο πυρήνας, κατά μερίδα αστρονόμων, μπορεί τώρα να απουσιάζει εντελώς, καθώς οι μετρήσεις δεν είναι ακριβείς ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα αυτή.

   ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ: Η ατμόσφαιρα του Δία, η μεγαλύτερη στο ηλιακό σύστημα, εκτείνεται σε πλάτος μεγαλύτερο των 5.000 χιλιομέτρων. Με το τηλεσκόπιο δεν φαίνεται η επιφάνεια του πλανήτη, αλλά η πυκνή του ατμόσφαιρα, η οποία παρουσιάζει σκοτεινές ταινίες, παράλληλες προς τον ισημερινό του πλανήτη, που διαχωρίζονται από φωτεινές ζώνες. Η φωτεινότητα, το πλάτος και η θέση των ζωνών αλλάζουν συνέχεια όψη και πλάτος, στο διάστημα ενός έτους. Η εναλλαγή σκοτεινών και φωτεινών ζωνών αντιπροσωπεύει περιοχές όπου αέρια ανεβαίνουν προς τα πάνω στην ατμόσφαιρα του Δία και άλλες όπου κατεβαίνουν. Η ατμόσφαιρα του Δία όπως και των άλλων τριών γιγάντων αερίων, περιέχει υδρογόνο περίπου 78%, ήλιο 11%, με το υπόλοιπο 1% να αποτελείται από αμμωνία, μεθάνιο, νερό, αιθάνιο, ακετυλένιο και υδροκυάνιο. Η θερμοκρασία στην κορυφή των νεφών είναι -130 έως -140 βαθμοί Κελσίου. [Μέγιστη θερμοκρασία του Δία: 17^ΟC.] Σε αυτές τις θερμοκρασίες το νερό και η αμμωνία βρίσκονται σε στερεή μορφή. Χαμηλότερα όμως τόσο η πίεση όσο και θερμοκρασία αυξάνονται. Χαρακτηριστικό της ατμόσφαιρας του Δία είναι η ερυθρά κηλίδα με διάμετρο τετραπλάσια του γήινου δίσκου. Είναι ένας μόνιμος αντικυκλώνας 22 μοίρες νότια του ισημερινού. Καλύπτει περίπου 1% της επιφάνειας του Δία, και φαίνεται να μετατοπίζεται αργά. Το χρώμα και ο χρόνος περιστροφής αλλάζουν με την πάροδο των χρόνων. Υποστηρίζεται πως η μεγάλη κόκκινη κηλίδα είναι μια τεράστια καταιγίδα [αντικυκλώνας], που κρατάει εδώ και 300 χρόνια. Το 2005 μια ακόμα μεγάλου μεγέθους κηλίδα, η μικρή κόκκινη, εμφανίστηκε κοντά στη μεγάλη.

ΔΑΚΤΥΛΙΟΙ ΤΟΥ ΔΙΑ: Ο Δίας έχει ένα αμυδρό πλανητικό σύστημα δακτυλίων που αποτελείται από τρία κύρια τμήματα: τον εσωτερικό δακτύλιο σωματιδίων, [φωτοστέφανο], ένα φωτεινό κύριο δακτύλιο, και ένα εξωτερικό λεπτό “δακτυλίδι”. Αυτά τα δαχτυλίδια φαίνεται να έχουν προέλθει από σκόνη, και όχι πάγο όπως στον Κρόνο. Ο κύριος δακτύλιος είναι πιθανώς κατασκευασμένος από υλικό που χάνεται από τους δορυφόρους Αδράστεια και Μήτις.

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ: Ο Δίας έχει ισχυρότατο μαγνητικό δίπολο, 14 φορές ισχυρότερο από το γήινο. Κινήσεις αγώγιμων στοιχείων μέσα στο υδρογόνο σχηματίζουν ένα μαγνητικό πεδίο, που παγιδεύει τα ιοντισμένα σωματίδια του ηλιακού ανέμου. Η μαγνητόσφαιρά του, [μαγνητισμένο περιβάλλον], σχηματίζεται γύρω του καθώς το μαγνητικό του πεδίο αλληλεπιδρά με τον ηλιακό άνεμο, το ταχύτατο, μαγνητισμένο και ιονισμένο αέριο που εκπέμπει ο Hλιος στο διαπλανητικό χώρο με τεράστια ταχύτητα. Διπολικά πεδία και μαγνητόσφαιρες έχουν η Γη, ο Κρόνος και οι άλλοι γίγαντες πλανήτες. Ο Δίας έχει έντονες ζώνες ακτινοβολίας (ζώνες Van Allen), ενώ εμφανίζεται πολικό σέλας όπως στη Γη. Η έκταση της μαγνητόσφαιρας αυξομειώνεται, καθώς μεταβάλλεται η πίεση του ηλιακού ανέμου και κάποια σωμάτια (ηλεκτρόνια) που επιταχύνονται από τη μαγνητόσφαιρα φθάνουν έως τη Γη.

Από πάνω προς τα κάτω Ιώ Ευρώπη Γανυμήδης και Καλλιστώ

   ΤΡΟΧΙΑ - ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ: Η απόστασή του από τη Γη κυμαίνεται ανάμεσα στα 591.000.000 χλμ και 965.000.000 χλμ. (περίπου 5,2 αστρονομικές μονάδες [AU]). Περιστρέφεται πολύ γρήγορα γύρω από τον άξονά του, σε 9 ώρες και 51 λεπτά, πιο γρήγορα από όλους τους πλανήτες. Ο χρόνος που χρειάζεται για μια περιφορά γύρω από τον Ήλιο είναι περίπου 12 γήινα χρόνια (11 έτη και 315 ημέρες Γης). Έχει επιβεβαιωθεί σήμερα η ύπαρξη 67 δορυφόρων διαφόρων μεγεθών σε τροχιά γύρω από τον Δία, Οι Γανυμήδης, Καλλιστώ, Ιώ και Ευρώπη, ορατοί με τηλεσκόπιο, ανακαλύφθηκαν από τον Γαλιλαίο το 1610. Αυτοί είναι πολύ μεγάλοι, με διάμετρο από 4.980 έως 2.880 χλμ. Οι δύο πρώτοι είναι μεγαλύτεροι της Σελήνης. Από τους υπόλοιπους δορυφόρους του Δία, τα ονόματα των μεγαλυτέρων είναι: Αμάλθεια, Ιμαλία, Ελάρα, Πασιφάη, Σινώπη, Λυσιθέα, Κάρμη, Ανάγκη, Λήδα, Θήβη, Αδράστεια, Μήτις, Καλλιρρόη, Θεμιστώ, Μεγακλείτη, Ταϋγέτη, Χαλδήνη, Ιοκάστη, Ερινόμη, Ισονόη, Πραξιδίκη, Αυτονόη, Θυώνη, Ερμίππη, Αίτνη, Ευρυδόμη, Ευάνθη, Ευπορία, Σπονδή, Καλή, Πασιθέα, Ηγεμόνη, Μνήμη, Αρχή, Κυλλήνη, Κόρη.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Στις 13/1/1610, όταν ανακαλύφθηκε και ο τέταρτος δορυφόρος του Δία, ο Γαλιλαίος ονόμασε αυτούς «Πλανήτες των Μεδίκων». Ο Γερμανός αστρονόμος Μάγερ Σίμονς ισχυριζόταν πως εκείνος είναι ο πρώτος που παρατήρησε τους εν λόγω δορυφόρους στις 27/12/1609, και τους ονόμασε, «Αστέρες του Βρανδεμβούργου» και έπειτα έδωσε σε κάθε ένα ιδιαίτερο όνομα από την ελληνική Μυθολογία, ονομάζοντας Γανυμήδη τον μεγαλύτερο. Με την ανακάλυψη αυτών των δορυφόρων αποδείχθηκε, για πρώτη φορά, ότι η Γη δεν είναι το κέντρο του Σύμπαντος, όπως πιστευόταν έως τότε, αφού υπήρχαν τέσσερα ουράνια σώματα που περιφέρονταν γύρω από τον Δία. Αυτό οδήγησε στην αποδοχή του ηλιοκεντρικού συστήματος που πρωτοδιατύπωσε πολλούς αιώνες πριν ο Αρίσταρχος ο Σάμιος και επανάφερε πρώτος ο Κοπέρνικος.

 konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Ως βάση ορισμού του δείκτη πυκνότητας στη φυσική ορίζεται η πυκνότητα 1, που έχει το νερό.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

Κύρια Ζώνη Αστεροειδών και Αστεροειδείς Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα + ΒΙΝΤΕΟ

 

Κύρια Ζώνη Αστεροειδών και Αστεροειδείς

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ: Κύρια Ζώνη των Αστεροειδών είναι η περιοχή ανάμεσα στις τροχιές Άρη και Δία, όπου εντοπίζονται οι περισσότεροι αστεροειδείς του Ηλιακού Συστήματος. Η ζώνη [2,1 έως 3,3 AU από τον Ήλιο] περιλαμβάνει εκατοντάδες χιλιάδες αστεροειδείς, των οποίων το μέγεθος ποικίλλει από μερικές εκατοντάδες μέτρα (όπως ο Δάκτυλος) μέχρι εκατοντάδες χιλιόμετρα (όπως η Παλλάς και η Εστία). Οι αστεροειδείς σχηματίζουν ομάδες με κοινά στοιχεία τροχιάς καθώς και διάσπαρτες ζώνες με ελάχιστα σώματα (κενά Kirkwood). Το μεγαλύτερο σώμα της ζώνης είναι η Δήμητρα. Άλλοι αστεροειδείς είναι συγκεντρωμένοι στη Ζώνη Κάιπερ (Kuiper Belt). Οι αστεροειδείς, κατάλοιπα απ' το σχηματισμό του Ηλιακού Συστήματος, είναι τεράστιοι βράχοι σε τροχιά γύρω απ' τον Ήλιο. Τα μικρότερα σώματα σε περιηλιακή τροχιά ονομάζονται μετεωρίτες. Συνήθως οι μικροί αστεροειδείς έχουν ακανόνιστο σχήμα που μοιάζει με πατάτα, οι μεγαλύτεροι όμως έχουν ελλειπτικό. Σύμφωνα με τη Σύνοδο της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης[2006], οι σχεδόν σφαιρικοί αστεροειδείς ονομάζονται και νάνοι πλανήτες. Οι αστεροειδείς της Ζώνης αστεροειδών αποτελούνται κυρίως από πυριτικούς βράχους και μέταλλα. Ο αστεροειδής Δήμηρτα (Ceres) αποτελεί εξαίρεση, καθώς ένα μεγάλο μέρος του είναι πάγος νερού. Όμως, οι αστεροειδείς της Ζώνης Κάιπερ αποτελούνται κυρίως από πάγους (παγωμένα αέρια). Από τα εκατομμύρια αστεροειδών του Ηλιακού Συστήματος, μέχρι τις αρχές του 2006 είχαν καταγραφεί 299.733, [118.161 επίσημα καταγεγραμμένοι].

ΘΕΣΗ - ΜΑΖΑ: Εκτός των αστεροειδών της Κύριας Ζώνης, υπάρχουν και αυτοί των σημείων Λαγκράντζ του Δία και του Άρη, την κίνηση των οποίων ακολουθούν. Τέτοιοι αστεροειδείς ονομάζονται «μέλη της Τρωικής Ομάδας». Οι δυο φυσικοί δορυφόροι του Άρη, Φόβος και Δείμος, είναι αστεροειδείς που μπήκαν σε τροχιά γύρω απ' τον πλανήτη. Κάποιοι απ' τους αστεροειδείς έχουν και οι ίδιοι μικρούς δορυφόρους. Οι αστεροειδείς της Ζώνης Κάιπερ βρίσκονται πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα, γι' αυτό και ονομάζονται Μεταποσειδώνεια Αντικείμενα. Επίσης μεταξύ της τροχιάς του Κρόνου και του Ποσειδώνα περιφέρονται αστεροειδείς οι οποίοι είναι γνωστοί ως Κένταυροι. Η συνολική μάζα των αστεροειδών της Κύριας Ζώνης δεν είναι μεγάλη. Ο μεγαλύτερος [Δήμητρα], και πρώτος που ανακαλύφθηκε, με διάμετρο περίπου χίλια χιλιόμετρα, έχει μάζα περίπου ίση με το 36% όλων των αστεροειδών της Κύριας Ζώνης, που υπολογίζεται ότι είναι γύρω στο 3-4% της μάζας της Σελήνης. Αντιθέτως, οι αστεροειδείς της Ζώνης Κάιπερ έχουν πολύ μεγαλύτερη συνολική μάζα, αλλά και ακόμη μεγαλύτεροι είναι από τους μεγαλύτερους αστεροειδείς της Κύριας Ζώνης. Οι γνωστότεροι αστεροειδείς της Ζώνης Κάιπερ [νάνοι πλανήτες] είναι η Έρις και ο Πλούτων (πρώην ένατος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος). Οι μεγαλύτεροι αστεροειδείς της Κύριας Ζώνης είναι κατά σειρά μεγέθους [σε αγκύλες η διάμετρός τους σε χλμ.]: Δήμητρα [975], Εστία [578], Παλλάς [570], Υγεία [407], Έκτωρ [370] Νταβίντα [326], Ιντεράμνια [317], Ευρώπη [300], Ήρα [290], κ.τ.λ.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ - ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Παλιότερα οι αστεροειδείς της Κύριας Ζώνης θεωρούνταν ότι ήταν υπολείμματα κάποιου πλανήτη που κινούνταν εκεί και που θρυμματίστηκε από κάποια τρομερή σύγκρουση. Σήμερα όμως επικρατεί η αντίθετη θεωρία, ότι δηλαδή οι αστεροειδείς ήταν υλικό για έναν μικρό πλανήτη, μεγέθους μικρότερου του Άρη, που όμως δεν σχηματίστηκε λόγω βαρυτικής επίδρασης του Δία. Πάντως, γενικά, αστεροειδείς θεωρούνται τα σώματα σε τροχιά γύρω απ' τον Ήλιο, που μια διάσταση τους [ακτίνα] είναι μεγαλύτερη από 50μ. και μικρότερη από 2.500χλμ. [σώματα με μικρότερες διαστάσεις είναι μετεωρίτες και με μεγαλύτερες πλανήτες], και η σύνθεσή τους βασίζεται κυρίως σε πυρίτιο, άνθρακα και σίδηρο [αλλιώς θα ήταν κομήτες, που αποτελούνται από «λερωμένο πάγο»]. Ο όρος αστεροειδής χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά απ' τον Ουίλιαμ Χέρσελ [1802].

