Ο Δαίδαλος [Ο Μέγας Εφευρέτης] του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου

 

Ο Δαίδαλος [Ο Μέγας Εφευρέτης]

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου

  

Δαίδαλος, Πασιφάη και ξύλινη αγελάδα

  Ο Δαίδαλος ήταν ο μεγαλύτερος εφευρέτης στην αρχαία Ελλάδα, ένας πολυτεχνίτης και καλλιτέχνης ταυτόχρονα, όπως υποδηλώνει και το όνομά του, που προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα δαιδάλω που σημαίνει εργάζομαι με τέχνη.

ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Οι παλαιότεροι μύθοι για το Δαίδαλο γράφτηκαν στην Αθήνα στα χρόνια του Πεισίστρατου [6ος π.Χ. αι.]. Το μεγαλύτερο μέρος των μύθων για τη ζωή του Δαίδαλου αναφέρεται στην Κρήτη, συνεπώς πολλοί απ΄ αυτούς πρέπει να είναι κρητικής καταγωγής. Ο Δαίδαλος γεννήθηκε στην Αθήνα και ήταν απόγονος του Ερεχθέα, μυθικού ήρωα και βασιλιά των Αθηνών. Από σπουδαία γενιά ήταν και η μητέρα του η Αλκίππη (ή Φρασιμήδη ή Ιφινόη), που κρατούσε από τον Κέκροπα, μυθικό ιδρυτή της Αθήνας. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο Δαίδαλος κατάγεται από τον θεό Ήφαιστο και απ’ αυτόν κληρονόμησε την εφευρετική δεξιοτεχνία.

  ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΚΑΙ ΓΛΥΠΤΗΣ: Ο Δαίδαλος εξελίχθηκε στον πιο σπουδαίο αρχιτέκτονα και γλύπτη της Αθήνας. Τα αγάλματά του έμοιαζαν με ζωντανά. Μάλιστα, όταν ο Ηρακλής αντίκρισε το άγαλμα ενός άντρα σε θέση μάχης, νόμισε ότι κάποιος του επιτίθεται και ενστικτωδώς το κατέστρεψε με το ρόπαλο του! Όταν κατάλαβε ότι κατέστρεψε ένα περίτεχνο άγαλμα, που μάλιστα παρίστανε τον ίδιο, ντροπιάστηκε και ζήτησε συγνώμη από τον Δαίδαλο. Ο Δαίδαλος ήταν ο πρώτος που έδωσε ελεύθερη κίνηση στα μέλη του αγάλματος, απελευθερώνοντας έτσι τα χέρια από το σώμα και ξεχωρίζοντας τα πόδια μεταξύ τους. Ακόμη, έδωσε εκφραστικότητα στο πρόσωπο προσθέτοντας τα χαρακτηριστικά του ματιού (βολβός, ίριδα). Εδώ ο Μύθος προσπαθεί να εξηγήσει τη μετάβαση από την αρχαϊκή γλυπτική τέχνη [κούροι, κόρες] στην κλασική γεμάτη “κίνηση” και ζωντάνια αρχαιοελληνική τέχνη.

ΦΟΝΟΣ ΚΑΙ ΕΞΟΡΙΑ: Στο εργαστήριο του Δαίδαλου μαθήτευε και ο γιος της αδερφής του Πέρδικας [ή Πολυκάστης], ο Κάλως [ή Τάλως]. Ο Τάλως, φαίνεται πως έμοιασε του θείου του και αναδεικνυόταν σε εξαιρετικά ιδιοφυή τεχνίτη. Φήμες στην Αθήνα έλεγαν ότι ο ανιψιός θα ξεπερνούσε το θείο του. Ο Δαίδαλος, ακούγοντας αυτά, τυφλώθηκε από ζήλια και γκρέμισε τον ανηψιό του από την Ακρόπολη. Το έγκλημα αποκαλύφθηκε και ο Δαίδαλος εκδιώχθηκε από την Αθήνα. Η αδερφή του Δαίδαλου αυτοκτόνησε από τη στενοχώρια της που έχασε τον μονάκριβο γιο της, ενώ ο Δαίδαλος κατέληξε στην Κρήτη.

  ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ – ΠΡΩΤΑ ΕΡΓΑ: Ο Δαίδαλος έγινε αμέσως δεκτός από το βασιλιά της Κνωσσού, Μίνωα, γιατί η φήμη του ως εξαιρετικός τεχνίτης είχε προηγηθεί. Ο Μίνωας ανέθεσε στο Δαίδαλο όλα τα τεχνικά έργα στο ανάκτορο και έτσι ο μύθος θέλει το Δαίδαλο να είναι ο εφευρέτης όλων των τεχνολογικών καινοτομιών της εποχής. Στην Κρήτη ο Δαίδαλος γνώρισε την Ναυκράτη, που δούλευε στην υπηρεσία του Μίνωα και μαζί της απόκτησε τον Ίκαρο. Κυριότερα έργα του Δαίδαλου στη Μεγαλόνησο ήταν: Πρώτα το χοροστάσι της Αριάδνης. Επρόκειτο για την πρώτη «πίστα» χορού στην ιστορία, που ο Δαίδαλος κατασκεύασε για την πριγκίπισσα Αριάδνη και την οποία ακόμα και οι θεοί θαύμασαν. Εν συνεχεία ο Δαίδαλος εφηύρε τα Δαιδάλια ή ακρόπωρα των πλοίων. Από τότε τα ακρόπρωρα ονομάζονταν και δαιδάλια στην αρχαία Ελλάδα.

Η ΞΥΛΙΝΗ ΑΓΕΛΑΔΑ: Ο Μίνωας για να αποδείξει ότι είναι ικανότερος από τα αδέρφια του και να κερδίσει το θρόνο της Κνωσσού, είχε ζητήσει από τον Ποσειδώνα να του στείλει ένα σημάδι. Ο Ποσειδών έστειλε έναν πανέμορφο ταύρο που ο Μίνωας όφειλε να θυσιάσει προς τιμή του θαλάσσιου θεού. Ο Μίνωας όμως δεν ήθελε να σκοτώσει το ξεχωριστό ζώο και με πονηριά θυσίασε άλλο ταύρο. Ο Ποσειδών εξοργίστηκε και τιμώρησε το Μίνωα για την ασέβεια του με τον πιο ασυνήθιστο τρόπο! Έκανε τη σύζυγο του Μίνωα, βασίλισσα Πασιφάη, να ερωτευτεί τον ταύρο!! Η Πασιφάη, τρελή για τον ταύρο, ζήτησε από το Δαίδαλο να της βρει τον τρόπο για να συνευρεθεί μαζί του χωρίς να κινδυνεύσει η ζωή της. Ο Δαίδαλος τότε έφτιαξε μια κούφια ξύλινη αγελάδα, την έντυσε με το δέρμα αληθινής αγελάδας και την άφησε σε ένα λιβάδι με τη βασίλισσα μέσα της. Ο ταύρος ξεγελάστηκε, πλησίασε την αγελάδα, ζευγάρωσε μαζί της και από την αφύσικη αυτή ένωση γεννήθηκε ο Μινώταυρος, ένα τέρας από τη μέση και πάνω ταύρος και ο άλλος μισός άνθρωπος!

Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ: Ο Μίνωας, μετά τη γέννηση του Μινώταυρου ζήτησε από το Δαίδαλο να βρει έναν τρόπο να κρύψει, να φυλακίσει, το τέρας αυτό της φύσεως γιατί ο βασιλιάς ντρεπόταν. Ο Δαίδαλος, τότε, κατασκεύασε τον λαβύρινθο, ένα κτίριο που αποτελείτο από στενούς διαδρόμους και πολύπλοκες μαιανδρικές στροφές, που μπέρδευε όποιον έμπαινε μέσα και δεν μπορούσε να βρει την έξοδο. Πολλοί ταυτίζουν το λαβύρινθο με το ίδιο το ανάκτορο της Κνωσού, που αποτελείται από πάρα πολλά δωμάτια που συνδέονται μεταξύ τους με στενούς διαδρόμους. Εξάλλου, σύμφωνα με το μύθο, και η Κνωσός κτίστηκε από το Δαίδαλο.

