Ο Άδωνις του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

 

Ο Άδωνις

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

   

Η γέννηση του Αδώνιδος, πίνακας του Marcantonio_Franceschini, -1685-90, Staatliche Kunstsammlungen, Δρέσδη

    ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΜΥΘΟΣ: Ο Άδωνις¹, γράφει η πλούσια Μυθολογία μας, ήταν ένας ωραίος νέος, αγαπημένος της θεάς Αφροδίτης. Η Αφροδίτη, «τιμωρώντας» τη Σμύρνα ή Μεθάρμη (μετέπειτα μητέρα του Αδώνιδος), την έκανε να νιώσει μεγάλο έρωτα για τον Κινύρα, ιερέα και βασιλιά της Κύπρου, τον οποίο και παραπλάνησε, προκειμένου να ικανοποιήσει τον έρωτά της. Καρπός αυτής της ενώσεως υπήρξε ο Άδωνις, αλλά και άλλα τέσσερα παιδιά². Ο Άδωνις ήταν πολύ όμορφος από τη νηπιακή του ακόμα ηλικία. Η θεά τον άρπαξε, μικρό καθώς ήταν, και τον έκρυψε μέσα σε μία λάρνακα [κιβώτιο], που την έδωσε στην Περσεφόνη για να τη φυλάξει, μαζί με το περιεχόμενό της, φυσικά.

 

Αφροδίτη και Άδωνις

  ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΑΠΟΨΗ: Μια άλλη εκδοχή του μύθου, μας λέει ότι ο Kινύρας ήταν πατέρας της Σμύρνας ή Μεθάρμης. Όταν ανακάλυψε ότι παραπλανήθηκε και έσμιξε με την κόρη του, γεμάτος οργή και αποτροπιασμό την κυνήγησε για να τη σκοτώσει. Η Σμύρνα κατάφερε να ξεφύγει και έτρεξε προς τα βουνά. Εκείνος την πρόλαβε, σήκωσε το σπαθί του και ήταν έτοιμος να της πάρει το κεφάλι, αλλά η Αφροδίτη, παρεμβαίνοντας, πρόλαβε και μεταμόρφωσε τη Σμύρνα στο ομώνυμο φυτό. Καθώς το σπαθί συνέχισε την πορεία του και έκοψε την ήδη μεταμορφωθείσα σε φυτό Σμύρνα, ξεπετάχτηκε από τον κορμό της ο Άδωνις. Τον πήρε τότε η θεά και τον παρέδωσε στην Περσεφόνη μέσα σε μία λάρνακα, όπως σημειώνει και η προηγούμενη μυθική εκδοχή.

    Ο ΕΡΩΤΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ: Όταν η Περσεφόνη άνοιξε το κιβώτιο και αντίκρισε την ομορφιά του μωρού, αποφάσισε μυστικά να μην επιστρέψει ξανά τον Άδωνη. Έτσι, όταν εκείνος μεγάλωσε, η βασίλισσα του Άδη αρνήθηκε να τον παραδώσει στην Αφροδίτη. Η τελευταία τότε κατέβηκε στον Κάτω Κόσμο, στο παλάτι του Πλούτωνα για να διεκδικήσει τον αγαπημένο της και να τον λυτρώσει από την κυριαρχία του θανάτου.

   

   ΔΙΑΜΑΧΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ - ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ: Η θεϊκή «διαμάχη» που προέκυψε μεταξύ της θεάς του Έρωτα και της θεάς του Θανάτου, ρυθμίστηκε όσο γινόταν πιο δίκαια από τον πατέρα των θεών, το Δία. Η απόφαση του κορυφαίου των Ολυμπίων προέβλεπε την παραμονή του Αδώνιδος για το ένα τρίτο του χρόνου στον Κάτω Κόσμο, σύντροφος της Περσεφόνης, για το δεύτερο τρίτο του χρόνου να μένει πάνω στη γη με την Αφροδίτη, και το απομένον τρίτο, όπου διάλεγε εκείνος. Η Αφροδίτη χρησιμοποιώντας τη μαγική της ζώνη(!) στην οποία δεν μπορούσε κανείς να αντισταθεί, κατάφερε να τον πείσει να της αφιερώσει την επιλογή του τρίτου τετραμήνου.

   ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Από τότε ο Άδωνις περνούσε τα δύο τρίτα του χρόνου, δηλαδή 8 μήνες, με την Αφροδίτη και το ένα τρίτο (4 μήνες) με την Περσεφόνη. Όμως, κάποτε μετά από αρκετά χρόνια, κατά τη διάρκεια της ζωής του στον πάνω κόσμο, ο ωραίος νέος σκοτώθηκε στη διάρκεια ενός κυνηγιού από ένα αγριογούρουνο. Η Αφροδίτη θρήνησε πικρά τον αγαπημένο της. Από το αίμα του Αδώνιδος πρόβαλαν για πρώτη φορά από το χώμα τα κόκκινα ρόδα - τριαντάφυλλα, ενώ από τα δάκρυα της θεάς φύτρωσαν οι ανεμώνες. Η Αφροδίτη παρακάλεσε, παρά το θάνατό του, την Περσεφόνη να αφήνει τον Άδωνη να ανεβαίνει στη γη. Η Περσεφόνη δέχθηκε, και έτσι ο Άδωνις ανέβαινε στη γη και έμενε, παρότι πνεύμα, ως αναστημένος, έξι μήνες με την Αφροδίτη, ενώ τους υπόλοιπους έξι μήνες παρέμενε με την Περσεφόνη.

   

Ο θάνατος του Αδώνιδος

Ο ΑΔΩΝΙΣ ΚΑΙ Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΛΑΟΥΣ: Η Βίβλος, στη λατινική της μετάφραση [Βουλγάτα], αποδίδει το όνομα Θαμούζ³ [που βρίσκεται στην ελληνική μετάφραση του Ιερού Κειμένου] ως Άδωνη [Ιεζεκιήλ η΄ 14], ταυτίζοντας έτσι τη βαβυλωνιακή θεότητα με τον Άδωνη της αρχαίας ελληνική Μυθολογίας-λατρείας. Ο Ωριγένης, τον τρίτο μ.Χ. αιώνα, γράφει σχετικά: "εκείνον που οι Έλληνες ονομάζουν Άδωνη, ονομάζεται Θαμμούζ από τους Εβραίους και τους Σύρους", ενώ προσθέτει ότι οι λάτρεις του γιόρταζαν κάθε χρόνο το θάνατό του με θρήνους και κατόπιν την ανάστασή του(!!) με χαρούμενες τελετές. Παρόμοιες αναφορές κάνουν οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς Ιερώνυμος, Κύριλλος Ιεροσ., αλλά και ο Πορφύριος. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ταύτιζαν τον Άδωνη με τον Όσιρι, σύζυγο της Ίσιδας, ενώ στη λατρεία τον Χαναναίων ο Βάαλ είχε κοινά με τον Άδωνη. Μάλιστα, κάποιες μαρτυρίες φανερώνουν ότι η συγκεκριμένη λατρεία εξακολουθούσε να υφίσταται ακόμη και στους μεσαιωνικούς χρόνους.

ΠΑΡΑΘΕΜΑ: «Θρηνούσαι τὸ Θαμμούζ. Τὸν λεγόμενον παρ΄ Έλλησιν Άδωνιν͵ Θαμμούζ φασι καλείσθαι παρ΄ Ἑβραίοις καὶ Σύροις. Ως ουν επὶ τη λέξει͵ εωρώντο αι γυναίκες επὶ τὰ πρόθυρα της πύλης οίκου Κυρίου βλεπούσης πρὸς βορράν καθήμεναι καὶ κατά τι ἐθνικὸν έθος [συνήθεια] των έξω της θεοσεβείας θυρών θρηνούσαι τὸν Θαμμούζ· δοκούσι γὰρ κατ΄ ενιαυτὸν τελετάς τινας ποιείν [ετησιες λατρευτικές τελετές]͵ πρώτον μὲν ότι θρηνούσιν αυτὸν ως τεθνηκότα [πρώτα θρηνούν για το θάνατό του]· δεύτερον δὲ ότι χαίρουσιν επ΄ αυτώ ως απὸ νεκρών αναστάντι [εόρταζαν την ανάστασή του]. (...) τὸν Άδωνιν σύμβολον είναι των της γης καρπών͵ θρηνουμένων μὲν ότε σπείρον ται͵ ανισταμένων δὲ͵ καὶ διὰ τούτο χαίρειν ποιούν των τοὺς γεωργοὺς ότε φύονται. Ηγούμαι τοίνυν σύμβολον είναι τὰς θρηνούσας τὸν Θαμμοὺζ των τὰ του κόσμου νομιζόμενα αγαθὰ και τους σωματικοὺς καρποὺς ποθούντων͵ καὶ πέρα των υλικών καὶ αισθητών μηδὲν επισταμένων͵ λυπουμένων μὲν επὶ τη τούτων στερήσει͵ ηδομένων δὲ επὶ τη παρουσία αυτών καὶ τη των τοιούτων κτήσει.” [Ωριγένης, Εκλογαί εις τον Ιεζεκιήλ, 13.797-799].

