Η Αργοναυτική εκστρατεία - α΄ μέρος από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Η Αργοναυτική εκστρατεία - α΄ μέρος

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

   

Ιάσων και Πελίας

    Στη συνέχεια των σημειωμάτων μας για την θεσσαλική Ιστορία και Μυθολογία, θα ασχοληθούμε με τους Θεσσαλούς ήρωες των δύο μεγάλων εκστρατειών: της Αργοναυτικής εκστρατείας πρώτα και αργότερα του Τρωικού πολέμου.

Α΄ Αίσονας και Πελίας

Στην Ιωλκό της Θεσσαλίας (σημερινός Βόλος) βασίλευε ο Πελίας, ο γιος του Ποσειδώνα, έχοντας σφετεριστεί το θρόνο απ’ τον ετεροθαλή αδελφό του Αίσονα. Κάποτε όμως άκουσε για ένα χρησμό που έλεγε ότι θα έβρισκε το θάνατο από έναν απόγονο του Αιόλου. Μάλιστα ο χρησμός αυτός διευκρίνιζε ότι ο φονέας του θα ήταν κάποιος ... μονοσάνδαλος που θα κατέβαινε από το γειτονικό Πήλιο. Ο ίδιος ο Πελίας ένιωθε ανακουφισμένος λίγο γιατί πίστευε ότι ο γιος του Αίσονα και πιθανός διεκδικητής του θρόνου είχε πεθάνει. Όμως τα παράγματα δεν ήταν έτσι: λίγα χρόνια νωρίτερα, ο Αίσονας, όταν ακόμα ο γιος του Ιάσονας ήταν βρέφος, είχε προφασιστεί ότι ο γιος του είχε πεθάνει και προς επιβεβαίωση των λόγων του, όλο το σπίτι του θρηνούσε σπαρακτικά. Οι συγγενείς του «νεκρού» παιδιού ξεπροβόδισαν τον πατέρα, ο οποίος, έχοντας αγκαλιά το φασκιωμένο μωρό, πήγαινε δήθεν να το θάψει.

Β΄ Ο Ιάσων και η συνάντηση με τον Πελία

Αντίθετα απ’ αυτό που φάνηκε στο παλάτι του Πελία, ο Ιάσων παραδόθηκε στα χέρια του Κενταύρου Χείρωνα. Έτσι η φροντίδα για την ανατροφή του μικρού έπεσε στα χέρια της Χαρικλώς και της Φιλύρας, συζύγου και μητέρας αντίστοιχα του σοφού Χείρωνα. Τα χρόνια της παιδικής του ηλικίας πέρασαν γρήγορα, ωσότου κάποια μέρα οι συγκεντρωμένοι πολίτες της αγοράς της Ιωλκού είδαν να στέκει ανάμεσά τους ένας εικοσάχρονος νέος με προβιά άγριου ζώου στους ώμους του που κρατούσε δυο δόρατα και φορούσε ένα σανδάλι. Ήταν ο νέος άνδρας πια Ιάσονας, που περνώντας το κοντινό ποτάμι, ρέμα καλύτερα, του Αναύρου, είχε χάσει το ένα σανδάλι του κάπου στη λάσπη της κοίτης του. Εκείνη τη στιγμή εμφανίστηκε ο Πελίας με το άρμα του και βλέποντας το «μονοσάνδαλο» αναρίγησε. Κρύβοντας το φόβο του και προσποιούμενος ενδιαφέρον, ρώτησε τον ξένο ποιος ήταν και ποια η καταγωγή του. Ο Ιάσονας που δεν ήξερε με ποιον μιλούσε, του απάντησε χωρίς περιστροφές ότι γύρισε να πάρει πίσω τον κλεμμένο θρόνο της γενιάς του. Ο Πελίας δεν έδειξε να αντιδρά σ’ αυτά που άκουσε και όρισε κάποιους απ’ την αγορά να τον οδηγήσουν στο πατρικό του. Εκεί μέσα σε στιγμές ανείπωτης χαράς φιλήθηκε με το γερο-Αίσονα και τους αδελφούς του Φέρη και Αμυθάοντα που είχαν έρθει με τα παιδιά τους, ξαδέλφια του Ιάσονα, Άδμητο και Μελάμποδα. Αφού γιορτάστηκε μέσα σε ατμόσφαιρα πανηγυριού η υποδοχή του μελλοντικού ήρωα, ο Ιάσονας αποφάσισε ότι είχε έρθει η ώρα να μιλήσει πια ανοιχτά με το σφετεριστή. Πήγε λοιπόν στο παλάτι και ζήτησε απ’ τον Πελία να του παραδώσει το θρόνο, επιτρέποντάς του να διατηρήσει στην κατοχή του ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας που είχε πρωτύτερα αρπάξει απ’ τον Αίσονα. Ο Πελίας δέχτηκε να του παραδώσει το θρόνο, μόνο που ισχυρίστηκε ότι έχει ένα …. βάρος στην ψυχή του. Είχε δει, είπε, στον ύπνο του το Φρίξο να τον παρακαλεί να πάει στην Κολχίδα για να φέρει πίσω την ψυχή του και το χρυσόμαλλο δέρας. «Όμως, συνέχισε ο πονηρός Πελίας, εγώ είμαι γέρος ενώ εσύ είσαι πάνω στο άνθος της ηλικίας σου και μπορείς να τα καταφέρεις πολύ καλύτερα από μένα. Αν καταφέρεις να το κάνεις, σου ορκίζομαι ότι θα σου παραδώσω την εξουσία.» Με τα λόγια αυτά ο Πελίας, καταλαβαίνουμε εύκολα πως ήλπιζε, με βάση το νόμο των πιθανοτήτων, ότι ο Ιάσων δε θα γύριζε ποτέ από ένα τέτοιο ταξίδι. Παρ’ όλα τούτα, ο Ιάσων δέχτηκε κι άρχισε τις ετοιμασίες.