ΘΗΣΕΑΣ ΚΑΙ ΜΙΤΟΣ ΑΡΙΑΔΝΗΣ: Κάθε 9 χρόνια οι Αθηναίοι έστελναν 7 νέους και 7 νέες στην Κρήτη σαν φόρο αίματος για την άδικη δολοφονία του Ανδρόγεω, γιου του Μίνωα, από Αθηναίους. Οι νέοι και οι νέες ρίχνονταν στον Λαβύρινθο και τους καταβρόχθιζε ο Μινώταυρος. Κάποτε ένας από τους 7 νέους ήταν ο γιος του βασιλιά της Αθήνας, ο Θησέας. Ο Θησέας ερωτεύτηκε όμως την κόρη του Μίνωα, την Αριάδνη, κι έτσι εκείνη ζήτησε τη βοήθεια του Δαίδαλου. Εκείνος έδωσε στην Αριάδνη ένα κουβάρι δυνατή κλωστή, το γνωστό μίτο της Αριάδνης. Ο Θησέας, ακολουθώντας τις οδηγίες του Δαίδαλου, έδεσε την άκρη του μίτου στην είσοδο του λαβύρινθου, και προχώρησε ξετυλίγοντας το κουβάρι μέχρι που βρήκε το Μινώταυρο. Αφού τον σκότωσε, ακολούθησε το νήμα και βρήκε το δρόμο προς την έξοδο.

ΦΥΛΑΚΙΣΗ: Ο Δαίδαλος εξαιτίας της βοήθειας που πρόσφερε στην Πασιφάη, αρχικά, και στην Αριάδνη στη συνέχεια, ήρθε σε ρήξη με το Μίνωα. Είναι λογικό ότι ο βασιλιάς δεν ήθελε ούτε η γυναίκα του να βρει τρόπο να ζευγαρώσει με τον ταύρο, ούτε ο Θησέας να βγει από τον λαβύρινθο και μάλιστα να φύγει από το νησί μαζί με την πριγκίπισσα. Έτσι λοιπόν, ο πατέρας Δαίδαλος κι ο γιός του, Ίκαρος, φυλακίστηκαν στον άδειο πια λαβύρινθο.

ΑΠΟ ΑΕΡΟΣ ΔΙΑΦΥΓΗ – ΣΙΚΕΛΙΑ: Ο Δαίδαλος με το γιο του κατάφεραν να δραπετεύουν από την Κρήτη πετώντας με κέρινα φτερά που κατασκεύασε ο μεγάλος μας τεχνίτης. Ο Ίκαρος, ενθουσιασμένος με τα κέρινα φτερά του, πέταξε πολύ ψηλά κι έτσι τα φτερά του έλιωσαν και πνίγηκε στη θάλασσα. Μετά το θάνατο του γιού του, ο Δαίδαλος κατάφερε, μόνος του πια, να φτάσει στην Κύμη [ή Κάμικο¹] της Σικελίας, στο βασίλειο του Κώκαλου.

Ο ΓΡΙΦΟΣ: Ο Μίνωας, επιθυμώντας πάλι τις υπηρεσίες του Δαίδαλου, σοφίστηκε έναν τρόπο για να τον ξετρυπώσει. Διέδωσε λοιπόν σε όλους τους βασιλιάδες του τότε γνωστού κόσμου, ότι όποιος από τους υπηκόους τους κατάφερνε να λύσει ένα γρίφο θα κέρδιζε μεγάλη αμοιβή. Ο Μίνωας πίστευε πως μονάχα ο Δαίδαλος θα μπορούσε να λύσει τον δύσκολο αυτό γρίφο, δηλαδή να καταφέρει να περάσει μία κλωστή μέσα από το κέλυφος ενός σαλιγκαριού! Ο Κώκαλος, που φιλοξενούσε τον Δαίδαλο, είχε καταλάβει τις ικανότητες του μυθικού πολυτεχνίτη και του ζήτησε να βρει τη λύση. Ήλπιζε ότι αν ο Δαίδαλος έλυνε τον γρίφο, αυτό θα πρόσθετε κύρος στο βασίλειο του και την εύνοια του Μίνωα. Πραγματικά, ο Δαίδαλος, αφού τρύπησε το κάτω μέρος του σαλιγκαριού, το άλειψε με μέλι και έδεσε την κλωστή σε ένα μυρμήγκι, που θέλοντας να φτάσει στο μέλι πέρασε μέσα από τις σπείρες του άδειου κελύφους τραβώντας μαζί του την κλωστή. Τη λύση του γρίφου ανακοίνωσε με απεσταλμένους ο Κώκαλος στον Μίνωα, χωρίς να υποψιάζεται ότι παρέδιδε στο Μίνωα έναν καταζητούμενο.