Ο αστεροειδής Έρως

ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΩΝ: Ο πρώτος αστεροειδής και ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος, ο Δήμητρα, ανακαλύφθηκε τυχαία την Πρωτοχρονιά του 1801 απ' τον Τζουζέπε Πιάτζι, που αρχικά νόμιζε ότι είχε ανακαλύψει καινούριο άστρο. Τα επόμενα έξι χρόνια ανακαλύφθηκαν άλλοι τρεις αστεροειδείς, [Παλλάς, Ήρα, και Εστία]. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ο Καρλ Λ. Χένκε ανακάλυψε δύο ακόμη [Αστραία, Ήβη], ανανεώνοντας το ενδιαφέρον της κοινότητας των αστρονόμων. Το 1891, ο Μαξ Βολφ χρησιμοποιώντας φωτογραφίες του ουρανού με μεγάλο χρόνο έκθεσης, παρατήρησε ότι το ίχνος των αστεροειδών εμφανιζόταν σαν γραμμή, σε αντίθεση με τα σταθερά άστρα. Αυτό οδήγησε σε επανάσταση στον τομέα, καθόσον ο ίδιος ανακάλυψε 248 αστεροειδείς, αριθμός ίσος με αυτούς που είχαν ανακαλυφθεί στα ενενήντα χρόνια που προηγήθηκαν. Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον για τους αστεροειδείς αναθερμάνθηκε, λόγω της ανησυχίας για πιθανή καταστροφική σύγκρουση ενός απ' αυτούς με τη Γη. Έτσι ξεκίνησε προσπάθεια για εντοπισμό, καταγραφή και υπολογισμό της τροχιάς όσο το δυνατόν περισσότερων αστεροειδών, τόσο με συσκευές σε τροχιά όσο και με τηλεσκόπια. Η έρευνα [2010] έχει χαρτογραφήσει εκατοντάδες χιλιάδες αστεροειδείς, απ' τους οποίους 600 έχουν διάμετρο πάνω από ένα χιλιόμετρο και 3.353 έχουν τροχιές που μπορούν να τους φέρουν κοντά στη Γη. Οι πρώτοι αστεροειδείς είχαν σύμβολα όπως η Γη, η Σελήνη, ο Ήλιος και οι πλανήτες. Ο Γιόχαν Ένκε εισήγαγε περιγεγραμμένους σε κύκλους αριθμούς αντί συμβόλων, αν και η αρίθμησή του άρχιζε από την Αστραία, με τους πρώτους αστεροειδείς να συνεχίζουν να αναγνωρίζονται από τα σύμβολά τους. Αυτή η καινοτομία υιοθετήθηκε ταχύτητα από την αστρονομική κοινότητα. Έτσι, κάθε αστεροειδής του οποίου η ύπαρξη επιβεβαιώνεται παίρνει έναν αύξοντα αριθμό ανακάλυψης. Μετά την επαλήθευση της τροχιάς του, ο κωδικός του αποτελείται από τον αύξοντα σε παρένθεση ακολουθούμενο απ' τον προσωρινό αριθμό, π.χ. (3360) 1981 VA [έτος και εβδομάδα ανακάλυψης], που ήταν και ο πρώτος αστεροειδής για τον οποίο δεν χρησιμοποιήθηκε κάποιο όνομα. Στα πρώτα χρόνια της ανακάλυψής τους, οι αστεροειδείς έπαιρναν ονόματα Ελληνικών ή Ρωμαϊκών θεοτήτων, ή άλλων μυθολογικών προσώπων. Λόγω του πλήθους τους, συχνά οι αστρονόμοι δίνουν ονόματα πόλεων, τα δικά τους ονόματα, των παιδιών τους ή και κάποιου κατοικίδιου! Υπάρχουν αστεροειδείς με ονόματα παρμένα από ταινίες, σειρές, προσωπικότητες, όπως ο 13681 Monty Python, ο 9007 James Bond, ο 9777 Enterprise, ο 4147 Lennon και ο 4148 McCartney, o 5535 Annefrank, ο 6354 Vangelis κι ο 7100 Martin Luther.

Αστεροειδής Gaspra

ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΙ ΓΗ: Είναι γνωστή η θεωρία ότι η εξαφάνιση των δεινοσαύρων οφείλεται στην πρόσκρουση αστεροειδούς με τη Γη. Η θεωρία επιβεβαιώνεται με την ανακάλυψη ενός τεράστιου κρατήρα που σήμερα βρίσκεται κυρίως στο βυθό του Κόλπου του Μεξικού και στη ζούγκλα της χερσονήσου του Γιουκατάν. Τέτοιες συγκρούσεις συμβαίνουν κάθε μερικές δεκάδες χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια. Αν κάποιος αστεροειδής έφτανε στη Γη, λόγω μεγάλου μεγέθους, δεν θα καιγόταν στην ατμόσφαιρα λόγω της τριβής, σε αντίθεση με τους μετεωρίτες, αλλά θα έφτανε στην επιφάνεια της Γης σχεδόν ακέραιος. Μία σύγκρουση με τέτοιο αντικείμενο θα επέφερε τεράστιες καταστροφές στη Γη: Αν η πρόσκρουση γινόταν στην ξηρά, το ωστικό κύμα θα κατέστρεφε τα πάντα σε ακτίνα εκατοντάδων χιλιομέτρων πυροδοτώντας πυρκαγιές και πρωτοφανείς σεισμούς. Η σκόνη και η στάχτη που θα παράγονταν κατά τη σύγκρουση, θα διασκορπίζονταν, κρύβοντας το ηλιακό φως, δημιουργώντας ένα τύπο πυρηνικού χειμώνα που θα διαρκούσε για πολλά χρόνια. Πιθανότατα, η ζωή στη Γη θα εξαφανιζόταν, τουλάχιστον κατά το μεγαλύτερο μέρος. Αν η πρόσκρουση γινόταν σε ωκεανό, τα τσουνάμι που θα προκαλούνταν, ύψους εκατοντάδων μέτρων, θα κατέστρεφαν ολοκληρωτικά πόλεις και χωριά σε βάθος δεκάδων χιλιομέτρων απ' τις ακτές. Ακόμη, η θερμότητα θα έβραζε το νερό, σκοτώνοντας τη ζωή κοντά στο μέρος της πρόσκρουσης, απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες ατμών στην ατμόσφαιρα, διαταράσσοντας τελικά το παγκόσμιο κλίμα.

