Το άλικο γράμμα [The Scarlet Letter] του Ναθάναελ Χόθορν εισαγωγικά και AUDIOBOOK διαβάζει ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

 

Το άλικο γράμμα [The Scarlet Letter] του Ναθάναελ Χόθορν

εισαγωγικά και AUDIOBOOK

διαβάζει ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

  ΓΕΝΙΚΑ: Η ιστορία διαδραματίζεται στην πουριτανική Βοστώνη του 17ου αιώνα (1642- 1649). Κεντρική ηρωίδα είναι η Έστερ Πριν, μια νεαρή γυναίκα που αποκτά ένα εκτός γάμου παιδί, την Περλ, κατά τη διάρκεια της μακράς απουσίας του συζύγου της. Η αυστηρή πουριτανική κοινωνία την καταδικάζει για το «αμάρτημα» της μοιχείας. Η τιμωρία της είναι να υποστεί δημόσια διαπόμπευση και να φορά υποχρεωτικά στο στήθος της, για όλη της τη ζωή, το άλικο (κατακόκκινο) γράμμα «Α» (από τη λέξη Adulteress - Μοιχαλίδα).

   Τα Κεντρικά Πρόσωπα: Έστερ Πριν (Hester Prynne): Η πρωταγωνίστρια. Παρά τον κοινωνικό αποκλεισμό, αρνείται να αποκαλύψει ποιος είναι ο πατέρας του παιδιού, επιδεικνύοντας τεράστια ψυχική δύναμη και αξιοπρέπεια.

    Άρθουρ Ντίμσντεϊλ (Arthur Dimmesdale): Ο νεαρός και ιδιαίτερα αγαπητός κληρικός της κοινότητας, ο οποίος είναι ο κρυφός πατέρας του παιδιού. Υποφέρει από τρομερές τύψεις και ενοχές, καθώς η ηθική του τον κάνει δειλό εμποδίζοντάς τον να ομολογήσει την αλήθεια.

   Ρότζερ Τσίλινγκγουορθ (Roger Chillingworth): Ο ηλικιωμένος, χαμένος για χρόνια σύζυγος της Έστερ, ο οποίος επιστρέφει με ψευδώνυμο, ανακαλύπτει την απιστία και κάνει σκοπό της ζωής του την ψυχική και συναισθηματική εξόντωση της συζύγου του και την εκδίκηση του εραστή της.

 

Ναθάνιελ Χόθορν

 Κεντρικά μηνύματα: Το έργο ανήκει στο ρεύμα του σκοτεινού ρομαντισμού (Dark Romanticism) και αποτελεί μια βαθιά ανατομική, θα λέγαμε, μελέτη πάνω:

Στην αμαρτία, την ενοχή, τη μεταμέλεια και τη λύτρωση.

Στην κοινωνική υποκρισία και τον σκοταδισμό της πουριτανικής Νέας Αγγλίας.

Στη δυναμική χειραφέτηση, καθώς η Έστερ μετατρέπει σταδιακά το γράμμα της ντροπής σε σύμβολο υπερηφάνειας και προσφοράς προς την κοινότητα.

   Το βιβλίο έχει μεταφερθεί πολλές φορές στον κινηματογράφο, στο θέατρο και στην τηλεόραση, με πιο γνωστή την ταινία του 1995, με πρωταγωνιστές την Ντέμι Μουρ και τον Γκάρι Όλντμαν.

Καλή ακρόαση [σε 3 μέρη]

1. https://www.youtube.com/watch?v=1NqRqbOqRA0

2. https://www.youtube.com/watch?v=Qw8SWsi07LU

3. https://www.youtube.com/watch?v=t-0SwAI2jLY

Οι χριστιανοί της Συρίας απειλούνται — αλλά η Δύση κοιτά τα καπάκια από τα πλαστικά μπουκάλια!! Οι Χριστιανικές Κοινότητες στη Δίνη της Συριακής Κρίσης: απειλές, εκδιώξεις, φόνοι! από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

 

Οι χριστιανοί της Συρίας απειλούνται — αλλά η Δύση κοιτά τα καπάκια από τα πλαστικά μπουκάλια!! Οι Χριστιανικές Κοινότητες στη Δίνη της Συριακής Κρίσης: απειλές, εκδιώξεις, φόνοι!

από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

   

  Η Συρία έχει απομακρυνθεί από τα πρωτοσέλιδα της διεθνούς επικαιρότητας, εντούτοις η βία εξακολουθεί να πλήττει καθημερινά την εγχώρια πληθυσμιακή βάση. Πίσω από την υποτονική κάλυψη των διεθνών μέσων μαζικής ενημέρωσης, διαμορφώνεται μια εξαιρετικά εύθραυστη πραγματικότητα. Οι χριστιανικές κοινότητες, ανάμεσα στις οποίες και η ελληνορθόδοξη κοινότητα [Ρωμιοί του Λεβάντε] καθώς και οι Αλαουίτες, οι Δρούζοι και άλλες θρησκευτικές μειονότητες, υφίστανται συστηματικές επιθέσεις, πρακτικές εκφοβισμού και ένα καθεστώς γενικευμένης ανασφάλειας.

  

   Η γεωγραφική έκταση και η ένταση αυτών των διώξεων αποτυπώνονται ανάγλυφα στα γεγονότα των τελευταίων ετών. Στις αρχές Οκτωβρίου, ένοπλες ομάδες πραγματοποίησαν επιδρομή στην πόλη Σουκαϊλαμπίγια της δυτικής Συρίας, μια περιοχή όπου διαβιεί ισχυρό χριστιανικό στοιχείο. Κατά τη διάρκεια του περιστατικού, οι δράστες έκαναν χρήση πυρών, προκαλώντας εκτεταμένες υλικές ζημιές σε οικίες, εμπορικά καταστήματα και οχήματα, ενώ από τα πυρά κινδύνευσε άμεσα ένας ορθόδοξος ιερέας. Αν και δεν επιβεβαιώθηκαν απώλειες ανθρώπινων ζωών, η ενέργεια αυτή λειτούργησε ως σαφές μήνυμα προς τον τοπικό πληθυσμό, καταδεικνύοντας ότι ακόμη και οι ιστορικές χριστιανικές εστίες στερούνται πλέον ασφάλειας.

   

  Το εν λόγω συμβάν δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Ήδη από τον Μάρτιο του 2025, μια ομάδα άνω των εκατό ατόμων είχε εισβάλει στην ίδια πόλη, προβαίνοντας σε εμπρησμούς και καταστροφές περιουσιών. Παράλληλα, κατά την ίδια χρονική περίοδο, καταγράφηκαν εξαιρετικά σοβαρά επεισόδια βίας και συντονισμένων επιδρομών σε έτερες στρατηγικές περιοχές, όπως η Χομς και η Λαττάκεια. Τα περιστατικά αυτά είχαν ως τραγικό απολογισμό δεκάδες νεκρούς, απαγωγές αμάχων και τον βίαιο εκτοπισμό χιλιάδων πολιτών, επιβεβαιώνοντας τις αναφορές του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA) για συνεχιζόμενες στοχευμένες δολοφονίες.

 

  Η πλέον αιματηρή προειδοποίηση, ωστόσο, είχε σημειωθεί τον Ιούνιο του 2025, όταν βομβιστής αυτοκτονίας εισέβαλε στον ελληνορθόδοξο ναό του Προφήτη Ηλία στη Δαμασκό. Ο δράστης άνοιξε πυρ εναντίον των πιστών προτού πυροδοτήσει τα εκρηκτικά του, παρασύροντας στον θάνατο τουλάχιστον 25 ανθρώπους και τραυματίζοντας περισσότερους από 60. Στον απόηχο της πολύνεκρης επίθεσης, ο Πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης Ι΄ άσκησε δριμεία κριτική, καταλογίζοντας στην τότε διακυβέρνηση αδυναμία προστασίας των πολιτών και επισημαίνοντας ότι οι τυπικές συλλυπητήριες ανακοινώσεις δεν επαρκούν.