Ο ΜΙΝΩΑΣ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ: Ο Μίνωας κατάλαβε ότι ο Δαίδαλος βρισκόταν στη Σικελία και κατέπλευσε ο ίδιος να τον ζητήσει από τον Κώκαλο. Ο Κώκαλος, όμως, δεν ήθελε να χάσει το Δαίδαλο από την υπηρεσία του. Έτσι, ενώ υποσχέθηκε να παραδώσει τον Δαίδαλο στο Μίνωα, κατέστρωσε σχέδιο δολοφονίας. Ο βασιλιάς της Κρήτης βρήκε άδοξο θάνατο μέσα στο καυτό νερό του μπάνιου του στο διαμέρισμα που φιλοξενούνταν. Η δολοφονία έγινε με τρόπο που να μοιάζει με ατύχημα, εξασφαλίζοντας την ατιμωρησία του Κώκαλου. Πίσω από το μύθο αυτό κρύβεται μια ιστορική αλήθεια: η δημιουργία αποικιών από τους Κρητικούς στη Σικελία, όπως η Μινώα στον Ακράγαντα, η Υρία στη Μεσαπία και η μεσογειακή Έγγυος.

ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΔΑΙΔΑΛΟΥ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ: Υπό την προστασία του Κώκαλου ο Δαίδαλος έμεινε στη Σικελία και μάλιστα σε αυτόν αποδίδονται σημαντικά έργα. Για να ευχαριστήσει τον Κώκαλο, ο Δαίδαλος κατασκεύασε έναν πύργο όπου φυλάσσονταν οι θησαυροί του. Άλλο έργο του Δαίδαλου είναι η ακρόπολη στην Κάμικο. Η ακρόπολη βρισκόταν στην κορυφή ψηλού βράχου και για να φτάσει κάποιος εκεί, έπρεπε να ανέβει ένα στενό φιδογυριστό δρόμο. Στην κορυφή του στενού δρόμου ήταν η είσοδός της και μια μικρή φρουρά μπορούσε να αποκρούσει οποιονδήποτε εχθρό. Μία τεχνητή λίμνη στην πόλη Μέγαρα της Σικελίας, που συνδεόταν με τη θάλασσα μέσα από έναν ποταμό, αποδίδεται επίσης στον Δαίδαλο. Στον Σελινούντα, προσθέτει ο μύθος, υπήρχε μια σπηλιά με μεγάλη θερμότητα στο εσωτερικό της. Ο Δαίδαλος εκμεταλλεύτηκε τη φυσική θερμότητα για να ζεστάνει το νερό μιας πηγής και έφτιαξε ιαματικά λουτρά.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΑΙΔΑΛΟΥ: Ο Δαίδαλος έζησε ως τα βαθιά γεράματα με ολοένα αυξανόμενη φήμη για τα τεχνικά αριστουργήματα που κατασκεύαζε. Για το πού πέθανε ο Δαίδαλος ο μύθος δεν είναι σαφής. Επικρατέστερη αναφορά γίνεται για την Αίγυπτο, συγκεκριμένα ένα νησάκι στο Νείλο, όπου ο Δαίδαλος τιμώνταν σαν θεός.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Σήμερα ονομάζεται Caltabellotta και είναι μια πόλη 4.000 κατοίκων 60 χλμ μακριά από το Παλέρμο, στη Σικελία.