Aστεροειδής προσκρούει στη Γη [φαντ. απεικόνιση]

  ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ: Η πρώτη φωτογραφία ελεύθερου αστεροειδή [όχι των δορυφόρων του Άρη] ήταν του Gaspra [1991], από τη διαστημοσυσκευή Γαλιλαίος, που ήταν καθ' οδόν προς το Δία, ενώ η ίδια συσκευή φωτογράφισε τον αστεροειδή Ίδη και τον δορυφόρο της Δάκτυλο. Η πρώτη αποστολή ειδικά για τη μελέτη αστεροειδών ήταν η αμερικανική NEAR-Shoemaker, που φωτογράφισε τον 253 Ματθίλδη, ενώ το 2000 μπήκε σε τροχιά γύρω από τον 433 Έρως, στην επιφάνεια του οποίου κατέπεσε τελικά. Στις 25/11/2005, η Ιαπωνική διαστημοσυσκευή Hayabusa προσεδαφίστηκε στην επιφάνεια του αστεροειδή Ιτοκάβα συλλέγοντας δείγματα εδάφους. Τα δείγματα έφτασαν στη Γη το 2011, γεγονός που χαρακτηρίστηκε από το Science ως ένα από το 10 επιτεύματα του 2011. Η Ευρωπαϊκή αποστολή Rosetta μελέτησε τους 2867 Στάινς και 21 Λουτητία (2008-10). Δεν αποκλείεται να πραγματοποιηθούν στο μέλλον και επανδρωμένες αποστολές. Κάποιοι σκέφτονται να χτιστούν ακόμα και ορυχεία σε αστεροειδείς για την λήψη πολύτιμων μετάλλων [είναι αλήθεια ότι ο ... Σκρουτζ Μακ Ντακ, των γνωστών κόμικς είχε εμπνευστεί κάτι τέτοιο]! Πιθανολογείται και η τοποθέτηση πυραυλοκινητήρα για την τοποθέτηση του αστεροειδή σε ασφαλή τροχιά γύρω από τη Γη. Ακόμα και αν ο αστεροειδής «ξεμείνει» από υλικά, θα παραμείνει χρήσιμος ως βάση για την κατασκευή διαστημικών αποικιών!

   ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΕΤΟΙΑΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ: Αυτή η πιθανότητα άρχισε να εξετάζεται σοβαρά από το 1980, όπως και τα σενάρια αποτροπής της. Προτάθηκαν λύσεις για το ενδεχόμενο ότι ένας αστεροειδής θα είχε τροχιά σύγκρουσης με τον πλανήτη μας. Η εύκολη λύση θα ήταν να εκτοξευτούν πύραυλοι πυρηνικών κεφαλών κατά του αστεροειδή, όχι για τα τον διαλύσουν [μιας και τα θραύσματα ακολουθώντας την ίδια τροχιά θα έπεφταν τελικά στη Γη], αλλά ώστε να αλλάξει η τροχιά του αντικειμένου. Άλλη λύση που προτάθηκε, είναι να βαφεί ο μισός αστεροειδής με ανοιχτό χρώμα, οπότε η διαφορετική πίεση από την ηλιακή ακτινοβολία εκατέρωθεν θα του άλλαζε την τροχιά. Τελευταία προτάθηκε η χρήση “βαρυτικού γερανού”, μιας μεγάλης δηλαδή μάζας σε τροχιά γύρω απ' τον αστεροειδή, η βαρυτική επίδραση της οποίας θα τον έσπρωχνε έξω απ' το δρόμο μας. Αναφέραμε, ήδη, ότι 3.352 αστεροειδείς έχουν τροχιές που περνούν κοντά απ' τη Γη (Near Earth Asteroids). Αυτοί παρακολουθούνται, ενώ ειδικά επιτελεία ασχολούνται με τον υπολογισμό πιθανοτήτων μιας σύγκρουσης. Υψηλή πιθανότητα έχει το σώμα (29075) 1950 DA, που έχει μία στις 300 πιθανότητες να χτυπήσει τη Γη περί το έτος 2880. Αξίζει να σημειωθεί πάντως ότι πολλοί επιστήμονες είχαν εκφράσει επιφύλαξη σε αυτή την προσπάθεια, με το σκεπτικό ότι η χαρτογράφηση αστεροειδών με τροχιές κοντά σε αυτή της Γης θα μπορούσε να βοηθήσει το έργο φανατικών που, θα ήθελαν να αλλάξουν την τροχιά κάποιου απ' αυτούς, ώστε να χτυπήσουν κάποιο εχθρικό σε αυτούς κράτος(!;).