   

  Σήμερα, η μεταβατική [;] κυβέρνηση του Ahmed al-Sharaa επιχειρεί να παρουσιαστεί στη διεθνή κοινότητα ως παράγοντας σταθερότητας. Εντούτοις, οι απαρχές της δομής της εντοπίζονται σε ένα ισλαμιστικό πολιτικό και στρατιωτικό περιβάλλον, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει αποδείξει την ικανότητα —ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, την πρόθεση— να ελέγξει αποτελεσματικά τις ένοπλες ομάδες που δραστηριοποιούνται στο εσωτερικό της χώρας. [Γνωστό άλλωστε ότι ο πρόεδρος αυτός, γνωστός και με το όνομα Τζολάνι, ήταν καταζητούμενος ισλαμιστής τρομοκράτης. Σήμερα εκλεκτός της κας Ούρσουλάς και του ευρωπαίκού διευθυντηρίου, αφθόνως δε οικονομικώς επικουρούμενου!] Αυτό το πολιτικό κενό γεννά ένα καθεστώς γενικευμένου τρόμου. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις διεθνών και εγχώριων μέσων, όπως η Deutsche Welle και το Πρώτο Θέμα, μέλη των μειονοτήτων γίνονται αποδέκτες άμεσων απειλών, με τελεσίγραφα που επιτάσσουν την άμεση απομάκρυνσή τους επί ποινή θανάτου.

   

   Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στις δολοφονίες. Συνίσταται κυρίως στη διαρκή ψυχολογική πίεση, την προσδοκία μιας επικείμενης επίθεσης υπό καθεστώς πλήρους ατιμωρησίας, τις καταστροφές περιουσιακών στοιχείων και τις πιέσεις για βίαιη αλλαγή του τρόπου ζωής. Όλα αυτά συνθέτουν μια μεθοδευμένη, σταδιακή ώθηση ολόκληρων κοινοτήτων προς τη μετανάστευση.

   Αυτή η πίεση οδηγεί σε μια πρωτοφανή δημογραφική κατάρρευση. Οι χριστιανοί της Συρίας (Ελληνορθόδοξοι, Μελχίτες Ελληνοκαθολικοί, Προτεστάντες και άλλα δόγματα) δεν αποτελούν μια νεοπαγή κοινότητα. Είναι εγκατεστημένοι στα εδάφη αυτά από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, συνιστούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας και του πολιτισμικού αποθέματος της περιοχής. Πριν από το ξέσπασμα της εμφύλιας σύρραξης του 2011, το χριστιανικό στοιχείο αντιπροσώπευε περίπου το 10% του συνολικού πληθυσμού. Σήμερα, τα μεγέθη αυτά έχουν συρρικνωθεί δραματικά, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους λόγω του πολέμου, της ανέχειας και της διάχυτης ανασφάλειας, απειλώντας με ολοκληρωτική εξαφάνιση την ιστορική τους παρουσία.

   Το ερώτημα που τίθεται είναι αν υφίσταται πλήρης αποσιώπηση του ζητήματος. Η απάντηση είναι αρνητική, καθώς διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία, όπως το Reuters και το Associated Press, έχουν καταγράψει τα πλέον σοβαρά περιστατικά. Εντούτοις, η ενημέρωση παραμένει αποσπασματική. Κάθε γεγονός παρουσιάζεται ως μια μεμονωμένη «τοπική σύγκρουση» (!!) και σύντομα υποβαθμίζεται, χωρίς να εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της συστηματικής στοχοποίησης των Χριστιανών.

   Την ίδια στιγμή, η στάση της Διεθνούς Κοινότητας χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις. Αν και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και διεθνείς φορείς έχουν εκδώσει επανειλημμένα ψηφίσματα ζητώντας την άμεση προστασία των χριστιανικών πληθυσμών στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Ένωση περιορίζεται μεν συχνά σε ρητορικές καταδίκες, χρηματοδοτώντας όμως το καθεστώς Τζολάνι!. Η απουσία ενός συγκροτημένου, πρακτικού μηχανισμού παρέμβασης ή επιβολής κυρώσεων στο πεδίο αναδεικνύει ένα σημαντικό κενό μεταξύ των ευρωπαϊκών διακηρύξεων περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της απτής διπλωματικής δράσης.

 Συμπερασματική διαπίστωση: Οι χριστιανικές κοινότητες στη Συρία απειλούνται άμεσα, συρρικνώνονται πληθυσμιακά και εγκαταλείπονται στη μοίρα τους. Η διεθνής κοινότητα δεν δύναται να επιδεικνύει ενδιαφέρον για τις μειονότητες, και δη τις χριστιανικές, αποκλειστικά όταν ο αριθμός των θυμάτων επαρκεί για τη δημιουργία ενός ελκυστικού πρωτοσέλιδου. Εφόσον η προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας αποτελεί θεμελιώδη δυτική αξία, οφείλει να προασπίζεται ακόμη και όταν οι διώξεις δεν εξυπηρετούν συγκεκριμένες γεωπολιτικές σκοπιμότητες. Η ολοκληρωτική εκκένωση της Συρίας από τις αρχαιότερες χριστιανικές κοινότητές της δεν θα αποτελέσει μια απλή παράπλευρη απώλεια του πολέμου. Θα συνιστά μια μη αναστρέψιμη ιστορική και πολιτισμική καταστροφή, η οποία θα έχει συντελεστεί υπό την ανοχή ενός κόσμου που επέλεξε να αδρανήσει.

     Σημείωση Επικαιρότητας (Οκτώβριος 2026):

Η διαρκής απειλή κατά της ελληνορθόδοξης παρουσίας στη χώρα επιβεβαιώθηκε εκ νέου με περιστατικό βίας που σημειώθηκε τη νύχτα της 3ης Οκτωβρίου 2026 στην κατά πλειονότητα χριστιανική πόλη Αλ-Σουκαϊλαμπίγια. Σύμφωνα με διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις (όπως η Aid to the Church in Need) και δημοσιογραφικές αναφορές, ένοπλες ομάδες εισέβαλαν στην πόλη και άνοιξαν πυρ εναντίον κατοικιών και υποδομών. Κατά τη διάρκεια της επίθεσης, ο ελληνορθόδοξος ιερέας της κοινότητας στοχοποιήθηκε άμεσα και διέφυγε τον θάνατο σε απόσταση αναπνοής, γεγονός που προκάλεσε την έντονη αντίδραση φορέων της Ρωμαίικης (Ελληνορθόδοξης) κοινότητας του Λεβάντε, οι οποίοι απηύθυναν έκκληση σε Αθήνα και Βρυξέλλες για την παροχή ουσιαστικών εγγυήσεων ασφαλείας.

   Αλήθεια οι κυβερνώντες και τα πολιτικά κόμματα άκουσαν κάτι;

Ο Κυπάρισσος, του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

 

Ο Κυπάρισσος

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

   

(1670) Jacopo Vignali Ο κυπάρισσος και το νεκρό του ελάφι (Musée des Beaux-Arts de Strasbourg)

   ΤΟ ΔΩΡΟ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ: Ο Κυπάρισσος, ήταν το μικρότερο από τα παιδιά του βασιλιά της Χίου, Μινύου. Έφηβος ακόμα, απέκτησε την εύνοια του θεού Απόλλωνα, με τον οποίο ανέπτυξε στενή φιλιά. Κάποτε, ο Απόλλων χάρισε στον Κυπάρισσο για συντροφιά, ένα εξημερωμένο ελάφι. Το ελάφι αυτό, ζούσε μέχρι τότε στις κοιλάδες της Χίου και ήταν αφιερωμένο στις Νύμφες των τριγύρω δασών. Ο Κυπάρισσος χαρούμενος για το δώρο αυτό του θεού, αγάπησε το ελάφι και δέθηκε πολύ μαζί του. Μάλιστα, καθημερινά στόλιζε τα κέρατά του με λουλούδια και έβγαινε μαζί του βόλτα στα δάση του νησιού. Συχνά, έπαιρνε μαζί του το ελάφι και στις κυνηγετικές του εξορμήσεις.

Μωσαϊκό με παράσταση από το μύθο του Κυπάρισσου

   ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ: Μια καλοκαιρινή μέρα όμως, που ο Κυπάρισσος είχε βγεi για κυνήγι στο δάσος, το ελάφι ζαλισμένο από την ζέστη τρύπωσε για να κοιμηθεί σε κάτι χαμόκλαδα, ανάμεσα σε θάμνους, ενώ ο Κυπάρισσος, που δεν είχε αντιληφθεί τις κινήσεις του, το έχασε απ' τα μάτια του. Ο νεαρός κυνηγός, διακρίνοντας κλαδιά να κινούνται και θρόισμα φύλλων εκεί κοντά του, πίστεψε πως στο μέρος αυτό θα κρυβόταν κάποιο θήραμα κι έτσι ύψωσε το κοντάρι του και σημάδεψε προς την κατεύθυνση εκείνη. Όταν πλησίασε το βαριά τραυματισμένο ζώο και το αναγνώρισε, ξέσπασε σε κλάματα και αγκαλιάζοντάς το, αποφάσισε, μες στη θλίψη του, να πεθάνει κι αυτός μαζί με το ελάφι.

