Ο Σάτυρος Μαρσύας και το φρικτό του τέλος
του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

José de Ribera [1591-1652] ΜΑΡΣΥΑΣ
ΣΑΤΥΡΟΙ
– ΓΕΝΙΚΑ: Οι
Σάτυροι
ήταν
μυθικά όντα, καλύτερα δαίμονες, της
ελληνικής μυθικής “θεολογίας”. Ήταν
για την ακρίβεια πνεύματα των βουνών
και των δασών, οι οποίοι περιγράφονταν
από τη μέση και πάνω σαν άνθρωποι,
φαλακροί, όμως, με μυτερά αυτιά, αλλά με
πόδια και ουρά τράγου. Έμοιαζαν με τους
Σειληνούς, μόνο που το κάτω μισό του
σώματος των τελευταίων έμοιαζε με
αλόγου. Ήταν, όπως και οι Σειληνοί,
υπηρέτες και σύντροφοι του θεού Διονύσου,
τον οποίον είχαν μεγαλώσει από παιδί.
Ασχολία τους ήταν το παίξιμο αυλού,
κιθάρας, αλλά και το μεθοκόπημα. Ακόμη
αγαπημένη τους συνήθεια ήταν το κυνήγι
κοριτσιών! Θεωρούνταν ως προσωποποίηση
της γονιμότητας της Φύσης. Ο Ησίοδος
τους μνημονεύει ως “γένος των κηφήνων",
ενώ τους Σειληνούς τους αποκαλεί
"ουτιδανούς" (άχρηστους) και
"αμηχανοέργους" (τεμπέληδες). Στη
δραματική ποίηση οι Σάτυροι αποτελούν
τα κύρια πρόσωπα του σατυρικού δράματος,
όπως καταλαβαινουμε κι από την ονομασία
του δραματικού αυτού είδους. Σ' αυτά τα
έργα οι Σάτυροι εμφανίζονται ντυμένοι
με δέρματα τράγων. Στις διάφορες αρχαίες
παραστάσεις εμφανίζονται συνηθέστερα
μαζί με τον Διόνυσο και τις Νύμφες.
Φαίνεται πως οι Σάτυροι, πήραν την
τραγοπόδαρη μορφή από το θεό Πάνα, με
τον οποίο εμφανίζονται να έχουν κοινή
καταγωγή. Στην αγγειογραφία οι Σειληνοί
εμφανίζονται γενειοφόροι, γέροντες,
φαλακροί και κοιλαράδες, σε αντίθεση
με τους Σάτυρους που φέρονται ως αγένειοι
νέοι.
Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΣΥΑ: Ο Μαρσύας, κατά την ελληνική Μυθολογία, ήταν ένας Σάτυρος από τη Φρυγία. Ήταν ένας δεξιοτέχνης του αυλού που προκάλεσε το θεό Απόλλωνα σε διαγωνισμό σύγκρισης της μουσικής τους τέχνης. Ο Απόλλωνας έπαιξε λύρα, ενώ ο Μαρσύας αυλό. Κριτές της “μονομαχίας” ήταν οι Μούσες και ο βασιλιάς Μίδας, οι οποίοι τελικά ανέδειξαν νικητή τον θεό. Όμως, η ενέργεια του Μαρσύα να ανταγωνιστεί με έναν θεό θεωρήθηκε ύβρις, ανάλογη με αυτή της μυθική υφάντριας Αράχνης, αλλά και τόσων άλλων μυθικών προσώπων. Η ύβρις για τους ολύμπιους θεούς θεωρείτο ύψιστη βλασφημία, έτσι ο Απόλλωνας επιφύλαξε για το Μαρσύα μια πολύ σκληρή τιμωρία. Ο Μαρσύας γδάρθηκε ζωντανός, και το αίμα του νεκρού Σατύρου σχημάτισε τον ομώνυμο ποταμό.
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ: Ο μύθος του Μαρσύα, από πολλούς θεωρήθηκε ως πάλη και επικράτηση της κιθάρας έναντι του φρυγικού αυλού και κατ' επέκταση της δωρικής ελληνικής μουσικής έναντι της φρυγικής. Όμως, κυριότερος συμβολισμός θεωρήθηκε η πάλη ανάμεσα στην απολλώνεια και τη διονυσιακή πλευρά της ανθρώπινης φύσης και είναι ένα συνηθισμένο θέμα στην τέχνη [Αρχαία Ελληνική, Ρωμαϊκή, Αναγεννησιακή].
