Η Σιμωνία: ένα “ειδικό πάθος”[Α΄] Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

 

Η Σιμωνία: ένα “ειδικό πάθος”[Α΄]

«Δωρεάν ελάβατε, δωρεάν δότε».

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

Συγχωροχάρτι του 1925 της παπικής εκκλησίας με τη φωτογραφία και τη σφραγίδα του Πάπα Πίου του ΙΑ΄ ευλογούντος.

ΓΕΝΙΚΑ: Ο όρος “σιμωνία” αναφέρεται κυρίως σε περιπτώσεις χειροτονίας ή προαγωγής κληρικών σε εκκλησιαστικό αξίωμα, με προσφορά οικονομικών ανταλλαγμάτων. Ο όρος όμως αναφέρεται και στη μετάδοση εκκλησιαστικών μυστηρίων κατόπιν απαίτησης ανταλλάγματος, όπως και σε κάθε άλλη ανάλογη παράβαση. Ιστορικά, οι διαβρωτικές επιπτώσεις της φεουδαρχίας και του γενικότερου χάους που επικρατούσε κατά το Μεσαίωνα με την ανεξέλεγκτη δύναμη φεουδαρχικών φατριών, βοήθησαν ιδιαίτερα στην εξάπλωση του φαινομένου στη Δύση. Το φαινόμενο της Σιμωνίας παρουσιάστηκε σε πολύ μικρότερη έκταση και στην Ανατολή. Στο μεσαιωνικό ευρωπαϊκό χώρο, υπήρχε συνύπαρξη κοσμικής και πνευματικής εξουσίας, στοιχεία καισαροπαπισμού. Λόγω των κατηγοριών που δέχτηκε ο κλήρος για σιμωνία, η Παπική εκκλησία θέσπισε πλήθος κανόνων για να καθορίσει το τι είναι και το δεν είναι σιμωνία. Ο αριθμός των σχετικών διαταγμάτων δείχνει την έκταση που είχε πάρει το πρόβλημα. Η σιμωνία έβλαψε αρκετά την φήμη του καθολικισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ο Δάντης, στη Θεία Κωμωδία καταδίκασε στον όγδοο κύκλο της κολάσεως όσους έπεφταν στο αμάρτημα της σιμωνίας. Ο Μακιαβέλι και ο Έρασμος καταδίκασαν την πρακτική αυτή, αρκετούς αιώνες αργότερα. [Μήπως δείγμα σιμωνίας του χειρίστου είδους δεν είναι και τα συγχωροχάρτια που μοίραζε, ή και μοιράζει η παπική εκκλησία με ανάλογα οικονομικά ανταλάγματα;]

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΡΟΥ: Ο όρος προέρχεται από τη διήγηση των Πράξεων των Αποστόλων [η΄9-23], για τον μάγο Σίμωνα από τη Σαμάρεια. Όταν ο Σίμων βαφτίστηκε Χριστιανός, αντιλήφθηκε ότι υπήρχε μια δύναμη ασυγκρίτως ανώτερη από αυτήν που κατείχε εκείνος προηγουμένως. Ήταν η δύναμη που είχε χορηγηθεί στους Μαθητές του Κυρίου που τους καθιστούσε ικανούς να μεταδίδουν σε άλλους τα θαυματουργικά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Ο Σίμων, εντυπωσιασμένος, πρόσφερε στους αποστόλους χρήματα(!) λέγοντας: «Δώστε και σε εμένα αυτή την εξουσία, ώστε, πάνω σε όποιον θέτω τα χέρια μου, να λαβαίνει άγιο πνεύμα». Ο Απόστολος Πέτρος επιτίμησε τον Σίμωνα, λέγοντας: «Το ασήμι σου ας αφανιστεί μαζί με εσένα, “ ότι την δωρεὰν του Θεού ενόμισας διὰ χρημάτων κτάσθαι” [Πράξ. η΄ 20].Δεν έχεις ούτε μέρος ούτε κλήρο σε αυτό το ζήτημα, γιατί η καρδιά σου δεν είναι ευθεία στα μάτια του Θεού», ενώ τον αποκάλεσε "δηλητηριώδη χολή και δεσμό αδικίας" κάνοντάς του έκκληση να μετανοήσει ώστε να συγχωρηθεί.

ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ: Η Σιμωνία, εξαγορά θέσεων, στους ανωτέρου βαθμού κληρικούς, η «ασεβής και βδελυρά» συνήθεια, όπως αποκάλεσε τη σιμωνία, το 459 μ.Χ., ο Πατριάρχης Γεννάδιος Α΄, η λεγόμενη «χριστεμπορία», θα παρακολουθεί τον ανώτερο κλήρο επί δύο χιλιετίες. Η παράφορη εξουσιολαγνεία, η κενοδοξία και δοξολαγνεία, η απληστία, η επιδειξιομανία, η ιδιοτέλεια, η εξαχρείωση που διαβρώνουν ιερατεία και μερίδα των λειτουργών τους Υψίστου από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες επισημαίνονται και στηλιτεύονται από Συνόδους και ενάρετους ιεράρχες. Ο Ζ΄ κανόνας της Συνόδου της Σαρδικής, το 343, καταδικάζει επισκόπους που περιφέρονται με αυτοκρατορική συνοδεία και ορίζει ότι πρέπει να σταματήσουν οι πιέσεις και οι διαγκωνισμοί για μετακίνηση από τις φτωχές μητροπόλεις στις πλούσιες, καυτηριάζοντας την αχαλίνωτη φιλαργυρία. Ο Σωζόμενος καταγγέλλει τους εξοντωτικούς ανταγωνισμούς ομάδων επισκόπων για υφαρπαγή προνομίων. Αναφέρεται στη δράση ευνοιοκρατικών κυκλωμάτων στην Κωνσταντινούπολη διαμέσου προστατευομένων ακόμη και των ευνούχων. Ο Θεοδώρητος καταγγέλλει κληρικό που έγινε Επίσκοπος με δωροδοκία [«χρυσίου την επισκοπήν ως αξίωμα κοσμικόν ωνησάμενος»]. Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παλλάδιος, επίσκοπος Βιθυνίας, γράφει ότι ο Θεόφιλος, Επίσκοπος Αλεξανδρείας, έστειλε έμπιστους στην Κωνσταντινούπολη για να αγοράσουν από νεοδιορισμένους αξιωματούχους όλες τις Εκκλησιαστικές θέσεις της Αιγύπτου! Μια σκανδαλώδη περίπτωση διαφθοράς ιεράρχη θα καταγγείλει ο Ευσέβιος το 400 μ.Χ. στην τοπική Σύνοδο Κωνσταντινουπόλεως. Επί Θεοδοσίου, ο Επίσκοπος Αντωνίνος απογύμνωσε Ναό για να στολίσει την κατοικία του! Πούλησε αργυρά σκεύη, ξήλωσε μάρμαρα του Βαπτιστηρίου και τα χρησιμοποίησε για το λουτρό του, ενώ απέσπασε τους μικρούς κίονες διακοσμώντας την τραπεζαρία του!! Ακόμη, εμπορευόταν τη χειροτονία νέων ιερέων. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, όταν επιφορτίσθηκε με έρευνα στην Έφεσο, ύστερα από καταγγελίες για Σιμωνία, κατέληξε στον αποσχηματισμό έξι επισκόπων. Όλοι τους είχαν εξαγοράσει τα αξιώματά τους. Ο Πατριάρχης Γεννάδιος ο Α΄ πρότεινε στη Σύνοδο του 459 αυστηρά μέτρα. Ζήτησε την επέμβαση του αυτοκράτορα για να αναχαιτισθεί το κύμα διαφθοράς που σκανδάλιζε τους πιστούς και καθιστούσε ανυπόληπτη την Εκκλησιαστική ηγεσία. Λίγο αργότερα, ο Λέων Α΄ όρισε ότι ο Επίσκοπος πρέπει να είναι λαοπρόβλητος και η εκλογή του να γίνεται φανερά και ελεύθερα, τονίζοντας πως η ιεροσύνη δεν αγοράζεται, αλλά αποκτάται με αρετή και αξία. Οι Σιμωνιακοί Επίσκοποι και εκείνοι που χρηματίζονται για να ψηφίσουν θα αποσχηματίζονται και θα καταδικάζονται στην ποινή της ατιμίας. Ωστόσο, η φαυλότητα στη χειροτονία των κληρικών θα συνεχισθεί. Επί Ιουστινιανού απαγορεύτηκε πάλι το εμπόριο χειροτονιών, προσφιλής μέθοδος πλουτισμού ανωτάτων κληρικών, και ορίστηκε ότι όσοι αποκτούσαν ιεροσύνη με ευνοιοκρατικές παρεμβάσεις ή εξαγορά, θα αποσχηματίζονταν, ενώ εκείνοι που είχαν χρηματισθεί θα κατέθεταν τα αργύρια στο εκκλησιαστικό ταμείο Η «χριστεμπορία», όμως, εξακολουθούσε ακλόνητη, προκαλώντας ηθική αποσύνθεση. Το 565, Νεαρά του Ιουστινιανού υποχρέωνε τους κληρικούς να υπογράψουν υπεύθυνη δήλωση ότι κατά τη χειροτονία τους δεν δωροδόκησαν μεσάζοντες, ιεράρχες, ή ψηφοφόρους. Χαρακτηριστική είναι η καταδίκη της σιμωνίας από την Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο (691-692): Κανών κγ΄: Μή χρηματίζεσθαι ένεκα της μεταλήψεως. Περὶ του μηδένα των επισκόπων, πρεσβυτέρων, ή διακόνων, της αχράντου μεταδιδόναι κοινωνίας, παρὰ του μετέχοντος εισπράττειν οβολούς, ή είδος το οιονούν [Φαίνεται σαφέστατα πως από κάποιους πωλούνταν το άχραντο Σώμα και το πάναγνο Αίμα Κυρίου, δηλαδή η Θεία Κοινωνία!!]. Ουδὲ γαρ πεπραμένη η χάρις, ουδὲ χρήμασι τον αγιασμὸν του Πνεύματος μεταδιδόαμεν [δεν μεδίδουμε με χρήματα τον Αγιασμό του Πνεύματος], αλλὰ τοις αξίοις του δώρου [μόνο στους αξίους] απανουργεύτως μεταδοτέον. Ει δε φανείη τις (...), καθαιρείσθω, ως της Σίμωνος ζηλωτής πλάνης και κακουργίας [όποιος κληρικός πέσει σε τέτοιο παράπτωμα να καθαιρείται]. Κανόνες που συμφωνούν: Αποστολικοι κθ’, Δ’ Οικ. Συν.β', ΣΤ’ Οικ. Συν.κβ', Ζ’ Οικ. Συν. δ', ιε', Μ. Βασιλείου κ', Γενναδίου και Ταρασίου Επιστολή.