Η ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΤΟΥ ΘΛΙΜΜΕΝΟΥ ΚΥΠΑΡΙΣΣΟΥ: Ο Απόλλωνας, που έμαθε από τις Νύμφες το συμβάν, έσπευσε αμέσως κοντά στο φίλο του και προσπάθησε να του απαλύνει τη βαθιά του θλίψη. Μάταια όμως. Δεν μπόρεσε, μάλιστα, ούτε να τον μεταπείσει από την επιθυμία του να πεθάνει μαζί με το αγαπημένο του ζώο, γιατί εκείνος, απαρηγόρητος, το μόνο που επιθυμούσε ήταν να δώσει τέλος στη ζωή του. Επί πλέον, ζήτησε από τον Απόλλωνα να αφήσει τα δάκρυά του να τρέχουν για πάντα! Ο Απόλλων συμπόνεσε τον αγαπημένο του φίλο και αποφάσισε να τον ανακουφίσει από την δυστυχία του. Τον μεταμόρφωσε λοιπόν σε κυπαρίσσι, από το οποίο αιώνια θα έβγαιναν τα πένθιμα δάκρυά του, σαν σταγόνες [ο χυμός του δέντρου, δηλαδή, το ρετσίνι του]. Ακόμη, η μυτερή κορυφή του κυπαρισσιού που “καρφωνόταν” στον ουρανό, θα θύμιζε για πάντα στους ανθρώπους το κοντάρι με το οποίο πέθανε το ιερό ελάφι.

Πιάτο σχεδιασμένο από τον Τζόρτζιο Ανδρεόλι -1530

  ΤΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ ΤΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ: Το κυπαρίσσι έγινε από τότε σύμβολο πένθους. Οι αρχαίοι Έλληνες, σε ένδειξη πένθους, κρεμούσαν κλωνάρια κυπαρισσιού έξω από τις πόρτες τους μετά από τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, ακόμη κι ενός δούλου του σπιτιού. Επίσης, στόλιζαν με αυτά τα σώματα των νεκρών τους πριν την ταφή τους ή, στις περιόδους που γινόταν η καύση των νεκρών, έκαιγαν πάνω σε αυτά τις νεκρικές σωρούς. Αλλά κι ως τη σημερινή εποχή, συνηθίζεται να φυτεύονται κυπαρίσσια σε νεκροταφεία, ή αλλού σε ένδειξη πένθους. Υπάρχει ακόμα κι ένας συσχετισμός από τη νεοελληνική παράδοση. Στην Δημητσάνα υπάρχει το περίφημο κυπαρίσσι που φύτεψε, λένε, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στη μνήμη του αδελφού του, Γιάννου, που σκοτώθηκε στην περιοχή.

  

 ΑΛΛΕΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ: Σε άλλες μυθολογικές πηγές, ο Κυπάρισσος είναι αδελφός ή γιος του Ορχομενού, ή γιος του Τηλέφου (όχι του γιου του Ηρακλή, αλλά ενός άνδρα από την πόλη Τέω¹). Κι ενώ ο μύθος του τοποθετείται στη Χίο, διασώθηκε πλήρως ως σήμερα από τη λατινική γραμματεία [Οβίδιος, μεταμορφώσεις, Χ 106 κ.ε.], αλλά και από διάφορες τοιχογραφίες της Πομπηίας. Στη βοιωτική παραλλαγή, ο Κυπάρισσος ήταν ο ιδρυτής μιας πόλης με το όνομα Κυπάρισσος, στην αρχαία Φωκίδα, η οποία αργότερα μετονομάσθηκε σε Aντίκυρα.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Η Τέω (ή Τέως), ήταν παραθαλάσσια πόλη σε μια χερσόνησο στην Ιωνία, απέναντι από τη Χίο. Αποικία των Μινυαίων από τον Ορχομενό, Ιώνων και Βοιωτών. Στην πόλη λατρευόταν ο Διόνυσος, ενώ ήταν μία από τις δώδεκα πόλεις της Ιωνικής Συμπολιτείας. Η σύγχρονη πόλη Σiγιατζίκ (Sığacık) βρίσκεται κοντά στα ερείπια της Τέως.

Τὸ Γράμμα στὴν Ἀμερική (1910), του Αλέξανδρου Παπαδαμάντη Κείμενο και AUDIOBOOK διαβάζει ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

 

Τὸ Γράμμα στὴν Ἀμερική (1910), του Αλέξανδρου Παπαδαμάντη

    Κείμενο και AUDIOBOOK

διαβάζει ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

   Η υπόθεση του διηγήματος: «Το γράμμα στην Αμερική» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη επικεντρώνεται στην αγωνιώδη και συνάμα συγκινητική προσπάθεια ενός πατέρα να εντοπίσει και να επικοινωνήσει με τα παιδιά του, τα οποία έχουν μεταναστεύσει και έχουν χαθεί εδώ και πολλά χρόνια στην Αμερική. Ο Μπεφάνης ο Γιαλένιος, είναι ο κεντρικός ήρωας του διηγήματος, ένας παλιός εμποροράφτης, που αντιμετωπίζει τη σκληρή πραγματικότητα της ξενιτιάς. Τα παιδιά του βρίσκονται στην Αμερική, όμως η επικοινωνία μαζί τους έχει διακοπεί εντελώς εδώ και δώδεκα ολόκληρα χρόνια, δείχνοντας πως εκείνα έχουν ρίξει ''μαύρη πέτρα''. 

    Ο ρόλος του αφηγητή: Κάθε φορά που ο αφηγητής (ο Παπαδιαμάντης) επιστρέφει στο νησί του, ο Μπεφάνης τον φιλοξενεί πλουσιοπάροχα. Ο πραγματικός σκοπός πίσω από αυτή τη φιλοξενία είναι η ελπίδα. Έτσι, θεωρώντας τον αφηγητή κοσμογυρισμένο και έμπειρο, ο πατέρας τού ζητά επίμονα να συντάξει και να στείλει ένα γράμμα στην Αμερική προκειμένου να εντοπιστούν τα ίχνη των παιδιών του ....

Πᾶσαν φορὰν ὅταν ἔφθανα στὴν πατρίδα μου, ἀνὰ πᾶν τρίτον ἢ τέταρτον ἔτος, μὲ συνήντα καὶ μοῦ προσέφερε γενναίως τὰ ξένια ὁ Μπεφάνης ὁ Γιαλένιος. Ὄχι ὅμως γενναιότερον ἀπὸ ἕνα δεύτερον θεῖόν μου, τὸν καπετὰν Γεωργὸν τὸν Ἀγαγᾶν, ὅστις ἐθυσίασέ ποτε ὁλόκληρον χῆνα καὶ ἤνοιξε μέγα βυτίον ροδίτου οἴνου, κεφαλοκρούστου, πρὸς τιμήν μου. Τὴν θυσίαν ταύτην ἔκαμεν εἰσάπαξ, δι᾿ ὅλας τὰς ἑκάστοτε ἀφίξεις μου, τάς τε παρελθούσας καὶ τὰς μελλούσας, διὰ νὰ μὴ ἔχω πλέον ἀπαιτήσεις.

  Ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος Μπεφάνης ἦτο παλαιὸς φίλος μου. Ἄλλοτε, στὴν νεότητά του, εἶχε μαγαζὶ εἰς τὴν ἀγοράν. Ἦτο «ἐμπορορράπτης». Ὅταν ἤθελες νὰ ψωνίσῃς, καὶ εἶχες ν᾿ ἀλλάξῃς νόμισμα, ἂν ἐπαρουσίαζες μισὴ ρηγίνα, ἴσην μὲ 5.90, σοῦ τὴν ἄλλαζε διὰ σωστήν· σοῦ ἐκρατοῦσε 20 λεπτὰ διὰ τὰς βελόνας, τὴν κουβαρίστραν καὶ τὶς κλωστές, καὶ σοῦ ἔδιδε 5.60 ρέστα. Ἂν ἦτο ἥμισυ Γαλλικοῦ ταλλήρου, σοῦ ἔδιδε 5.40. Εἰς ὀλίγον καιρὸν τὸ ἔκλεισεν. Εὐτυχῶς εἶχε προφθάσει νὰ νυμφευθῇ, κ᾿ ἐπῆρε καλὴν προῖκα. Κατόπιν ἀπέκτησε δύο υἱούς, ὕστερον ἐχήρευσεν· ἐνυμφεύθη ἐκ δευτέρου καὶ πάλιν ἐπῆρε κτήματα ὡς προῖκα. Ἐγέννησε πάλιν τέκνα, κ᾿ ἐγήρασε συζῶν μὲ τὴν δευτέραν γυναῖκά του.