Γ΄ Ετοιμασίες της εκστρατείας- ήρωες

Οι διάφοροι σταθμοί στην Αργοναυτική Εκστρατεία

Το πρώτο μέλημα του ήρωα ήταν να βρει έναν άριστο καραβομαραγκό. Έτσι και έκανε αναθέτοντας το έργο στον Άργο που του έφτιαξε ένα γερό αλλά και ελαφρύ σκαρί για πενήντα κωπηλάτες. Ο Πελίας…συμβούλεψε τον Άργο να μη βάλει πολλά καρφιά για να μη …βαρύνει το καράβι, ελπίζοντας ότι το σκάφος θα διαλύονταν με την πρώτη τρικυμία. Φυσικά δεν εισακούστηκε. Το πλοίο με τη βοήθεια της Αθηνάς, που του έδωσε ανθρώπινη λαλιά, ήταν έτοιμο και ονομάστηκε Πηλιάς Αργώ. Όσο κρατούσαν τα έργα της κατασκευής αυτού του σκάφους, ο Ιάσων έστειλε κήρυκες σ’ όλη την Ελλάδα ζητώντας άνδρες που θα ήθελαν να λάβουν μέρος στην εκστρατεία που θα ακολουθούσε. Οι πιο φημισμένοι ήρωες της εποχής από όλη τη χώρα, υποκινούμενοι από ιερό ζήλο που τους ενέπνευσε η θεά Ήρα, έσπευσαν στην Ιωλκό. Οι Αργοναύτες, οι σύντροφοι δηλαδή του Ιάσονα που ήταν αρχηγός της εκστρατείας ήταν μεταξύ άλλων : ο Τίφυς ο τιμονιέρης που πέθανε σε ξένα μέρη, ο Αγκαίος, τιμονιέρης κι αυτός, ο Εργίνος, ο Ναύπλιος, ο Εύφημος, ο Ίδμονας και ο Μόψος που ήταν μάντεις (ο τελευταίος κατάγονταν από το Μόψιο της Θεσσαλίας κοντά στις όχθες του Τιταρήσιου ποταμού και πέθανε από τσίμπημα φιδιού), ο Ορφέας, γνωστός Θράκας τραγουδιστής, οι Βορεάδες Κάλαϊς και Ζήτης, οι Διόσκουροι Κάστωρ και Πολυδεύκης. Ήταν ακόμη ο Ίδας και ο Λυγκέας από τη Μεσσηνία, ο εγγονός του Μυρμηδόνα Αιθαλίδης που ήταν κήρυκας, ο ίδιος ο κατασκευαστής του πλοίου Άργος, οι συγγενείς του Ιάσονα : Άδμητος των Φερών, Περικλυμένης, Άκαστος (ο γιος του Πελία), Περικλύμενος, Ταλαός, Αρήιος, Λεώδοκος, Ίφικλος (θείος του Ιάσονα). Επίσης στην εκστρατεία έλαβαν μέρος και οι Λαπίθες: Αστερίωνας, ο γιος του Κομήτη απ’ το Αστέριο, ο Πολύφημος, που ήταν αδελφός του Καινέα, τα τρία παιδιά του Καινέα , ο Κόρωνος, ο Φώκος κι ο Πρίασος, ο Πειρίθους, ο Ευρυδάμας απ’ την Κτιμένη της Αχαΐας Φθιώτιδας κοντά στη λίμνη Ξυνιάδα, ο Φάληρος, που έδωσε τα’ όνομά του στην ομώνυμη περιοχή της Αττικής. Τέλος ακολούθησαν και διάφοροι άλλοι ήρωες όπως οι δίδυμοι Εχίων και Εύρυτος, ο Φλίας, ο Αστέριος, ο Αμφίων, ο Αυγείας (Ηλεία), ο Αμφιδάμας, ο Κηφεύς, ο Παλαιμόνιος, ο Άκτορας, ο Πελοπίδης, ο Τελαμώνας, ο Πηλέας (πατέρας του Αχιλλέα) ο Λαέρτης (πατέρας του Οδυσσέα), ο Ασκληπιός, ο Νέστορας, ο Κάνθος (από την Κήρινθο της Εύβοιας), ο Ίφιτος απ’ την Οιχαλία, ο Βούτης, ο Ύλας, ο μέγας Ηρακλής, και άλλοι, ανάλογα σε ποια παραλλαγή του μύθου δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα*.