ΧΩΡΟΣ “ΓΕΝΝΗΣΗΣ” ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ - ΠΗΓΕΣ: Την μικρασιατική καταγωγή του Μαρσύα αποδεικνύουν πολλοί ομώνυμοι χείμαρροι αλλά και τοποθεσίες στην ευρύτερη Μικρά Ασία. Κατά το Στέφανο Βυζάντιο οι τότε ξεναγοί επεδείκνυαν τον τάφο του Μαρσύα στη πόλη Πεσσινούντα, όπου λατρευόταν κυρίως η θεά Ρέα - Κυβέλη που, κατά την ασιατική παράδοση, ο Μαρσύας που ανακάλυψε τον αυλό συνόδευε πάντα αυτή τη θεά. Από όλους όμως τους ομώνυμους ποταμούς σπουδαιότερος είναι ο Μυσίας της Φρυγίας, παραπόταμος του Μαίανδρου, κοντά στην αρχαία πόλη των Κελαινών. Κατά τον Ηρόδοτο και τον Ξενοφώντα στις πηγές αυτού του χειμάρρου διεξήχθη ο περίφημος αυτός μουσικός διαγωνισμός. Όμως εδώ αναφέρονται ως κριτές ο Μίδας και ο Τμώλος. Εκεί παίχτηκε ο ίδιος μουσικός σκοπός με τον αυλό και με τη κιθάρα, με απροκάλυπτη την υπεροχή της κιθάρας. Μετά την ήττα του Μαρσύα ο θεός Απόλλων για να τιμωρήσει την αλαζονεία του Μαρσύα, ο ίδιος τον έδεσε σε πεύκο και τον έγδαρε [έτσι αναφέρουν οι: Νίκανδρος, Φιλόστρατος, Λουκιανός, αλλά και ο Ρωμαίος Πλίνιος]. Ο Ηρόδοτος προσθέτει ότι το δέρμα του Μαρσύα φυλασσόταν σε σπήλαιο της Ακρόπολης των Αθηνών πάνω από την αγορά. Λέγεται ακόμη πως η θεά Αθηνά όταν βρήκε τον αυλό του Μαρσύα και δοκίμασε να παίξει, είδε τον εαυτόν της στα νερά του Μαιάνδρου ποταμού με φουσκωμένα μάγουλα και το πρόσωπό της παραμορφωμένο και το απέρριψε αηδιασμένη!
Ο ΜΑΡΣΥΑΣ ΣΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ: Σκηνές του παραπάνω μύθου απεικονίστηκαν σε πολλά έργα τέχνης. Όπως σε αγγείο στο Μουσείο Βερολίνου, σε κρατήρα στο Λούβρο, σε αμφορέα στο Μουσείο Ρούβο της Ιταλίας, αλλά και σε μαρμάρινες πλάκες από ανασκαφές στη Μαντινεία, που σήμερα βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Στο τελευταίο Μουσείο φυλάσσεται ακόμη κρατήρας με ανάγλυφη παράσταση της Αθηνάς να βαδίζει ζωηρά ακολουθούμενη από τον Μαρσύα με πεταμένους τους αυλούς στο έδαφος. Τέλος, ο λυρικός ποιητής της Αρχαιότητας, Μελανιππίδης, συνέθεσε ποίημα με τον τίτλο Μαρσύας, του οποίου ένα απόσπασμα μόνο έχει διασωθεί.
.jpg)
,%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9%20%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD%20%CE%95%CF%85%CE%B1%CE%B3%CE%B3%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%20%CE%9B%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%AC%20%CE%BA%CE%B1%CE%AF%20%CE%BC%E2%80%99%20%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C%20%CF%83%CF%85%CE%BC%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CE%B6%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9.%20%CE%8C%20%CF%83%CF%85%CE%BC%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82%20%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C%CF%82%20%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%86%CE%AD%CF%81%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9%20%CF%83%CF%84%CE%BF%20%CE%9B%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%AC%CE%B5%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%B4%CE%AE%20%CF%84.jpg)
.jpg)
.jpg)

.jpg)
.jpg)
.jpg)