    Κατ᾿ αὐτοὺς τοὺς χρόνους, ὅταν μὲ συνήντα ἐπανελθόντα ἀρτίως εἰς τὸ χωρίον, ἀφοῦ μὲ ἔκαμε τὴν συνήθη δεξίωσιν, εἶτα, συνήθως κατὰ τὴν δευτέραν συνάντησίν μας, ἤρχιζε πάντοτε μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁμιλίαν, καὶ ὑπέβαλλε μίαν ἀπαράλλακτον πρότασιν.

― Ξέρεις ὅτι τὰ δυὸ παιδιά μου, ὁ Γιωργὴς κι ὁ Παυλάκης, εἶναι ἀπὸ χρόνια στὴν Ἀμερική, καὶ δὲν μοῦ γράφουν τί γίνονται. Πρόκειται νὰ κάμουμ᾿ ἕνα γράμμα, σὺ ξέρεις ποῦ θὰ τὸ στείλουμε, στὸν Πρόξενο τῆς Ἑλλάδος, ἢ στὴν ἀστυνομία τῆς Ἀμερικῆς. Θὰ μοῦ τὸ γράψῃς Γαλλικά, Ἐγγλέζικα, Σπανιόλικα, ἐσὺ ξέρεις σὲ ποιὰ γλῶσσα.

   Ἐγὼ δὲν ἤξερα τίποτε ἀπ᾿ ὅλα αὐτὰ τὰ ξέρεις-ξέρεις ποὺ μοῦ ἀπέδιδε. Ἀλλ᾿ ὅπως κυβερνᾶται, ἢ μᾶλλον ὅπως φέρεται ὁ κόσμος, μὲ τὴν ψευδομανίαν, μὲ τὴν τυφλὴν πρόληψιν, μὲ τὴν κωφὴν φήμην, εἶχε διαδοθῆ καὶ πιστευθῆ εἰς τὸ χωρίον ὅτι τάχα ἐγὼ ἤξευρα πολλὲς γλῶσσες.

«Ὅλες μὲ τὰ γράμματά τους καὶ τὶς μιλιὲς φαρσί».

   Κ᾿ ἐγὼ πράγματι δὲν ἤξευρα οὔτε μισὴν γλῶσσαν νὰ μιλήσω, εἶχα δὲ ἐκμελετήσει κατ᾿ ἰδίαν ὅ,τι ἐκ τῶν ξένων γλωσσῶν εἶχα μάθει, χάριν φιλολογικῆς ἀπολαύσεως, εἶτα ἐξ ἀνάγκης καὶ πρὸς βιοπορισμόν, καὶ εἰργαζόμην ὡς μεταφραστὴς εἰς τὰς ἐφημερίδας, οὐδέποτε ὡς κουριέρης* εἰς τὰ ξενοδοχεῖα ―ἀλλ᾿ οὔτε εἶχον ἀνατραφῆ μὲ γκουβερνάνταν― διὰ νὰ ὁμιλῶ ξένας γλώσσας.

   Εὐτυχῶς ὁ Μπεφάνης, συνήθως τὴν Κυριακήν, ἔλεγε μίαν ἡμέραν νὰ κάμῃ αὐτό, τὸ ἐξανάλεγε μάλιστα πολλὲς φορὲς ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας, κατόπιν τὴν ἄλλην ἡμέραν, δὲν εἶχε πλέον κέφι, δὲν ἤθελε νὰ ἐνθυμηθῇ ὅ,τι εἶπε τὴν προτεραίαν, ἴσως διότι τοῦ ἐφαίνετο ἀνιαρόν, κ᾿ ἐκάθητο ἐν ἡσυχίᾳ διὰ νὰ χωνέψῃ, ἐπειδὴ ἦτον «ἀποκαής»*, καθὼς λέγουν.

    Τὴν Τρίτην ἐπήγαινε στὸν ἐλαιῶνα, ὅπου εἶχεν ἐργάτας νὰ ποτίζουν τὰ δένδρα, τὴν Πέμπτην στὸ ἀμπέλι, ὅπου εἶχεν ἀργολόγι* ἢ θειάφισμα, κτλ. Τὸ Σάββατον τὸ βράδυ, ὅταν ἐπέστρεφεν ἀπὸ τὸ χωράφι, ἦτο πολὺ κουρασμένος, καὶ τὴν Κυριακὴν ἀπολείτουργα εἶχε συνεδρίασιν, καθότι ἦτο δημοτικὸς σύμβουλος. Τὸ ἀπόγευμα ἔπαιζε κοντσίνα ἢ πρέφα, καὶ τὸ βράδυ ἂν τὸν συνήντων, παρουσίᾳ καὶ ἄλλων πολλῶν, ἡ ὁμιλία θὰ ἦτο μακρὰ καὶ θορυβώδης, καὶ δὲν ὑπῆρχε πλέον καιρὸς καὶ χῶρος διὰ νὰ μοῦ ξαναπῇ ὅ,τι ἅπαξ μοῦ εἶχεν εἴπει.

   Μετὰ τρία ἔτη πάλιν, ὅταν ἐπανῆλθα εἰς τὴν μικρὰν νῆσον, μ᾿ ἐδεξιώθη ὁ Μπεφάνης, κ᾿ ἤρχισε νὰ μοῦ λέγῃ:

― Οὔτε γράμμα οὔτ᾿ ἐνθύμηση, μὲ ξέχασαν κεῖνα τὰ παιδιά. Ἔχουν ἑφτὰ χρόνια ποὺ λείπουν, τέσσερα ἔχουν νὰ μᾶς γράψουν. Νὰ πιάσῃς νὰ μοῦ συντάξῃς ἕνα γράμμα, ἀγγλικό, φραντσέζικο, πορτουγέζικο, ἐσὺ ξέρεις τί γλῶσσα περνᾷ σ᾿ ἐκεῖνο τὸ μέρος ποὺ εἶν᾿ αὐτὰ τὰ παιδιά· στὸ Μπουὲνς-Ἄυρς, στὸ Μεξικό, ἢ στὴ Βρασιλία. Νὰ γράψουμε στὸν Πρόξενό μας ἐκεῖ, γιατὶ μπορεῖ νὰ μὴ ξέρῃ ρωμέικα, ἴσως νὰ εἶναι ντόπιος ἀποκεῖ. Θέλετε πάλι νὰ τὸ στείλουμε στὸν διευθυντὴ τῆς ἀστυνομίας; ἐσὺ ξέρεις. Νὰ μοῦ τὸ σκαρώσῃς καλά, νὰ τὸ κουρδίσῃς, καὶ νὰ τὸ στείλουμε. Πότε λὲς νὰ τὸ κάμουμε;

―Ὅποτε θέλῃς.

― Καλά, ἔχουμε καιρό.

   Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἡ κακὴ καὶ ἀστεία φήμη πολλὰ μὲ εἶχεν ἐνοχλήσει. Γυναῖκες, γέροντες τῆς ἀγορᾶς, θαλασσινοὶ καὶ χερσαῖοι ἄνδρες, ὅπου μ᾿ εὕρισκαν, μ᾿ ἐφορτώνοντο νὰ τοὺς κάμω τὴ «σύσταση», νὰ τοὺς γράψω δηλαδὴ τὴν ἀδρέσσα* ἢ τὸ πανώγραμμα ἀγγλιστὶ διὰ τὰς διαφόρους Πολιτείας καὶ πόλεις τῆς Βορείου Ἀμερικῆς. Ὑπομονή ! Ἀλλ᾿ ἤρχοντο στὴν πτωχικὴν πατρικήν μου οἰκίαν καὶ μ᾿ ἐπολιορκοῦσαν. Ἄλλος πατριώτης εἶχεν ἀποθάνει σ᾿ ἐκεῖνα τὰ μέρη, ἢ εἶχε πνιγῆ σ᾿ ἐκεῖνα τὰ πέλαγα, κ᾿ ἐστέλλοντο ἔγγραφα δικαστικὰ ἑτερόγλωσσα, καὶ μοῦ τὰ ἔφεραν διὰ νὰ τὰ μεταφράσω. Ἄλλος ἦτον ἀγράμματος, παραπλανημένος εἰς μακρινήν τινα πόλιν, κ᾿ ἔβαλλεν Ἀμερικανὸν φίλον του νὰ τοῦ κάμῃ γράμμα πρὸς τοὺς οἰκείους, ἀγγλιστί. Ἄλλος εἶχε γεννηθῆ ἐκ πατρὸς πατριώτου μου εἰς τὴν Αὐστραλίαν ἢ τὴν Καλκούταν καὶ δὲν ἤξευρε ἑλληνικά· ἄλλος εἶχε ξεχάσει τὴν γλῶσσαν σαράντα χρόνια ποὺ ἔλειπε, κ᾿ ἔγραφεν ἀγγλιστί. Ἄλλος εἶχε νυμφευθῆ Ἀμερικανίδα, καὶ αὐτὴ θέλουσα νὰ φανῇ εἰρωνικῶς φιλόφρων πρὸς τὴν ἀγνώριστον πενθεράν της ―εὐτυχῶς δι᾿ ἀμφοτέρας δὲν ἦτο ἐλπὶς νὰ γνωρισθῶσι ποτέ― ἔγραφεν ἀγγλιστί. Ὅλ᾿ αὐτὰ ὤφειλα νὰ τὰ μεταφράσω. Θεέ μου! Καὶ ἦσαν τόσοι καὶ τόσοι στὸ χωρίον, σχολάρχαι, καθηγηταί, μισθοφόροι ἐπιστήμονες μὲ διπλώματα, μορφωμένοι εὐπρόσωποι, καλλωπισμένοι. Καὶ τόσοι ἄλλοι ξενιτευμένοι ἐπανέκαμπτον ἀνὰ πᾶν ἔτος ἐξ Ἀμερικῆς, καὶ κανεὶς δὲν ἦτο ἱκανὸς νὰ διαβάσῃ σωστὰ ἕνα γράμμα. Ὤ! τί βάσανον.

    Εἶναι ἀληθὲς ὅτι σχεδὸν καμμία καὶ κανεὶς ποτὲ δὲν ἐστοχάσθη ὅτι αὐτὸ ἦτον κόπος, καὶ ἂν ὤφειλε νὰ δώσῃ ἀντάλλαγμα διὰ τὸν κόπον. Πλὴν ἀξιοπρεπέστερον δι᾿ ἐμὲ θὰ ἦτο νὰ μὴ ἐδεχόμην ποτὲ ἀμοιβήν, ἀπείρως ὅμως εὐκτότερον νὰ μ᾿ ἄφηναν εἰς τὴν ἡσυχίαν μου, εἰς τὴν ὀλιγάρκειάν μου. Εἶχα ἐγὼ ἐργασίας νὰ κάμω, κ᾿ ἐβιαζόμην νὰ τὰς ἀφήσω, διὰ νὰ κάμω τὰς ἀλλοτρίας. Εἶχα ἐγκαταλίπει τὰς ἰδίας μου ὑποθέσεις, παραιτηθεὶς πρὸ πολλοῦ πᾶν δικαίωμα κληρονομίας, ἰδιοκτησίας, κτλ., κ᾿ ἔπρεπε νὰ φροντίζω διὰ τὰς ὑποθέσεις τῶν ἄλλων. Ὑπῆρξαν καὶ ἄνθρωποι ἐλθόντες νὰ μὲ συμβουλευθῶσι διὰ δικαστικὰς ὑποθέσεις. Καὶ ὅταν ὡμολόγησα ὅτι δὲν ἐννοοῦσα σκρὰ ἀπ᾿ αὐτὰ τὰ πράγματα, σείοντες τὰς κεφαλὰς ἔλεγον πρὸς ἑαυτούς: Καὶ τί γράμματα ξέρει λοιπόν;

   Τὸ κροῦσμα, τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευεν ὁ Μπεφάνης ὁ Γιαλένιος, περὶ ἐπιστολῆς πρὸς τὸν Ἕλληνα Πρόξενον, ἢ πρὸς τὴν «ἀστυνομίαν τῆς Ἀμερικῆς», εἰς πόλιν τὴν ὁποίαν οὔτε αὐτὸς ἤξευρεν, οὔτε ἦτο βέβαιος περὶ τῆς ὀνομασίας της, εἶχε λάβει ἀφορμὴν ἔκ τινος δοκιμῆς γενομένης πράγματι πρὸ πολλῶν ἐτῶν, τῷ 188…, ὁπότε εἷς συγγενής μου, Μανώλης Παπαγιάννης λεγόμενος, εἶχε χαθῆ ἀπὸ πέντε ἢ ἓξ ἐτῶν, καὶ δὲν ἠκούετο ἂν ἔζη ἀκόμη ἢ ὄχι, εἰς Φιλαδέλφειαν, ὅπου ἦτο ὁ τελευταῖος γνωστὸς τόπος τῆς διαμονῆς του. Τότε ἡ μήτηρ του, γηραιὰ θεία μου, μὲ παρεκάλεσεν ἐπιμόνως «νὰ γράψω γράμμα», κ᾿ ἐγὼ ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ μου, διὰ νὰ τὴν ἀναπαύσω, ἐπειδὴ θὰ ἦτο ἀδύνατον ἄλλως νὰ γεμίσω τὴν κεφαλήν της καὶ τὴν πληροφορήσω, ἢ καὶ νὰ πραΰνω τὸν μητρικὸν πόνον της, ηὐτοσχεδίασα εἶδος ἐπιστολῆς πρὸς τὴν ἀστυνομίαν τῆς Φιλαδελφείας, ἱκετεύων ἐκ μέρους τῆς μητρός, ν᾿ ἀναζητήσῃ τὸν λησμονημένον ἄνθρωπον, ἂν ἐπέζη, καὶ πείσῃ τὸν ἴδιον ν᾿ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν μητέρα του. Τὴν ἐπιστολὴν ταύτην ἔστειλα ἢ ἔρριψα ὡς βολίδα εἰς τὸν ἀέρα. Καὶ ὅμως, παρ᾿ ἐλπίδα, μετὰ δύο μῆνας σχεδὸν ἦλθεν αἰσία ἀπάντησις, καὶ ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν τῆς πόλεως, καὶ ἀπὸ τὸν ἐξάδελφόν μου τὸν ξενιτευμένον. Καὶ τοῦτο παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, διότι οὐδεμίαν πεποίθησιν εἶχα, ὅταν ἐθεματογραφοῦσα τὴν ξενόγλωσσον ἐπιστολήν.

    Ἔκτοτε, καθ᾿ ὅλας τὰς ἐπανόδους μου εἰς τὴν γενέθλιον νῆσον, δὲν ὑπῆρξε μήτηρ χήρα ἢ γραῖα, λησμονημένη καιροὺς καὶ χρόνους ἀπὸ τὸν ξενιτευμένον υἱόν της, ἥτις νὰ μὴν ἦλθε πρὸς ἐμὲ ζητοῦσα «νὰ τῆς γράψω γράμμα» πρὸς ὅλας τὰς ἀστυνομίας καὶ τὰς προξενικὰς ἀρχὰς τοῦ κόσμου, διὰ νὰ τὰς παρακαλέσω ν᾿ ἀνιχνεύσουν τὸν χαμένον υἱόν της. Καὶ ἄνδρες πολλάκις μ᾿ ἐφορτώθηκαν μὲ παρομοίας ἀπαιτήσεις. Εἷς τῶν πολλῶν τούτων, ὁ ἐπιμονώτερος, ἀλλὰ καὶ ἀσταθέστερος καὶ πλέον ἀναποφάσιστος ὅλων, ἦτον ὁ Μπεφάνης. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν, «ἐσὺ ξέρεις, ξέρεις». ᾘνίττετο τὸ προηγούμενον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐγνώριζεν.

    Εἰς τὰ 189… εἶχα διαμείνει εἰς Ἀθήνας ἐπὶ ἑπτὰ συναπτὰ ἔτη αὐτὴν τὴν φοράν, ὅταν δὲ ἐπανῆλθα εἰς τὴν πατρίδα μοῦ λέγει:

― Τώρα, σωθῆκαν πλιὰ τὰ ψέματα, θὰ μοῦ τὸ κάμῃς τὸ γράμμα.

