Ο Ωρίων, του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου , συγγραφέα

 

Ο Ωρίων

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου , συγγραφέα

   

Ο τυφλός Ωρίων αναζητά τον ήλιο [Πίνακας του Nicolas Poussin (1658) 

   Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΟΥ, ΥΡΙΕΑΣ: Κάποτε, σύμφωνα με τη συνήθεια που είχαν οι ολύμπιοι θεοί, ο Δίας και ο αδερφός του, Ποσειδώνας, πήγαν ένα περίπατο στη γη μεταμφιεσμένοι σε ανθρώπους. Περνώντας από την περιοχή της Βοιωτίας, δέχθηκαν τη θερμή φιλοξενία του Υριέα. Ο Υριέας ήταν ένας τοπικός ήρωας, προστάτης της ομώνυμης πόλης, που την εποχή εκείνη ήταν υπέργηρος και χωρίς κάποιο τέκνο. Κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας των δύο θεών, που δεν αναγνώρισε ο Υριέας, τους εξομολογήθηκε, σαν σε δυο φίλους, τον καημό του για τη μεγάλη μοναξιά του και πόσο θα ήθελε να είχε ένα παιδί. Αφού οι δύο θεοί είχαν φύγει, το άλλο πρωί ο Υριέας βρήκε στο κατώφλι του σπιτιού του ένα βρέφος: ήταν ο μικρός Ωρίων, ένα δώρο από τους θεούς για τη φιλοξενία που τους είχε προσφέρει. Για τον λόγο αυτό ο Ωρίων αναφέρεται άλλοτε ως γιος του Υριέα και άλλοτε ως γιος του Ποσειδώνα. Για πολλούς συγγραφείς της Αρχαιότητας, ο Ωρίων ήταν στην πραγματικότητα καρπός της σχέσης του Ποσειδώνα με την Ευρυάλη, κόρη του βασιλιά της Κρήτης, Μίνωα. Σύμφωνα με το μύθο, ο Ωρίων είχε πάρει από τον πατέρα του, θεό της θάλασσας, το χάρισμα να μπορεί να βαδίζει πάνω στη θάλασσα.

   ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΩΡΙΩΝΑ: Ο Ωρίωνας μεγάλωσε και έγινε «ανήρ εξόχου ρώμης και καλλονής, και δεξιώτατος κυνηγός». Εκτός από πολύ δυνατός και όμορφος, φαίνεται ότι ήταν πολύ ψηλός στο ανάστημα, κάτι που τον συνδέει με το μέγεθος του ομώνυμου αστερισμού. Ήταν, μάλιστα, τόσο ικανός κυνηγός, που η Άρτεμις του ζήτησε να τη συνοδεύει στις κυνηγετικές της εξορμήσεις. Κάποτε ο Ωρίων φιλοξενήθηκε στη Χιο από τον ντόπιο βασιλιά Οινοπίωνα. Συμπεριφέρθηκε όμως απερίσκεπτα, καθώς ερωτεύθηκε τρελά την κόρη του βασιλιά, Μεράδη. Τότε ο Οινοπίων, θεωρώντας προσβλητική τη συμπεριφορά του φιλοξενουμένου του, τού έδωσε να πιεί ένα ποτό που τον τύφλωσε και μετά τον πέταξε στη θάλασσα. Εκεί τον περιμάζεψε ο θεός Ήφαιστος, που τον οδήγησε στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός, ο οποίος τον λυπήθηκε και του ξανάδωσε την όρασή του. Σχετικά με το τέλος του Ωρίωνα υπάρχουν αρκετές διαφορετικές παραδόσεις. Η κυρίαρχη παράδοση αποδίδει το τέλος του Ωρίωνα στην Άρτεμη. Η ζηλώτρια θεά, βλέποντας ότι ο φοβερός κυνηγός δεν ήθελε να την ακολουθεί στις θηρευτικές εξορμήσεις της, και μαθαίνοντας μάλιστα ότι είχε εκείνος ερωτευτεί την Ηω [Οδύσσεια, ε 121 κ.έξ., λ 310], έστειλε εναντίον του ένα δηλητηριώδη σκορπιό. Εκείνος κατάφερε να δαγκώσει στο πόδι τον Ωρίωνα και να τον σκοτώσει, όσο βρισκόταν εκείνος στο νησί Ορτυγία [Δήλος]. Κατά μια άλλη εκδοχή, ο Απόλλων έστειλε το σκορπιό για να μη δημιουργηθεί μια αταίριαστη ερωτική σχέση του Ωρίωνα με την Άρτεμη (που ήταν αδελφή του Απόλλωνα). Τέλος μια άλλη παράδοση θεωρεί ότι η Γη τον τιμώρησε για την καυχησιολογία του ότι κανένα ζώο δεν ξέφευγε από τα βέλη του. Εξαιτίας του γεγονότος αυτού, όταν μετά τον θάνατό του ο Ωρίων «καταστερίσθηκε», μετατράπηκε δηλαδή σε αστερισμό, βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της Ουράνιας Σφαίρας από τον αστερισμό του Σκορπιού.

