Κυρήνη, Αρισταίος και Ακταίων [Θεσσαλική Ιστορία & Μύθος 8.] από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 Κυρήνη, Αρισταίος και Ακταίων [Θεσσαλική Ιστορία & Μύθος 8.]

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

Α΄ Κυρήνη και Αρισταίος

    Στην ίδια μυθική εποχή, που αναφερθήκαμε σε προηγούμενα άρθρα μας, ένας άλλος βασιλιάς στην Θεσσαλία ήταν ο Υψέας. Η κόρη του, Κυρήνη, ζούσε στο Πήλιο φυλάγοντας τα κοπάδια του πατέρα της. Την πανέμορφη λοιπόν Κυρήνη, που ήταν πολύ γενναία, μια σωστή ηρωίδα, ερωτεύτηκε ο θεός Απόλλων. Όταν μάλιστα την είδε να παλεύει και να νικάει ένα λιοντάρι μόνη της, η αγάπη του γι΄ αυτή μεγάλωσε και προσπάθησε να την κάνει δική του. Με τη μεσολάβηση του Κενταύρου Χείρωνα, η Κυρήνη δέχτηκε ν’ ακολουθήσει τον Απόλλωνα ως την περιοχή της Λιβύης. Εκεί η Νύμφη Λιβύη χάρισε στην Κυρήνη ένα χρυσό παλάτι κι ένα μέρος απ’ τη χώρα της. (Έτσι ακόμα και σήμερα η ΒΔ Λιβύη ονομάζεται Κυρηναϊκή.) Εκεί αργότερα μετά την ένωσή της με τον Απόλλωνα γέννησε τον Αρισταίο. Μωρό ακόμα τον ανέλαβε ο Ερμής και τον παρέδωσε στη Γαία και στις Ώρες να του δώσουν την ανατροφή που του ταίριαζε. Όταν μεγάλωσε, την εκπαίδευσή του συνέχισαν οι Μούσες. Ο Αρισταίος, επιστρέφοντας στη Θεσσαλία, για να τις ευχαριστήσει φύλαγε τα κοπάδια των ζώων που είχαν αυτές στη Ν. Θεσσαλία (Φθία). Αυτές του δίδαξαν την ιατρική και τη μαντική, ενώ ώριμος πια άνδρας διδάχτηκε απ’ τις Νύμφες την καλλιέργεια αμπελιών και ελιών καθώς και τη μελισσοκομική και την τυροκομία. Σύντροφος της ζωής του η Αυτονόη, κόρη του βασιλιά της Θήβας Κάδμου, που του χάρισε το μοναδικό γιο του τον Ακταίωνα, που, όπως θα δούμε στην επόμενη ιστορία μας, πάνω στο άνθος της νεότητάς του είχε άσχημο τέλος.

       Ο Αρισταίος θεωρήθηκε, εκτός από σοφός της Θεσσαλίας, προστάτης των Κυκλάδων και της Σαρδηνίας. Στην τελευταία μάλιστα ίδρυσε και πόλη με το όνομα της μητέρας του. Αργότερα ταξίδεψε στον Αίμο της σημερινής Βουλγαρίας, όπου και λατρεύτηκε σα θεός, καθώς και στην Αρκαδία. Όπου ταξίδεψε δίδασκε τους ανθρώπους συνολικά τις αγροτικές τέχνες, ωφελώντας γενικά την ανθρωπότητα. (Εδώ ο μύθος συνδέεται με την πρωταρχική εκμετάλλευση της γης, με το ξεκίνημα δηλαδή της γεωργίας.)

Β΄ Ακταίων

   

Ο Ακταίων βλέπει κατά λάθος γυμνή την Άρτεμη στο λυτρό της.