Ἄπορον μοῦ ἐφάνη πῶς, καὶ μετὰ τόσα ἔτη, ὁ ἀτεκνωμένος πατὴρ ἤλπιζε νὰ ἐπανεύρῃ τοὺς υἱούς του διὰ τῆς ἐμπειρικῆς ταύτης μεθόδου, ἀφοῦ αὐτοί, ἐὰν ἐζοῦσαν ἀκόμη, βεβαίως θὰ τὸν εἶχαν «ξεπονέσει», ὅπως ὁ ἴδιος ἔλεγε.

― Ἀκούοντ᾿ ἐδῶ ἐκεῖ, μοῦ εἶπεν ὁ Ἐπιφάνιος, ὡς νὰ ἐμάντευσε τὸν στοχασμόν μου· τοὺς ἀντάμωσαν πρόπερσι ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦν νὰ μοῦ γράψουν. Κοίταξε τώρα, ἐσὺ ξέρεις πῶς θὰ τὸ σταμπάρῃς τὸ γράμμα, καὶ ποῦ θὰ τὸ στείλουμε· στὸ Μπουὲνς Ἄυρς, στὸ Μεξικό, ἢ στὴν Ἀργεντίνα;… Στὴν ἀστυνομία, ἢ στὸν Πρόξενο, πῶς λές, νὰ τὸ στείλουμε; Κ᾿ ἔχει τάχα ἐκεῖ Ἑλληνικὸ Προξενεῖο;

― Φίλε μου Ἐπιφάνιε, τοῦ εἶπα, οὔτε τὰ Προξενεῖα ξέρω, οὔτε παγκόσμια χάρτα εἶμαι, οὔτε πῆγα ποτέ μου στὴν Ἀμερική. Ἰδοὺ πῶς θὰ γίνῃ, ἂν θέλῃς, γιὰ νὰ τελειώσῃ ὕστερ᾿ ἀπὸ δώδεκα χρόνια κι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Ἔχεις τὸν ἐξάδελφό σου τὸν Γιώργην τὸν Ζ., πεπειραμένον ἄνθρωπον, ὅστις καὶ ναυτικὸς ἔκαμε, καὶ γραμματεὺς τῆς Δημαρχίας εἶναι, καὶ τὸν δικολάβο κάνει. Αὐτὸς νοιώθει ἀπὸ διοικητικά, ἀπὸ προξενικά, καὶ ἄλλα· ἴσως δὲ καὶ νὰ εὕρῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα κάπου, ἂν ψάξῃ, κανένα κατάλογον τῶν Ἑλληνικῶν προξενείων τῆς ἀλλοδαπῆς· βάλε τον νὰ σοῦ κάμῃ ἕνα εἶδος γράμμα στὴν γλῶσσά μας, κι ἂς τὸ ἀπευθύνῃ αὐτὸς ὅπου ξέρει καὶ ὅπου πρέπει· φέρε μου τὸ γράμμα, τὸ σχέδιον αὐτό, νὰ σοῦ μεταφράσω τὰς λέξεις στὴν ἀράδα, ὅπως μπορῶ. Ἔτσι γλυτώνω κ᾿ ἐγὼ ἀπὸ σκοτοῦρες, καὶ κάνω μόνον ἕνα μικρὸν κόπον· διὰ τὸν κόπον δὲν μὲ μέλει, διὰ σκοτοῦρες ὅμως καὶ μπελάδες δὲν εἶμαι ἐπιδεκτικός.

    Ὁ φίλος μου κατένευσεν. Ἔμεινα πέντε μῆνας ἐκεῖ, ἀλλὰ δὲν μοῦ ἔφερε κανὲν τοιοῦτον γράμμα πρὸς μετάφρασιν.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ-AUDIOBOOK ΕΔΩ:

ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE: 

https://www.youtube.com/watch?v=u15kCVmXcDs

Ο Σάτυρος Μαρσύας και το φρικτό του τέλος του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

 

Ο Σάτυρος Μαρσύας και το φρικτό του τέλος

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

José de Ribera [1591-1652] ΜΑΡΣΥΑΣ 

ΣΑΤΥΡΟΙ – ΓΕΝΙΚΑ: Οι Σάτυροι ήταν μυθικά όντα, καλύτερα δαίμονες, της ελληνικής μυθικής “θεολογίας”. Ήταν για την ακρίβεια πνεύματα των βουνών και των δασών, οι οποίοι περιγράφονταν από τη μέση και πάνω σαν άνθρωποι, φαλακροί, όμως, με μυτερά αυτιά, αλλά με πόδια και ουρά τράγου. Έμοιαζαν με τους Σειληνούς, μόνο που το κάτω μισό του σώματος των τελευταίων έμοιαζε με αλόγου. Ήταν, όπως και οι Σειληνοί, υπηρέτες και σύντροφοι του θεού Διονύσου, τον οποίον είχαν μεγαλώσει από παιδί. Ασχολία τους ήταν το παίξιμο αυλού, κιθάρας, αλλά και το μεθοκόπημα. Ακόμη αγαπημένη τους συνήθεια ήταν το κυνήγι κοριτσιών! Θεωρούνταν ως προσωποποίηση της γονιμότητας της Φύσης. Ο Ησίοδος τους μνημονεύει ως “γένος των κηφήνων", ενώ τους Σειληνούς τους αποκαλεί "ουτιδανούς" (άχρηστους) και "αμηχανοέργους" (τεμπέληδες). Στη δραματική ποίηση οι Σάτυροι αποτελούν τα κύρια πρόσωπα του σατυρικού δράματος, όπως καταλαβαινουμε κι από την ονομασία του δραματικού αυτού είδους. Σ' αυτά τα έργα οι Σάτυροι εμφανίζονται ντυμένοι με δέρματα τράγων. Στις διάφορες αρχαίες παραστάσεις εμφανίζονται συνηθέστερα μαζί με τον Διόνυσο και τις Νύμφες. Φαίνεται πως οι Σάτυροι, πήραν την τραγοπόδαρη μορφή από το θεό Πάνα, με τον οποίο εμφανίζονται να έχουν κοινή καταγωγή. Στην αγγειογραφία οι Σειληνοί εμφανίζονται γενειοφόροι, γέροντες, φαλακροί και κοιλαράδες, σε αντίθεση με τους Σάτυρους που φέρονται ως αγένειοι νέοι.

   Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΣΥΑ: Ο Μαρσύας, κατά την ελληνική Μυθολογία, ήταν ένας Σάτυρος από τη Φρυγία. Ήταν ένας δεξιοτέχνης του αυλού που προκάλεσε το θεό Απόλλωνα σε διαγωνισμό σύγκρισης της μουσικής τους τέχνης. Ο Απόλλωνας έπαιξε λύρα, ενώ ο Μαρσύας αυλό. Κριτές της “μονομαχίας” ήταν οι Μούσες και ο βασιλιάς Μίδας, οι οποίοι τελικά ανέδειξαν νικητή τον θεό. Όμως, η ενέργεια του Μαρσύα να ανταγωνιστεί με έναν θεό θεωρήθηκε ύβρις, ανάλογη με αυτή της μυθική υφάντριας Αράχνης, αλλά και τόσων άλλων μυθικών προσώπων. Η ύβρις για τους ολύμπιους θεούς θεωρείτο ύψιστη βλασφημία, έτσι ο Απόλλωνας επιφύλαξε για το Μαρσύα μια πολύ σκληρή τιμωρία. Ο Μαρσύας γδάρθηκε ζωντανός, και το αίμα του νεκρού Σατύρου σχημάτισε τον ομώνυμο ποταμό.

   ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ: Ο μύθος του Μαρσύα, από πολλούς θεωρήθηκε ως πάλη και επικράτηση της κιθάρας έναντι του φρυγικού αυλού και κατ' επέκταση της δωρικής ελληνικής μουσικής έναντι της φρυγικής. Όμως, κυριότερος συμβολισμός θεωρήθηκε η πάλη ανάμεσα στην απολλώνεια και τη διονυσιακή πλευρά της ανθρώπινης φύσης και είναι ένα συνηθισμένο θέμα στην τέχνη [Αρχαία Ελληνική, Ρωμαϊκή, Αναγεννησιακή].