Πιθανή πορεία του αστερ. Άποφι

   Ο ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΗΣ ΑΠΟΦΙΣ [99942]: Η ύπαρξή του αστεροειδούς Άποφις επιβεβαιώθηκε το Δεκέμβριο του 2004. Οι πρώτες εκτιμήσεις της ΝΑΣΑ έδειχναν ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα σύγκρουσης του αστεροειδούς αυτού με τη Γη (ή τη Σελήνη) το 2029, με αποτέλεσμα το θέμα να πάρει δημοσιότητα. Εκτενέστερες παρατηρήσεις έδειξαν ότι είναι απίθανο να γίνει κάτι τέτοιο το 2029. Παραμένει όμως μία ελάχιστη πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη (ή τη Σελήνη) τον Απρίλιο του 2036 όταν ο Άποφις επιστρέφοντας, κατά την τροχιά του, περάσει κοντά από τη Γη. Η πιθανότητα σύγκρουσης είναι 4 προς 1.000.000. Το όνομα Άποφις, που του αποδόθηκε, είναι το ελληνικό όνομα μίας αρχαίας αιγυπτιακής θεότητας που προσπαθούσε να βυθίσει τον κόσμο στο σκότος καταστρέφοντας τον Ήλιο. Ο Άποφις έχει περίοδο περιφοράς γύρω από τον Ήλιο τις 324 ημέρες, πολύ κοντά δηλαδή στην αντίστοιχη περίοδο της Γης [365 ημέρες]. Κατά συνέπεια, ο αστεροειδής αυτός διέρχεται σε μικρή απόσταση από τη γήινη τροχιά, δύο φορές περίπου το χρόνο. Η διάμετρός του είναι 320 μέτρα και η μάζα του 446 εκατ. τόνοι. Στις 21/12/2004 ο Άποφις βρέθηκε πολύ κοντά στη Γη και έτσι στάθηκε δυνατή η ανακάλυψη και η παρατήρησή του. Η επόμενη φορά που θα διέλθει κοντά από τη Γη θα είναι στις 6/3/2021. Τότε ο Άποφις θα βρίσκεται σε απόσταση περίπου 14 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Ο αστεροειδής θα βρεθεί σε εγγύτατη απόσταση στη Γη την Παρασκευή 13/4/2029, εορτή της Ζωοδόχου Πηγής. Η μέγιστη πιθανότητα που δόθηκε για σύγκρουση με τη Γη ήταν 2,7%. Οι παρατηρήσεις του Arecibo Observatory [Π. Ρίκο – 1/2005] βοήθησαν να καθοριστεί επακριβώς η τροχιά και τα χαρακτηριστικά του. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις αυτές, ο Άποφις θα διέλθει σε απόσταση 36.350 χιλιομέτρων από το κέντρο της Γης δηλαδή, εκεί που περιστρέφονται οι τεχνητοί δορυφόροι! Έτσι, εκείνη την Παρασκευή, ο Άποφις θα είναι ορατός από τη Γη με φαινόμενο μέγεθος 3,3 (όσο ένας μεσαίου μεγέθους αστέρας) από την Ασία, την Ανατ. Ευρώπη και τη Β. Αφρική. Θα διατρέξει τον ουρανό ταχύτατα, διαγράφοντας τόξο 42 μοιρών/ώρα! Ο Άποφις θα διέλθει μεταξύ Γης και Σελήνης με μηδενική πιθανότητα σύγκρουσης εκατέρωθεν. Μία τέτοια προσέγγιση τέτοιου μεγέθους αστεροειδούς συμβαίνει κάθε 1300 περίπου χρόνια. Όταν ο Άποφις διέλθει σε πολύ μικρή απόσταση από τη Γη, η βαρυτική έλξη της Γης θα κάμψει την τροχιά του αστεροειδούς (δες εικόνα), με αποτέλεσμα όταν επανέλθει σε κοντινή απόσταση με τη Γη το 2036, η πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη να ανέλθει σε 0,017%. Τον Οκτώβριο του 2009, με νεότερες μετρήσεις, η πιθανότητα έπεσε σε περίπου 4 προς 1.000.000. Οι συχνές προσεγγίσεις του αστεροειδούς με τη Γη ίσως συγχρονίσουν την τροχιά του με την τροχιά της Γης, αυξάνοντας την πιθανότητα μελλοντικής σύγκρουσής του με τη Γη. Για να συμβεί αυτό, θα πρέπει ο αστεροειδής να διέλθει από μία στενή περιοχή κοντά στη Γη [«βαρυτική κλειδαρότρυπα»], 600 μόλις μέτρων. Σύμφωνα με τη Μόνικα Γκρέιντι [Καθημερινή]: «Το ερώτημα είναι πότε και όχι εάν, ένα ουράνιο σώμα της γειτονιάς της Γης θα συγκρουστεί με τη Γη … ένα ουράνιο σώμα εύρους ενός χιλιομέτρου αναμένεται να συγκρούεται με τη Γη κάθε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, ενώ ένα ουράνιο σώμα εύρους 6 χιλιομέτρων (με πιθανή ολική καταστροφή της Γης) αναμένεται να συγκρούεται με τη Γη κάθε εκατό εκατομμύρια χρόνια». Πάντως η ΝΑΣΑ έχει καταρτίσει το σχέδιο Spaceguard Survey με το οποίο προσδοκά να καταγράψει όλους τους επικίνδυνους αστεροειδείς και κομήτες. Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία [ESA, της οποίας μέλος είναι και η Ελλάδα (2005)], ετοιμάζει το πρόγραμμα Κιχώτης με το οποίο θα σταλούν δύο διαστημόπλοια σε έναν αστεροειδή, το ένα θα συγκρουστεί με τον αστεροειδή και το άλλο θα παρατηρήσει την αλλαγή στην τροχιά του. 

 

 Γενικά όμως, η παγκόσμια κοινότητα φαίνεται ακόμη ανέτοιμη να αποτρέψει με σιγουριά πιθανές συγκρούσεις. Εάν ο Άποφις συγκρουστεί με τη Γη το 2036 θα εισέλθει στη γήινη ατμόσφαιρα με ταχύτητα 12,59 χλμ/δευτερόλεπτο και κινητική ενέργεια 870 μεγατόνων TNT. Η σύγκρουση θα ήταν 65.000 φορές ισχυρότερη από αυτή της βόμβας της Χιροσίμα και θα μπορούσε να καταστρέψει περιοχή 20-30 φορές μεγαλύτερη από την Ελλάδα.

 konstantinosa.oikonomou@gmail.com

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

 ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE:https://www.youtube.com/watch?v=u2S2DZgqQtk

ΑΝ ΕΝΑΣ ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΗΣ ΕΠΕΦΤΕ ΣΤΗ ΓΗ !! ΒΙΝΤΕΟ

Πλανήτης Άρης + ΒΙΝΤΕΟ Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου – συγγραφέα

 