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: Η διαφθορά κορυφώθηκε στην τουρκοκρατία. Οι τέσσερες πρώτοι Πατριάρχες μετά την Άλωση τίμησαν το αξίωμά τους. 'Υστερα εμφανιζόταν συχνά συναλλαγές και εκπλειστηριασμοί του θρόνου! Το εξαχρειωμένο οθωμανικό κράτος εκμεταλλεύτηκε ανταγωνισμούς υποψηφίων υποκινώντας τους, για να πλουτίζει αξιωματούχους του. «Οι περί τον Πατριάρχην αρχιερείς», γράφει ο Αθ. Κομνηνός Υψηλάντης, «ουδέν άλλο εσυλλογίζοντο ή το φατριάζειν και αλλαξοπατριαρχεύειν». Γράφει ο Παπαρρηγόπουλος ότι «εδαπανώντο πολλά χρήματα εις αυλικούς, βεζίρας, ευνούχους, γυναίκας του σουλτάνου, γενιτσάρους, διά των οποίων προεχειρίζοντο και υπεστηρίζοντο οι πατριάρχαι πάντοτε ταύτα έπιπτον, εννοείται, εις βάρος του λοιπού κλήρου και εις βάρος του λαού». Oι μεγάλες αυτές δαπάνες δημιουργούσαν κάποτε την ανάγκη προσφυγής σε χορηγούς, τους οποίους θέλουμε να φανταστούμε ανιδιοτελείς, αλλά δεν είμαστε και τελείως σίγουροι. Ο εθνικός μας ιστορικός αφηγείται επεισόδια που θυμίζουν πλειστηριασμούς. Δεν παραλείπει ακόμη ο K. Παπαρρηγόπουλος να γράψει για τις περιοδείες ορισμένων επισκόπων στην επικράτειά τους: «Αυτός ο αναίσχυντος και βάρβαρος και αμαθέστατος άνθρωπος, αφού τρώγει δι’ όσας ημέρας μένει εις το χωρίον από την πτωχήν κοινότητα, αφού αρπάζει όσα περισσότερα δυνηθή, τότε αφορίζει ένα-δύο και άλλους τόσους κάμνει παπάδες, έπειτα φεύγει». Καταγγέλλει επίσης μερίδα κληρικών για εξαπάτηση ανυποψίαστων χριστιανών με ψευδολείψανα¹ αγίων.

Στο επόμενο άρθρο μας, αμέσως μετά το πέρας των ''διακοπών'' της εφημερίδας, θα αναφερθούμε, συν Θεώ, στη σιμωνία από την απελευθερωση και μετά.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Η απάτη των ψευδολειψάνων και ψευδοκειμηλίων, μια άλλη όψη σιμωνίας, άνθισε από τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες στη Ρώμη (κυρίως), και αλλού. Ρασοφόροι, καπηλευόμενοι την ευλάβεια των πραγματικών πιστών, επιδίδονταν στην αναιδέστερη μορφή χριστεμπορίας με αγοραπωλησίες πλαστών(!!) αγίων λειψάνων και ιερών κειμηλίων. Έτσι εμφανίστηκαν μυριάδες ήλοι [καρφιά] του Σταυρού του Κυρίου και άκανθες από το Στέφανο του μαρτυρίου, φορτία αμέτρητα «τιμίου ξύλου», ποσότητες αίματος του Χριστού(!), δακρύων της Παναγίας(!), αμέτρητες κάρες του ιδίου αγίου, το κλαδί της ελιάς που έφερε στο Νώε το περιστέρι μετά τον κατακλυσμό, η σάλπιγγα του Ιησού του Ναυή, καλάθια με τους άρτους που ευλόγησε ο Χριστός, το λίκνο του Ιησού(!), τα πριόνια(!) που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του Σταυρού, αμπάρες από τη φυλακή του αποστόλου Παύλου, φτερά των αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ(!!), το ψωμί που «ενέβαψεν» ο Χριστός «εις το τρυβλίον» και έδωσε στον Ιούδα, τρίχες από τα γένεια του Χριστού(!), τη σχάρα όπου ψήθηκε ο Άγιος Λαυρέντιος κ.ά.!!