  ΧΩΡΟΣ “ΓΕΝΝΗΣΗΣ” ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ - ΠΗΓΕΣ: Την μικρασιατική καταγωγή του Μαρσύα αποδεικνύουν πολλοί ομώνυμοι χείμαρροι αλλά και τοποθεσίες στην ευρύτερη Μικρά Ασία. Κατά το Στέφανο Βυζάντιο οι τότε ξεναγοί επεδείκνυαν τον τάφο του Μαρσύα στη πόλη Πεσσινούντα, όπου λατρευόταν κυρίως η θεά Ρέα - Κυβέλη που, κατά την ασιατική παράδοση, ο Μαρσύας που ανακάλυψε τον αυλό συνόδευε πάντα αυτή τη θεά. Από όλους όμως τους ομώνυμους ποταμούς σπουδαιότερος είναι ο Μυσίας της Φρυγίας, παραπόταμος του Μαίανδρου, κοντά στην αρχαία πόλη των Κελαινών. Κατά τον Ηρόδοτο και τον Ξενοφώντα στις πηγές αυτού του χειμάρρου διεξήχθη ο περίφημος αυτός μουσικός διαγωνισμός. Όμως εδώ αναφέρονται ως κριτές ο Μίδας και ο Τμώλος. Εκεί παίχτηκε ο ίδιος μουσικός σκοπός με τον αυλό και με τη κιθάρα, με απροκάλυπτη την υπεροχή της κιθάρας. Μετά την ήττα του Μαρσύα ο θεός Απόλλων για να τιμωρήσει την αλαζονεία του Μαρσύα, ο ίδιος τον έδεσε σε πεύκο και τον έγδαρε [έτσι αναφέρουν οι: Νίκανδρος, Φιλόστρατος, Λουκιανός, αλλά και ο Ρωμαίος Πλίνιος]. Ο Ηρόδοτος προσθέτει ότι το δέρμα του Μαρσύα φυλασσόταν σε σπήλαιο της Ακρόπολης των Αθηνών πάνω από την αγορά. Λέγεται ακόμη πως η θεά Αθηνά όταν βρήκε τον αυλό του Μαρσύα και δοκίμασε να παίξει, είδε τον εαυτόν της στα νερά του Μαιάνδρου ποταμού με φουσκωμένα μάγουλα και το πρόσωπό της παραμορφωμένο και το απέρριψε αηδιασμένη!

Ο ΜΑΡΣΥΑΣ ΣΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ: Σκηνές του παραπάνω μύθου απεικονίστηκαν σε πολλά έργα τέχνης. Όπως σε αγγείο στο Μουσείο Βερολίνου, σε κρατήρα στο Λούβρο, σε αμφορέα στο Μουσείο Ρούβο της Ιταλίας, αλλά και σε μαρμάρινες πλάκες από ανασκαφές στη Μαντινεία, που σήμερα βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Στο τελευταίο Μουσείο φυλάσσεται ακόμη κρατήρας με ανάγλυφη παράσταση της Αθηνάς να βαδίζει ζωηρά ακολουθούμενη από τον Μαρσύα με πεταμένους τους αυλούς στο έδαφος. Τέλος, ο λυρικός ποιητής της Αρχαιότητας, Μελανιππίδης, συνέθεσε ποίημα με τον τίτλο Μαρσύας, του οποίου ένα απόσπασμα μόνο έχει διασωθεί.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

Ο αστερισμός Βόρειος Στέφανος του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα + ΒΙΝΤΕΟ

 

Ο αστερισμός Βόρειος Στέφανος + ΒΙΝΤΕΟ

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα

 

  ΓΕΝΙΚΑ: Ο Βόρειος Στέφανος [Λατ. Corona Borealis, συντ. CrB] είναι ένας αστερισμός γνωστός από την Αρχαιότητα, που είναι αμφιφανής στην Ελλάδα. Συνορεύει με τους αστερισμούς Βοώτη, Όφι και Ηρακλή. Ο αστερισμός αποτελείται από σειρά αστέρων σε κυκλική διάταξη, ένα σχεδόν ημικύκλιο, 20 μοίρες βορειοανατολικά του Αρκτούρου. Είναι πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ 90° Βόρεια και 50° Νότια. Έχει έκταση 178,7 τετ. μοίρες [73ος σε μέγεθος αστερισμός].

ΙΣΤΟΡΙΚΑ – ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ: Ο Ερατοσθένης τον ονόμαζε απλώς Στέφανο, αφού δεν υπήρχε τότε ο αστερισμός Νότιος Στέφανος. Αργότερα, άλλοι Έλληνες συγγραφείς τον προσδιόριζαν με τα επίθετα «πρώτος» και βόρειος. Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν την ελληνική ονομασία στη γλώσσα τους [Corona Borea, Corona Borealis ή Corona Septentrionalis]. Επίσης γνώριζαν τον αστερισμό ως το «Στέμμα του Βουλκάν ή της Αμφιτρίτης. Όμως οι ευρηματικοί Ρωμαίοι δώσαν και άλλα ονόματα στον αστερισμό [Ariadnaea Corona, Corona Ariadnae, Cressa Corona, Corona Gnosida, Corona Cretica, Gnossis, Minoia Corona, Minoia Virgo, Ariadnaea Sidus!]. Αυτές οι ονομασίες αναφέρονται στον Μίνωα, την Αριάδνη, την Κρήτη και την Κνωσό, όπου η Αριάδνη γνώρισε υον Αττικό ήρωα. Κι όλα αυτά, γιατί ο μύθος λέει πως, όταν χώρισε η Αριάδνη από τον Θησέα, εξαιτίας του Διονύσου, το στεφάνι που της είχε χαρίσει εκείνος μεταφέρθηκε στους ουρανούς και έγινε ο αστερισμός Στέφανος. Άλλη εκδοχή μας λέει ότι το στεφάνι (που είχε φιλοτεχνήσει ο Ήφαιστος) το έκανε δώρο ο Διόνυσος στην Αριάδνη ως σύμβολο του γάμου τους και όταν αναλήφθηκαν στα ουράνια έγινε αστερισμός. Κάποιοι, όπως ο Οβίδιος, πίστευαν ότι η ίδια η Αριάδνη μετατράπηκε στον αστερισμό. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος γράφει ποιητικά στα Αργοναυτικά του για τον αστερισμό: “το αστροστόλιστο στέμμα της Αριάδνης γλιστρά»! Ο μύθος που συνδέει τον αστερισμό με την Αριάδνη καταγράφηκε πρώτη φορά τον 5ο αι. π.Χ. από τον ποιητή Φερεκύδη και έφτασε έτσι ως το Δάντη που αποκαλεί τους αστέρες του Βορείου Στεφάνου «la Figliuola di Minoi». Σε όλες τις εποχές ο Βόρειος Στέφανος υπήρξε δημοφιλής αστερισμός στη λογοτεχνία και στη λαϊκή παράδοση. Στη μεσαιωνική Αγγλία, ο λαός απέδιδε το όνομα του ιδιοκτήτη του στεφανιού ως "Adrian" και "Adriane". Ο Έντ. Σπένσερ το αποκαλεί «χρυσό Διάδημα», καθώς μία από τις αρχαίες ονομασίες ήταν Diadema Coeli (= Διάδημα των Ουρανών). Οι Άραβες υιοθέτησαν το κλασικό όνομα ως Al Iklil al Shamaliyah, που παραφθάρηκε σε Acliluschemali καιAclushemali. Πάντως πριν υιοθετήσουν οι Άραβες την ελληνική ονομασία, .ήξεραν τον Στέφανο ως Al Fakkah, δηλαδή το Πιάτο, που μετατράπηκε σε Alfacca και Alfeta, από όπου προέρχεται και το ιδιαίτερο όνομα του φωτεινότερου αστέρα του αστερισμού. Ο Βρετανός ανατολιστής Thomas Hyde αναφέρει και τα ονόματα Kasat al Salik και Kasat al Masakin, δηλαδή η Κούπα του Φτωχού. Παρομοίως στην Περσία, ο Βόρειος Στέφανος ονομαζόταν Kasah Darwishan, το Πιάτο του Δερβίση [μουσουλμάνου μοναχού] ή Kasah Shekesteh, Σπασμένο Πινάκιο, επειδή ο κύκλος που σχηματίζουν οι φωτεινότεροι αστέρες είναι ημιτελή. Οι Εβραίοι ονόμαζαν τον Βόρειο Στέφανο Ataroth, δηλαδή το Στέμμα. Οι αρχαίοι Κινέζοι τον ονόμαζαν Kwan Soo (=Χορδή). Στην κελτική Μυθολογία ο αστερισμός ήταν ο Caer Arianrod, [Οίκος της Arianrod, αδελφής της Gwydyon και κόρης του βασιλέως Don]. Ας προσεχθεί η ηχητική ομοιότητα των λέξεων «Αριάδνη» και Arianrod. Οι Σουόνη, Ινδιάνοι της Β. Αμερικής, ονόμαζαν τους αστέρες του Στεφάνου «Ουράνιες Αδελφές», η ομορφότερη από τις οποίες παντρεύτηκε τον κυνηγό «Λευκό Γεράκι», τον δικό μας Αρκτούρο. Τέλος, οι Αυστραλοί Αβοριγίνες έβλεπαν στον αστερισμό ένα μπούμερανγκ. Τον 17ο αιώνα, ο Βόρειος Στέφανος μετατράπηκε στο στέμμα της Εσθήρ, ή στον Ακάνθινο Στέφανο του Ιησού Χριστού.