Πλανήτης Άρης + ΒΙΝΤΕΟ

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου – συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ: Ο Άρης, τέταρτος σε απόσταση από τον ήλιο πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος και δεύτερος πλησιέστερος προς τη Γη, λέγεται συχνά ερυθρός πλανήτης εξαιτίας του ερυθρού χρώματος που παρουσιάζει και οφείλεται στη σκουριά της επιφανείας του, [τριοξείδιο του σιδήρου (Fe2O3)]. O Άρης είναι πλανήτης με λεπτή ατμόσφαιρα, με επιφάνεια που συνδυάζει κρατήρες και ηφαίστεια, κοιλάδες, ερήμους και πολικά παγοκαλύμματα. Φαίνεται ότι έχει περιοδικά επαναλαμβανόμενες «εποχές». Ο Άρης διαθέτει το ψηλότερο γνωστό όρος στο Ηλιακό μας Σύστημα [Όλυμπος] και τη μεγαλύτερη κοιλάδα [Μαρινέρις]. Το βαθύπεδο Βορεάλις που βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη καλύπτει το 40% της επιφάνειάς του και αποτελεί υπόλειμμα μιας γιγάντιας σύγκρουσης. Στην περιφορά του γύρω από τον Ήλιο συνοδεύεται από δύο μικρούς δορυφόρους [Φόβος και Δείμος¹]. Η ονομασία του πλανήτη προέρχεται από τον μυθικό θεό του πολέμου, Άρη. Οι ονομασίες των δύο δορυφόρων του δόθηκαν από τούς δύο ομώνυμους γιους του μυθικού θεού. Ο Άρης, γνωστός από τα πρώτα ιστορικά χρόνια, είναι ο πρώτος πλανήτης που παρατηρούμενος τηλεσκοπικώς αποκάλυψε τα γενικά χαρακτηριστικά της μορφολογίας του, που θεωρήθηκαν παρόμοια με αυτά της Γης. Η ομοιότητα αυτή έδωσε βάση σε μια συζήτηση για την ύπαρξη ζωής σε αυτόν, ακόμη και σε σκέψεις μελλοντικής αποίκισής του. Επίσης, είναι εύκολα προσεγγίσιμος από τις εξερευνητικές διαστημοσυσκευές, καθώς ένα ταξίδι απαιτεί (με την σημερινή τεχνολογία) χρόνο έξι μηνών όταν οι θέσεις Γης και Άρη είναι ευνοϊκές, κάτι που συμβαίνει ανά δυο χρόνια. Για τους λόγους αυτούς ο Άρης είναι ο καλύτερα εξερευνημένος πλανήτης έως σήμερα.

  ΙΣΤΟΡΙΚΟ: Ο Άρης δημιουργήθηκε πριν από 4,2 δισ. έτη από τον ίδιο πλανητικό δίσκο που δημιουργήθηκαν και οι υπόλοιποι πλανήτες. Φαίνεται πως στα αρχικά στάδια εξέλιξής του, καλυπτόταν σε ορισμένα σημεία του από υγρό νερό βάθους τουλάχιστον μερικών μέτρων, ενώ υπάρχουν ενδείξεις για την ύπαρξη ενός ωκεανού. Ενδεχομένως, λοιπόν, ο Άρης να φιλοξενούσε ζωή μικροβιακής μορφής, που δεν εξελίχτηκε. Ορισμένοι “προχωρημένοι” επιστήμονες πιστεύουν ότι η ζωή στη Γη θα μπορούσε να έχει προέλθει από τον Άρη (;!). Το μικρό μέγεθος του Άρη και η μικρή βαρύτητα δεν του επέτρεψε να διατηρήσει ολόκληρη την ατμόσφαιρά του. Διαφεύγοντας το μεγαλύτερο μέρος της ατμόσφαιράς του στο διάστημα, έπεσε η ατμοσφαιρική πίεση και το υγρό νερό εν μέρει εξατμίστηκε και εν μέρει διέρρευσε στο υπέδαφος, ενώ στους πόλους του πλανήτη διατηρήθηκε με μορφή παγετώνων. Έτσι ο Άρης έγινε ένας ερημικός, άνυδρος πλανήτης με αραιή ατμόσφαιρα, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Σ' αυτή την κατάσταση βρίσκεται εδώ και τουλάχιστον 500.000.000 έτη. Σύμφωνα με ενδείξεις, η «υγρή» περίοδος του Άρη αφορά μονάχα το αρχικό τμήμα της ιστορίας του.

  ΕΔΑΦΟΣ: Σύμφωνα με την εξέταση αρειανών μετεωριτών, η επιφάνεια του Άρη αποτελείται κυρίως από βασάλτη. Μεγάλο μέρος της επιφάνειας καλύπτεται από ψιλή σκόνη σκουριάς [οξείδιο σιδήρου]. Αν και ο Άρης δεν παρουσιάζει στοιχεία μαγνητικού πεδίου, παρατηρήσεις δείχνουν ότι μέρη του φλοιού του πλανήτη έχουν μαγνητιστεί. Μία θεωρία πρεσβεύει, παρατηρώντας τον προσανατολισμό των πετρωμάτων του πλανήτη, ότι πριν από 4 δισεκατομμύρια χρόνια, ο Άρης είχε ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Ο πλανήτης έχει πυρήνα, εν μέρει ρευστό, ακτίνας 1.480 χλμ, αποτελούμενο από σίδηρο και θείο. Ο πυρήνας περιβάλλεται από πυριτικό μανδύα. Το μέσο πάχος του φλοιού του πλανήτη είναι από 50-120 χιλιόμετρα, ενώ το μέσο πλάτος του φλοιού της Γης είναι 40 χιλιόμετρα. Ο Άρης έχει πολλές χημικές ιδιαιτερότητες, που σχετίζονται με τη θέση του στο Ηλιακό Σύστημα. Στοιχεία με χαμηλά σημεία βρασμού [χλώριο, φώσφορος, θείο], είναι συχνότερα στον Άρη από τη Γη. Ίσως τα στοιχεία αυτά απομακρύνθηκαν από περιοχές κοντά στον ήλιο από τον ισχυρό ηλιακό άνεμο του νεαρού Ήλιου. Ομοίως, πιστεύεται ότι ο Ήλιος παρείχε στον Άρη περισσότερο οξυγόνο από τη Γη. Οι αντιδράσεις σιδήρου με την περίσσεια ποσότητας οξυγόνου αιτιολογεί τη μεγαλύτερη ποσότητα του αρειανού σιδήρου σε σχέση με τη Γη. Μετά το σχηματισμό των πλανητών, ακολούθησε ο λεγόμενος «Ύστερος Βαρύς Βομβαρδισμός». Άλλωστε το 60% της επιφάνειας του Άρη δείχνει ρεκόρ κρατήρων από συγκρούσεις από εκείνη την εποχή. Μεγάλο μέρος της υπόλοιπης επιφάνειας του Άρη ίσως βρίσκεται κάτω από τεράστιους κρατήρες σύγκρουσης από αυτή την εποχή. Υπάρχουν ενδείξεις τεράστιου κρατήρα πρόσκρουσης στο βόρειο ημισφαίριο του Άρη, διαστάσεων 10.600 χιλιόμετρα επί 8.500 χιλιόμετρα. Μερίδα επιστημόνων προτείνει ότι Άρης χτυπήθηκε από σώμα μεγέθους Πλούτωνα πριν από περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια. Το γεγονός αυτό, δημιούργησε μία ομαλή βόρεια πολική λεκάνη που καλύπτει το 40% της επιφάνειας του πλανήτη.

  ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ: Ο Άρης έχασε τη μαγνητόσφαιρά του πριν από 4 δις έτη, και έτσι ο ηλιακός άνεμος αλληλεπιδρά απευθείας με την ιονόσφαιρα του πλανήτη, απομακρύνοντας άτομα από αυτήν. Η ατμόσφαιρα του Άρη αποτελείται κατά 95,32% από διοξείδιο του άνθρακα 2,7% άζωτο και 1,6% αργό. Η πίεση στην επιφάνεια του πλανήτη φτάνει στο ένα εκατοστό αυτής στην επιφάνεια της Γης! Είναι ίση, δηλαδή, με την ατμοσφαιρική γήινη πίεση στα 35.000 μ. υψόμετρο από την επιφάνεια της Γης. Συνεπώς, ένας αστροναύτης θα χρειαστεί οπωσδήποτε διαστημική στολή, προκειμένου να περπατήσει στην επιφάνειά του. Λόγω της αραιής ατμόσφαιρας, η ταχύτητα του ήχου είναι μικρή, και οι ήχοι διαδίδονται μόνο μερικές δεκάδες μέτρα. Έτσι ο Άρης, εκτός από άνυδρος και έρημος, είναι και σιωπηλός πλανήτης. Η χαμηλή πυκνότητα της ατμόσφαιρας κάνει τους ανέμους στον Άρη αδύναμους, όμως καθώς η σκόνη που καλύπτει την επιφάνεια του πλανήτη είναι ψιλή, οι αμμοθύελλες είναι συχνότατες. Συχνή επίσης είναι και η εμφάνιση μικρών ανεμοστρόβιλων που μεταφέρουν σκόνη. Καθώς δεν πρόκειται για μια πολύ δυναμική ατμόσφαιρα, το κλίμα του Άρη είναι αρκετά προβλέψιμο και επαναλαμβάνεται σε κύκλους διάρκειας σχεδόν δυο Γήινων ετών, όσο διαρκεί και η περιφορά του γύρω από τον Ήλιο. Στην ατμόσφαιρα του Άρη παρατηρούνται επίσης αραιά νέφη διοξειδίου του άνθρακα, εμφανιζόμενα κυρίως τη νύχτα και την αυγή, καθώς και αραιά σύννεφα από κρυστάλλους νερού, όταν ο πλανήτης βρίσκεται κοντά στον ήλιο και εξαερώνεται ο πάγος των πόλων του. Λόγω της διαφορετικής σύστασης της ατμόσφαιρας σε σχέση με αυτή τη Γης και της ελάχιστης πυκνότητάς της, σε συνδυασμό με την αιωρούμενη σκόνη, το χρώμα του ουρανού στον Άρη είναι κοκκινωπό ροζ.

   ΓΕΩΛΟΓΙΑ: Ο Άρης έχει το ιδιόμορφο χαρακτηριστικό ότι αποτελείται από δυο μορφολογικά ανόμοια «τμήματα»: το βόρειο ημισφαίριο αποτελείται από «πεδιάδες» σχετικά μικρής πυκνότητας κρατήρων, ενώ το νότιο βρίσκεται σε μεγαλύτερο υψόμετρο και είναι εμφανώς καταπονημένο από προσκρούσεις μετεώρων. Εδώ βρίσκεται και ο κρατήρας Hellas basin, ο μεγαλύτερος βεβαιωμένος, με διάμετρο 2.300 χιλιόμετρα, σημάδι μιας εξαιρετικά βίαιης πρόσκρουσης πριν από 4 δις χρόνια. Εξήγηση, όχι όμως ομόφωνα αποδεκτή, της διαφοράς μεταξύ των δυο ημισφαιρίων είναι ότι οι βόρειες «πεδιάδες» αποτελούσαν κάποτε πυθμένα ωκεανού που κάλυπτε μεγάλο μέρος του πλανήτη. Άλλη εξήγηση είναι αυτή που προαναφέρθηκε, ότι στο βόρειο ημισφαίριο προσέκρουσε ένα σώμα μεγέθους Πλούτωνα, σχηματίζοντας έναν τεράστιο κρατήρα πρόσκρουσης, το μεγαλύτερο κρατήρα πρόσκρουσης που έχει ανακαλυφθεί, αλλά μένει να αποδειχθεί. Συνολικά, έχουν ανακαλυφθεί 43.000 κρατήρες με διάμετρο μεγαλύτερη των πέντε χιλιομέτρων στην επιφάνεια του Άρη. Ο μεγαλύτερος, ο Hellas Basin, είναι εμφανής από τη Γη. Στον Άρη έχουν βρεθεί στοιχεία που αποτελούν ενδείξεις παλιότερης γεωλογικής δραστηριότητας. Υπάρχουν τεράστια ηφαίστεια, με κυριότερα το (ανενεργό σήμερα) ηφαίστειο Olympus Mons, που είναι και το ψηλότερο βουνό του ηλιακού συστήματος με ύψος 27.000 μέτρα. Το μεγάλο ύψος του ηφαιστείου οφείλεται στο γεγονός ότι στον Άρη, σε αντίθεση με τη Γη, δεν υπάρχει κίνηση τεκτονικών πλακών, κι έτσι η εκροή μάγματος συνεχίστηκε για εκατομμύρια χρόνια στο ίδιο σημείο ψηλώνοντας ολοένα τον Όλυμπο. Ενδείξεις ηφαιστειακής δραστηριότητας έχουν βρεθεί στον κρατήρα Γκούσεβ, που εξερεύνησε το ρομπότ Spirit. Σήμερα ο πλανήτης θεωρείται γεωλογικά νεκρός, αν και η ύπαρξη ιχνών μεθανίου, σε ορισμένες περιοχές, υποστηρίζεται ότι προκαλείται από περιορισμένη ηφαιστειακή δραστηριότητα, όπως και η πιθανολογούμενη έκλυση υγρού νερού σε ίχνη. Πολλές είναι οι ενδείξεις για την ύπαρξη ροής νερού κατά το παρελθόν, λόγω ύπαρξης φαραγγιών, που οφείλονται προφανώς σε διάβρωση του νερού. Το φαράγγι Marineris, όμως, το μεγαλύτερο του ηλιακού συστήματος με μήκος 4.500 χιλιόμετρα, προήλθε από τη ρήξη του φλοιού του Άρη λόγω του βάρους των τεράστιων ηφαιστείων που βρίσκονται βορειότερα. Στις παρυφές του όμως, όπως και σε άλλες περιοχές του πλανήτη, εντοπίστηκαν σχηματισμοί που έχουν προέλθει καθαρά από τη ροή κάποιου υγρού (νερού κατά πάσα πιθανότητα), όπως κοίτες αρχαίων ποταμών. Ίσως το νερό που προκάλεσε τη διάβρωση να οφείλεται σε περιόδους «κατακλυσμών», κατά τις οποίες τεράστιες ποσότητες νερού έρρεαν για μικρότερα χρονικά διαστήματα, προκαλώντας αυτά τα αποτελέσματα.