Ο εγγονός του Αρισταίου, ο Ακταίων ήταν ονομαστός κυνηγός. Είχε μάλιστα στην κατοχή του πενήντα σκυλιά. Εξαιτίας της εξαιρετικής του ικανότητας στο κυνήγι έγινε σύντροφος στα κυνήγια με την θεά Άρτεμη. Όμως μια μέρα, κατά λάθος, είδε τη θεά γυμνή, πράγμα που θεωρείτο απαράδεκτο για έναν κοινό θνητό, κι αυτή τον τιμώρησε σκληρά, μεταμορφώνοντάς τον σε ελάφι. Έπειτα ξεσήκωσε τα σκυλιά του κι αυτά, μη γνωρίζοντας το αφεντικό τους, αγριεμένα όρμησαν να τον κατασπαράξουν.

 

Α κταίων σπαρασσόμενος!

Με το όνομα Ακταίων είχαν γραφεί τραγωδίες απ’ τον Φρύνιχο, τον Ιοφώντα και τον Κλεοφώντα.

Παράθεμα Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη: Διήγηση για τον Ακταίωνα

[Γ 4,4] Αὐτονόης δὲ καὶ Ἀρισταίου παῖς Ἀκταίων ἐγένετο, ὃς τραφεὶς παρὰ Χείρωνι κυνηγὸς ἐδιδάχθη, καὶ ἔπειτα ὕστερον ἐν τῷ Κιθαιρῶνι κατεβρώθη ὑπὸ τῶν ἰδίων κυνῶν. καὶ τοῦτον ἐτελεύτησε τὸν τρόπον, ὡς μὲν Ἀκουσίλαος λέγει, μηνίσαντος τοῦ Διὸς ὅτι ἐμνηστεύσατο Σεμέλην, ὡς δὲ οἱ πλείονες, ὅτι τὴν Ἄρτεμιν λουομένην εἶδε. καί φασι τὴν θεὸν παραχρῆμα αὐτοῦ τὴν μορφὴν εἰς ἔλαφον ἀλλάξαι, καὶ τοῖς ἑπομένοις αὐτῷ πεντήκοντα κυσὶν ἐμβαλεῖν λύσσαν, ὑφ᾽ ὧν κατὰ ἄγνοιαν ἐβρώθη. ἀπολομένου δὲ Ἀκταίωνος οἱ κύνες ἐπιζητοῦντες τὸν δεσπότην κατωρύοντο, καὶ ζήτησιν ποιούμενοι παρεγένοντο ἐπὶ τὸ τοῦ Χείρωνος ἄντρον, ὃς εἴδωλον κατεσκεύασεν Ἀκταίωνος, ὃ καὶ τὴν λύπην αὐτῶν ἔπαυσε.

[τὰ ὀνόματα τῶν Ἀκταίωνος κυνῶν ἐκ τῶν ...οὕτω δὴ νῦν καλὸν σῶμα περισταδόν, ἠύτε θῆρος,

τοῦδε δάσαντο κύνες κρατεροί. πέλας Ἄρκενα πρώτη. ...μετὰ ταύτην ἄλκιμα τέκνα, Λυγκεὺς καὶ Βαλίος πόδας αἰνετός, ἠδ᾽ Ἀμάρυνθος.-- καὶ τούτους ὀνομαστὶ διηνεκέως κατέλεξε· καὶ τότε Ἀκταίων ἔθανεν Διὸς ἐννεσίῃσι. πρῶτοι γὰρ μέλαν αἷμα πίον σφετέροιο ἄνακτος Σπαρτός τ᾽ Ὤμαργός τε Βορῆς τ᾽ αἰψηροκέλευθος. οὗτοι δ᾽Ἀκταίου πρῶτοι φάγον αἷμα τ᾽ ἔλαψαν. τοὺς δὲ μέτ᾽ ἄλλοι πάντες ἐπέσσυθεν ἐμμεμαῶτες.-- ... ἀργαλέων ὀδυνῶν ἄκος ἔμμεναι ἀνθρώποισιν].

konstantinosa.oikonomou@gmail.com