konstantinosa.oikonomou@gmail.com 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Encyclopaedia Perthensis; [Universal Dictionary of the Arts, Sciences, Literature], Intended to Supersede the Use of Other Books of Reference, Printed by John Brown, 1816. Απολλόδωρος: Βιβλιοθήκη, Γ. Stephanie Dalley, The Legacy of Mesopotamia, 1998, Oxford University Press.

1. Ο αστεροειδής 2101, που ανακαλύφθηκε το 1936, πήρε το όνομα του μυθικού αυτού ήρωα [2101 Adonis].

2. Τα αδέλφια του Αδώνιδος ήταν ο Οξύπορος, η Ορσεδίκη, η Λαογόρη και η Βραισία. “Κινύρας εν Κύπρω, παραγενόμενος σὺν λαώ, έκτισε Πάφον, γήμας δὲ εκεί Μεθάρμην, κόρην Πυγμαλίωνος Κυπρίων βασιλέως, Οξύπορον εγέννησε καὶ Αδωνιν, πρὸς δὲ τούτοις θυγατέρας Ορσεδίκην, Λαογόρην καὶ Βραισίαν.” Απολλόδωρος: Βιβλιοθήκη, Γ.

3. Αποτελεί εβραϊκή/φοινικική απόδοση του ονόματος της θεότητας των Σουμερίων, Ντουμούζι. [Σχετ. Stephanie Dalley, The Legacy of Mesopotamia, 1998, Oxford University Press, σ. 78.]. Ακόμη διαβάζουμε: «Διερμηνεύεται δὲ ὁ Θαμμοὺζ ὁ Ἄδωνις. Ἐπράττετο δέ τι τοιοῦτον παρὰ τῶν ὄντων ἐν τῇ γῇ τῇ ἐπέκεινα ποταμῶν Αἰθιοπίας͵ περὶ ἧς ἐν τοῖς ἀνωτέρω βραχὺ σαφῶς εἰρήκαμεν. Κέραμον λαβόντες͵ εἶτα γράφοντες ἐπιστολὴν πρὸς τὰς ἐν Βίβλῳ γυναῖκας͵ ὡς ηὑρημένου τοῦ Ἀδώνιδος͵ καὶ ἐνθέντες τε αὐτὴν τῷ κεράμῳ͵ καὶ σφραγίσαντες͵ καθίεσαν εἰς τὴν θάλασσαν͵ τελετάς τινας ἐπ΄ αὐτῷ ποιησάμενοι· καὶ ὥς γε ἔφασκον͵ αὐτομάτως εἰς Βίβλον ἀπεκομίζετο κατὰ φανερὰς τοῦ ἔτους ἡμέρας. Ὃν δὴ καὶ ἀποδεξάμεναι γυναῖκές τινες τῆς Ἀφροδίτης φίλαι͵ εἶτα λαβοῦσαι τὴν ἐπιστολὴν ἐπαύοντο τοῦ θρηνεῖν͵ ὡς ηὑρημένου παρὰ τῆς Ἀφροδίτης τοῦ Ἀδώνιδος. [...]. [Κύριλλος Α΄Ιεροσ., Εξήγησις Υπομνηματική εις τον Προφήτην Ησαΐαν, 70.441-444].