Δ΄ η αναχώρηση της Αργώς και η άφιξη στην Κολχίδα

Η κύρια πηγή του άρθρου

Έτσι οι ήρωες ξεκίνησαν για το μεγάλο ταξίδι. Δε θα αναφερθούμε αναλυτικά στις περιπέτειές τους γιατί θα χρειαζόμασταν σελίδες ολόκληρες και θα ξεφεύγαμε από το στόχο μας που είναι η θεσσαλική – λαρισαϊκή μυθολογία. Θα ασχοληθούμε όμως λίγο με το στόχο των Αργοναυτών. Την άφιξή τους στην Κολχίδα καθώς και την επιστροφή τους.

   Μετά από αρκετές περιπέτειες, όπως το πέρασμα των Συμπληγάδων πετρών, τη συνάντηση με τις Αρπύιες, την περιπέτεια στη Μυσία, κ.α., η Αργώ έφτασε στην Κολχίδα ή Αία. Εκεί βασίλευε ακόμα ο Αιήτης που ήταν γιος του Ήλιου και αδελφός της μάγισσας Κίρκης. Ο ίδιος καταγόταν από την Κόρινθο και όταν έφτασε σε ένα ταξίδι του σ’ αυτή τη μακρινή βαρβαρική χώρα, παντρεύτηκε μια κόρη του Ωκεανού την Ειδυία και με τη θέληση των θεών πήρε και το θρόνο της χώρας. Είχε κόρες τη Μήδεια και την Χαλκιόπη και γιο τον Άψυρτο. Οι Αργοναύτες λοιπόν έριξαν άγκυρα λίγο πιο μακριά από το λιμάνι της Αίας και συλλογίζονταν την κατάλληλη πρόφαση για να πλησιάσουν το βασιλιά. Ο καλύτερος τρόπος αποφασίστηκε ότι ήταν ότι έπρεπε να αποβιβαστούν πρώτα τα παιδιά του Φρίξου (Άργος, Μέλας, Κυτίσωρος και Φράντης) για να δουν τη μητέρα τους και σύζυγο του νεκρού πια πατέρα τους, τη Χαλκιόπη, που όπως προαναφέρθηκε ήταν κόρη του Αιήτη.

   Όμως θα συνεχίσουμε σε επόμενο σημείωμά μας...

* Σημείωση: Για την Αργοναυτική εκστρατεία έχουμε τις εξής πηγές: Απολλώνιος ο Ρόδιος,  «Αργοναυτικά», Πλούταρχος: «Θησεύς», Πλίνιος: «Φυσική ιστορία», Ευριπίδης: «Ανδρομάχη» και «Μήδεια», Όμηρος, Διόδωρος, Απολλόδωρος, Πίνδαρος: «Πύθια», Ορφικά «Αργοναυτικά», και από τον Αισχύλο: διάφορα αποσπάσματα.