   

Η Άρτεμις πάνω από το πτώμα του Ωρίωνα πριν αυτό μεταφερθεί στον ουρανό. Ζωγραφικός πίνακας του Seiter (1685).

ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ ΚΑΙ ΠΙΝΔΑΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΩΡΙΩΝΑ: Στη Βιβλιοθήκη Απολλόδωρου (Α΄ 4, 3) αναφέρεται ότι η `Αρτεμις σκότωσε τον Ωρίωνα επειδή αυτός ατίμασε την `Ωπιν, μία από τις ακολούθους της, ή απλώς επειδή προκάλεσε την Άρτεμη σε αγώνα δισκοβολιας, δείχνοντας “ύβριν” προς του θεούς. Ο Πίνδαρος έγραψε για τον έρωτα του γίγαντα κυνηγού σε μια από τις Πλειάδες. Σύμφωνα με τον μεγάλο Βοιωτό ποιητή, η Πληιόνη μαζί με τις κόρες της έφτασαν κάποτε στη Βοιωτία. Ο Ωρίων, βλέποντας την Πληιόνη [Πούλια] την ερωτέυτηκε και θέλησε να την κάνει δική του. Εκείνη όμως δεν έστεργε στην αγάπη του και μαζί με τις κόρες της άρχισε να τρέχει, ενώ ο Ωρίων τις πήρε στο κατόπι, ψάχνοντάς τις για πέντε ολόκληρα χρόνια. Ο Δίας, θέλοντας να βοηθήσει τις Πλειάδες εξαιτίας της κακοπάθειάς τους, καταστέρισε, έβαλε δηλαδή στον ουρανό σαν αστέρια, τις Πλειάδες, που ακόμη κι εκεί “φεύγουν” μακριά, στην ίδια βέβαια πάντα απόσταση από τον διώκτη τους που κι αυτός καταστερίστηκε, μαζί με το σκύλο του μάλιστα, που είναι ο αστερισμός Μεγας Κύων.

Ο ΟΜΗΡΟΣ ΚΙ Ο ΗΣΙΟΔΟΣ: Στην Οδύσσεια (λ 572-575) αναφέρεται ότι ο Οδυσσέας είδε τον Ωρίωνα στο ταξίδι του στον Κάτω Κόσμο να σαλαγάει θηρία, υποδηλώνοντας ότι ούτε μετά τον θάνατό του έπαψε να αγαπά το κυνήγι: «`Επειτα τον Ωρίωνα εκεί είδα τον πελώριο που σαλαγούσε τα θεριά στ' ασφοδελό λιβάδι, όσα στ' απάτητα βουνά τα 'χε σκοτώσει ο ίδιος, κι ένα ματσούκι χάλκινο πάντα άσπαστο βαστούσε.» (Ομήρου Οδύσσεια, έμμετρος μετάφρασις Ζησίμου Σίδερη, εκδ. οίκος Ιωάννου & Π. Ζαχαροπούλου). Ο Ησίοδος, στο Έργα και Ημέραι, συνιστά στους ναυτικούς να προσέχουν τον αστερισμό του Ωρίωνα και τις Πλειάδες. Συγκεκριμένα, λέει: “Όταν οι Πλειάδες, τρέχοντας να ξεφύγουν από τη δύναμη του φοβερού Ωρίωνα, πέφτουν στο μαύρο πέλαγος, τότε κάθε λογής αγέρηδων λυσσομανάει το φύσημα. Και τότε μην αφήνεις πια καράβι μέσα στη θάλασσα.....” [Έργα και Ημέραι, στ. 618-621, μτφρ. Παναγής Λεκατσάς, εκδ. Ζαχαρόπουλος.]

ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Μια άλλη ναυτική παράδοση, νεότερη τη φορά αυτή, λέει ότι οι έξι αδελφές από τις Πλειάδες σκότωσαν την έβδομη, η οποία ήταν μνηστή του Ωρίωνα. Γι αυτό και ο έβδομος αστέρας των Πλειάδων, της Πούλιας, είναι ο πιο αμυδρός. Έκτοτε ο Ωριων καταδιώκει τις Πλειάδες στον ουρανό, οι οποίες πάντοτε “ξεφεύγουν”.

ΒΙΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Κρούσιος: Λεξικόν Ομηρικόν, διασκευή από την 6η γερμανική έκδ. υπό Ι. Πανταζίδου, έκδοση «Βιβλιεκδοτικά καταστήματα Αναστασίου Δ. Φέξη», Αθήνα 1901.

Emmy Patsi-Garin: Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδ. «Χάρη Πάτση», Αθήνα 1969.

Ησίοδος, Άπαντα, εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια, Π. Λεκατσάς, εκδ. Ζαχαρόπουλος, βιβλιοθήκη αρχαιων συγγραφέων, τ. 55.

konstantinosa.oikonomougmail.com