Ο Κυπάρισσος, του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

 

Ο Κυπάρισσος

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

   

(1670) Jacopo Vignali Ο κυπάρισσος και το νεκρό του ελάφι (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)

   ΤΟ ΔΩΡΟ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ: Ο Κυπάρισσος, ήταν το μικρότερο από τα παιδιά του βασιλιά της Χίου, Μινύου. Έφηβος ακόμα, απέκτησε την εύνοια του θεού Απόλλωνα, με τον οποίο ανέπτυξε στενή φιλιά. Κάποτε, ο Απόλλων χάρισε στον Κυπάρισσο για συντροφιά, ένα εξημερωμένο ελάφι. Το ελάφι αυτό, ζούσε μέχρι τότε στις κοιλάδες της Χίου και ήταν αφιερωμένο στις Νύμφες των τριγύρω δασών. Ο Κυπάρισσος χαρούμενος για το δώρο αυτό του θεού, αγάπησε το ελάφι και δέθηκε πολύ μαζί του. Μάλιστα, καθημερινά στόλιζε τα κέρατά του με λουλούδια και έβγαινε μαζί του βόλτα στα δάση του νησιού. Συχνά, έπαιρνε μαζί του το ελάφι και στις κυνηγετικές του εξορμήσεις.

Μωσαϊκό με παράσταση από το μύθο του Κυπάρισσου

   ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ: Μια καλοκαιρινή μέρα όμως, που ο Κυπάρισσος είχε βγεi για κυνήγι στο δάσος, το ελάφι ζαλισμένο από την ζέστη τρύπωσε για να κοιμηθεί σε κάτι χαμόκλαδα, ανάμεσα σε θάμνους, ενώ ο Κυπάρισσος, που δεν είχε αντιληφθεί τις κινήσεις του, το έχασε απ' τα μάτια του. Ο νεαρός κυνηγός, διακρίνοντας κλαδιά να κινούνται και θρόισμα φύλλων εκεί κοντά του, πίστεψε πως στο μέρος αυτό θα κρυβόταν κάποιο θήραμα κι έτσι ύψωσε το κοντάρι του και σημάδεψε προς την κατεύθυνση εκείνη. Όταν πλησίασε το βαριά τραυματισμένο ζώο και το αναγνώρισε, ξέσπασε σε κλάματα και αγκαλιάζοντάς το, αποφάσισε, μες στη θλίψη του, να πεθάνει κι αυτός μαζί με το ελάφι.

Η ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΤΟΥ ΘΛΙΜΜΕΝΟΥ ΚΥΠΑΡΙΣΣΟΥ: Ο Απόλλωνας, που έμαθε από τις Νύμφες το συμβάν, έσπευσε αμέσως κοντά στο φίλο του και προσπάθησε να του απαλύνει τη βαθιά του θλίψη. Μάταια όμως. Δεν μπόρεσε, μάλιστα, ούτε να τον μεταπείσει από την επιθυμία του να πεθάνει μαζί με το αγαπημένο του ζώο, γιατί εκείνος, απαρηγόρητος, το μόνο που επιθυμούσε ήταν να δώσει τέλος στη ζωή του. Επί πλέον, ζήτησε από τον Απόλλωνα να αφήσει τα δάκρυά του να τρέχουν για πάντα! Ο Απόλλων συμπόνεσε τον αγαπημένο του φίλο και αποφάσισε να τον ανακουφίσει από την δυστυχία του. Τον μεταμόρφωσε λοιπόν σε κυπαρίσσι, από το οποίο αιώνια θα έβγαιναν τα πένθιμα δάκρυά του, σαν σταγόνες [ο χυμός του δέντρου, δηλαδή, το ρετσίνι του]. Ακόμη, η μυτερή κορυφή του κυπαρισσιού που “καρφωνόταν” στον ουρανό, θα θύμιζε για πάντα στους ανθρώπους το κοντάρι με το οποίο πέθανε το ιερό ελάφι.

Πιάτο σχεδιασμένο από τον Τζόρτζιο Ανδρεόλι -1530

  ΤΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ ΤΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ: Το κυπαρίσσι έγινε από τότε σύμβολο πένθους. Οι αρχαίοι Έλληνες, σε ένδειξη πένθους, κρεμούσαν κλωνάρια κυπαρισσιού έξω από τις πόρτες τους μετά από τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, ακόμη κι ενός δούλου του σπιτιού. Επίσης, στόλιζαν με αυτά τα σώματα των νεκρών τους πριν την ταφή τους ή, στις περιόδους που γινόταν η καύση των νεκρών, έκαιγαν πάνω σε αυτά τις νεκρικές σωρούς. Αλλά κι ως τη σημερινή εποχή, συνηθίζεται να φυτεύονται κυπαρίσσια σε νεκροταφεία, ή αλλού σε ένδειξη πένθους. Υπάρχει ακόμα κι ένας συσχετισμός από τη νεοελληνική παράδοση. Στην Δημητσάνα υπάρχει το περίφημο κυπαρίσσι που φύτεψε, λένε, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στη μνήμη του αδελφού του, Γιάννου, που σκοτώθηκε στην περιοχή.

  

 ΑΛΛΕΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ: Σε άλλες μυθολογικές πηγές, ο Κυπάρισσος είναι αδελφός ή γιος του Ορχομενού, ή γιος του Τηλέφου (όχι του γιου του Ηρακλή, αλλά ενός άνδρα από την πόλη Τέω¹). Κι ενώ ο μύθος του τοποθετείται στη Χίο, διασώθηκε πλήρως ως σήμερα από τη λατινική γραμματεία [Οβίδιος, μεταμορφώσεις, Χ 106 κ.ε.], αλλά και από διάφορες τοιχογραφίες της Πομπηίας. Στη βοιωτική παραλλαγή, ο Κυπάρισσος ήταν ο ιδρυτής μιας πόλης με το όνομα Κυπάρισσος, στην αρχαία Φωκίδα, η οποία αργότερα μετονομάσθηκε σε Aντίκυρα.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Η Τέω (ή Τέως), ήταν παραθαλάσσια πόλη σε μια χερσόνησο στην Ιωνία, απέναντι από τη Χίο. Αποικία των Μινυαίων από τον Ορχομενό, Ιώνων και Βοιωτών. Στην πόλη λατρευόταν ο Διόνυσος, ενώ ήταν μία από τις δώδεκα πόλεις της Ιωνικής Συμπολιτείας. Η σύγχρονη πόλη Σiγιατζίκ (Sığacık) βρίσκεται κοντά στα ερείπια της Τέως.