  ΟΙ ΦΩΤΕΙΝΟΤΕΡΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ: Ο αστερισμός περιλαμβάνει 37 ορατούς αστέρες [φ.μ.≤ 6,5]. Ο αστέρας α Βορείου Στεφάνου είναι ο φωτεινότερος του αστερισμού [φ.μ. 2,23]. Είναι γνωστός με το ιδιαίτερο όνομα Alphecca. Ο β Βορείου Στεφάνου είναι γνωστός με το όνομα Nusakan. Ο γ, είναι διπλός με φαινόμενο μέγεθος 3,84. Οι ε και θ έχουν φαινόμενο μέγεθος 4,15 και 4,14 αντίστοιχα.

ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΥ: Παρότι μικρός ο αστερισμός, έχει εντούτοις αρκετούς ενδιαφέροντες αστέρες. Έτσι, ο ρ Βορείου Στεφάνου έχει έναν από τους πρώτους εξωηλιακούς πλανήτες που ανακαλύφθηκα. Ο αστέρας έχει μάζα ίση με τη μάζα του Ήλιου [φ.μ. 5,41], ενώ ο πλανήτης του περιφέρεται γύρω του μία φορά κάθε 39,65 γήινες ημέρες, σε μέση απόσταση 34,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα, με τροχιά σχεδόν κυκλική, ενώ έχει μάζα μεγαλύτερη εκείνης του Δία. Το όλο σύστημα απέχει από εμάς 56,86 έτη φωτός. Ο μεταβλητός αστέρας R Βορείου Στεφάνου έδωσε το όνομά του στους «μεταβλητούς τύπου R Coronae Borealis». Το μεταβλητό του ανακαλύφθηκε το 1795 από τον E. Pigott, οπότε ονομάσθηκε Variabilis Coronae, ως ο μοναδικός τότε γνωστός μεταβλητός σε όλο τον αστερισμό. Ο T Βορείου Στεφάνου εμφανίσθηκε «αιφνιδίως» στις 12/5/1866 ως αστέρας δευτέρου ή τρίτου μεγέθους, που παρέμεινε ορατός με γυμνό μάτι επί οκτώ ημέρες και έγινε γνωστός ως "the Blaze Star". Σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για επαναληπτικό supernova αστέρα, που έδωσε και άλλες εκρήξεις [1946, 1975], ενώ συνήθως έχει φαιν. μέγεθος 10. Υπήρξε ο πρώτος καινοφανής αστέρας που μελετήθηκε φασματοσκοπικά. O V Βορείου Στεφάνου είναι μεταβλητός, με φαιν. μέγεθος που κυμαίνεται από 6,9 ως 12,2. Ο HD 140913 συνιστά διπλό σύστημα με πιθανό φαιό νάνο¹. Ο φαιός νάνος έχει μάζα 46 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Δία. 

   

Γαλαξιακό Σμήνος Βορείου Στεφάνου 

  Εκτός από τους παραπάνω σημαντικούς αστέρες, ο Βόρειος Στέφανος έχει και ένα σμήνος γαλαξιών, γνωστό ως Σμήνος Βορείου Στεφάνου.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Ένας φαιός νάνος (ή καστανός νάνος) δεν είναι ούτε πλανήτης ούτε αστέρας. Αποτελεί κατά κάποιο τρόπο έναν αποτυχημένο αστέρα. Λόγω της πολύ μικρής του μάζας, η θερμοκρασία και η πίεση στον πυρήνα του δεν είναι αρκετά υψηλές ώστε να ξεκινήσουν θερμοπυρηνικές αντιδράσεις. Αλλά σε αντίθεση με τους πλανήτες, ακτινοβολεί λίγο μέσω της δικής του θερμότητας.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

https://www.youtube.com/watch?v=DRnEbkc6L2g&list=PLYzv9oZRBagZaXu5VjojyEMLNniRBXtrQ&index=29

Πρώτη εμφάνιση του Ηρακλή στη Θεσσαλία - Το τέλος της κυριαρχίας των Λαπιθών [Θεσσαλική Ιστορία - Μυθολογία 10.] από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

 

Πρώτη εμφάνιση του Ηρακλή στη Θεσσαλία - Το τέλος της κυριαρχίας των Λαπιθών [Θεσσαλική Ιστορία - Μυθολογία 10.]

από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

   Στη μυθική Θεσσαλία η πρώτη δυναμική παρουσία του Ηρακλή, συνέβαλε στην εδραίωση της Εστιαιώτιδας, του κράτους δηλαδή της ΒΔ Θεσσαλίας. Σ’ αυτή λοιπόν την περιοχή βασίλευε σε μια φυλή Δωριέων ο Αιγίμιος, ακριβώς δίπλα στη χώρα των Λαπιθών. Εκείνη την εποχή οι Λαπίθες με βασιλιά το γιο του Καινέα, τον Κόρωνο, κήρυξαν τον πόλεμο στον Αιγίμιο κι άρχισαν να προελαύνουν στα εδάφη των αντιπάλων. Ο στρατός των Δωριέων έδειχνε αδύναμος μπροστά στη δύναμη και το πάθος των Λαπιθών. Έτσι ο Αιγίμιος ζήτησε τη συνδρομή του Ηρακλή που κατέφτασε με μεγάλη δύναμη Αρκάδων. 

    Στην καθοριστική μάχη που δόθηκε ο στρατός των Λαπιθών ηττήθηκε και ο βασιλιάς τους Κόρωνος έπεσε ηρωικά στο πεδίο της μάχης. Έτσι οι ακέφαλοι πια Λαπίθες συνθηκολογώντας επέστρεψαν τις κατακτημένες περιοχές της Εστιαιώτιδας στους Δωριείς του Αιγίμιου και επέστρεψαν ηττημένοι στην πατρίδα τους.

Παράθεμα, Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη: Ηρακλής και Λαπίθες

[Β 7,7] διεξιὼν δὲ Ἡρακλῆς τὴν Δρυόπων χώραν, ἀπορῶν τροφῆς, ἀπαντήσαντος Θειοδάμαντος βοηλατοῦντος τὸν ἕτερον τῶν ταύρων λύσας καὶ σφάξας εὐωχήσατο. ὡς δὲ ἦλθεν εἰς Τραχῖνα πρὸς Κήυκα, ὑποδεχθεὶς ὑπ᾽ αὐτοῦ Δρύοπας κατεπολέμησεν.

αὖθις δὲ ἐκεῖθεν ὁρμηθεὶς Αἰγιμίῳ βασιλεῖ Δωριέων συνεμάχησε· Λαπίθαι γὰρ περὶ γῆς ὅρων ἐπολέμουν αὐτῷ Κορώνου στρατηγοῦντος, ὁ δὲ πολιορκούμενος ἐπεκαλέσατο τὸν Ἡρακλέα βοηθὸν ἐπὶ μέρει τῆς γῆς. βοηθήσας δὲ Ἡρακλῆς ἀπέκτεινε Κόρωνον μετὰ καὶ ἄλλων, καὶ τὴν γῆν ἅπασαν παρέδωκεν ἐλευθέραν αὐτῷ.

   Στο επόμενο σημείωμα μας θα μιλήσουμε για την Αργοναυτική Εκστρατεία.

Τα άρθρα της σειράς μας εμπεριέχονται στο βιβλίο του Κων/νου Οικονόμου Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία τ. Ά  - Στην ομίχλη του Μύθου