Φόβος και Άρης

  ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ: Ο Άρης έχει δυο μικρούς δορυφόρους, το Φόβο και το Δείμο, που οι επιστήμονες πιθανολογούν ότι είναι αστεροειδείς που μπήκαν σε τροχιά γύρω του λόγω βαρυτικής έλξης του πλανήτη. Ο Φόβος περιφέρεται γύρω από τον Άρη σε 7 ώρες και 39 λεπτά, σε μέση απόσταση από τον πλανήτη μόλις 9.377 χιλιόμετρα, εγγύτερα στο μητρικό του πλανήτη από κάθε άλλο δορυφόρο του ηλιακού συστήματος. Εικάζεται ότι, κάποια στιγμή στο μέλλον ο Φόβος θα πλησιάσει αρκετά κοντά στον Άρη ώστε να διασπαστεί και να σχηματίσει έναν δακτύλιο γύρω από τον πλανήτη. Ο άλλος δορυφόρος, ο Δείμος, είναι αρκετά μικρότερος από το Φόβο και περιφέρεται αρκετά μακρύτερα, σε απόσταση 23.460 χιλιομέτρων από τον Άρη, συμπληρώνοντας μια περιφορά κάθε 1,2 μέρες.

  ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ: Ο Άρης είναι μέχρι σήμερα ο πιο γνωστός μας πλανήτης, στον οποίο έχουν σταλεί οι περισσότερες διαστημοσυσκευές. Αιτία είναι η εγγύτητά του, οι, μάλλον φιλολογικές, υποθέσεις για ύπαρξη ζωής στην επιφάνειά του, καθώς και η σχετική “ευκολία”, με την οποία θα μπορούσε να εγκατασταθεί μια ανθρώπινη αποικία στην επιφάνειά του. Το λεγόμενο “παράθυρο εκτόξευσης” προς τον Άρη, η περίοδος δηλαδή στην οποία μπορεί να εκτοξευτεί μια διαστημοσυσκευή στο μικρότερο δυνατό χρόνο, “ανοίγει” κάθε δυο χρόνια. Ταυτόχρονα ο Άρης είναι και ο πλανήτης που έχει "εξαφανίσει" τις περισσότερες διαστημοσυσκευές που στάλθηκαν προς αυτόν: σχεδόν 1 στις 3 αποστολές κατέληξαν σε αποτυχία. Οι επιστήμονες, αστειευόμενοι, μιλούν για «κατάρα του Άρη». Οι πρώτες προσπάθειες για εξερεύνηση ξεκίνησαν το 1960 από τους Σοβιετικούς με το ανεπιτυχές πρόγραμμα Μαρσνικ. Το 1964, το αμερικανικό Μάρινερ4 πέρασε δίπλα από τον πλανήτη και έστειλε τις πρώτες φωτογραφίες επιφανείας, αποκαλύπτοντας έναν άνυδρο πλανήτη γεμάτο κρατήρες και κατά τα φαινόμενα χωρίς ζωή. Ακολούθησαν τα σκάφη του σοβιετικού προγράμματος Μαρς, που έγιναν τα πρώτα που προσεδαφίστηκαν στον πλανήτη και λειτούργησαν για λίγο μετά την προσεδάφιση. Η πρώτη σημαντική εξερεύνηση έγινε από τα δυο σκάφη Βίκινγκ της NASA που προσεδαφίστηκαν στον Άρη, τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 1976. Έστειλαν φωτογραφίες επιφανείας, μελέτησαν το κλίμα και εκτέλεσαν μια σειρά πειραμάτων για την ύπαρξη ζωής στον πλανήτη, με αρνητικά αποτελέσματα. Η επόμενη φάση εξερεύνησης του πλανήτη ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990, με τις αποστολές Σουρβάιορ και Παθφάιντερ της NASA, που μελέτησαν τον πλανήτη από τροχιά και από την επιφάνειά του αντίστοιχα.Το 2005 έφτασαν στον Άρη τα δίδυμα ρομπότ Spirit και Opportunity, που διαπίστωσαν ίχνη, από το απώτατο παρελθόν, υγρού νερού στην επιφάνεια. Πολύτιμες πληροφορίες μας έστειλαν επίσης το Mars Express της ESA, που διαπίστωσε παγωμένο νερό στο υπέδαφος, και το Mars Observer, που μεταφέρει την ισχυρότερη κάμερα που στάλθηκε ποτέ σε άλλο πλανήτη. Μία από τις τελευταίες εξερευνητικές αποστολές είναι της διαστημικής συσκευής Φοίνιξ (NASA), που εκτοξεύτηκε στις 4/8/2007 και έφτασε στις βόρειες αρκτικές περιοχές του Άρη στις 25/5/2008, μελετώντας τις πολικές περιοχές του μέχρι το Νοέμβριο του ίδιου έτους. Το 2011 η αποστολή Φόβος-Grunt, σε συνεργασία Ρωσίας-Κίνας, απέτυχε, με τη διαστημοσυσκευή τελικά να συντρίβεται. Στις 5/8/2012, η NASA με το ρομπότ Curiosity, προσεδαφίστηκε με επιτυχία στην επιφάνεια του Άρη. Τα μακροπρόθεσμα σχέδια της NASA προβλέπουν μια επανδρωμένη αποστολή στον Άρη, αλλά μετά το 2025 τουλάχιστον.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΗ:

Περίοδος περιφοράς (έτος): 687 ημέρες. Περίοδος περιστροφής: 24,62 ώρες.

Εμβαδόν επιφανείας: 144.798.500 τ.χλμ. Πυκνότητα: 3,9 γρ/κυβ. εκ.

Βαρύτητα: 3,71 μ/τετ. δευτ. (0,376 g). Θερμοκρασία επιφάνειας: -87°- 20°C

Σύσταση ατμόσφαιράς: 95,32% διοξείδιο άνθρακα, 2,70% άζωτο, 1,60% αργό, 0,13% οξυγόνο, 0,08% μονοξείδιο του άνθρακα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Seidelmann, P. Kenneth (2007). "Έκθεση της Ομάδα Εργασίας IAU/IAG για συντεταγμένες και ταχύτητες περιστροφής: 2006".

Ουράνια Μηχανική και Δυναμική Αστρονομία 98 (3).

Lodders Katharina, Fegley Bruce (1998). Το εγχειρίδιο του πλανητικού επιστήμονα. Oxford University Press US.

Giant Asteroid Flattened Half of Mars, Studies Suggest. Scientific American.

Mars Gloal Geography. Windows to the Universe. University Corporation for At. Research.

Mars Pulls Phoenix In. University of Arizona Phoenix mission Website.

Άρης, Παναγιώτα Πρέκα-Παπαδήμα, Καθημερινή 20-02-05.

Ο Άρης, περιοδικό Focus 4 Ιουνίου 2003.

1. Δείμος = τρόμος.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE: 

https://www.youtube.com/watch?v=ethozZ6nrtc&list=PLYzv9oZRBagYwZDTU7Xb87thas-JDa1fF&index=25