Κυριακή Β΄ Λουκά [Λουκ. στ΄ 31-36] “Η αγάπη προς τους εχθρούς” + ΒΙΝΤΕΟ του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου

 

Κυριακή Β΄ Λουκά [Λουκ. στ΄ 31-36]

“Η αγάπη προς τους εχθρούς” + ΒΙΝΤΕΟ 

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου

   

  ΑΓΑΠΗ: Όταν οι άνθρωποι έχουν επίγνωση της θείας φιλανθρωπίας προς αυτούς, θα είναι φιλάνθρωποι κι ο ένας προς τον άλλον. Οι άνθρωποι, όμως, γίνονται ανελεήμονες γιατί περιμένουν από τους άλλους να τους ελεήσουν, ενώ και οι άλλοι περιμένουν το ίδιο απ’ αυτούς. Σ’ αυτήν την αμοιβαία ατέρμονη αναμονή, γινόμαστε άσπλαχνοι κι ανελεήμονες. Η ελεημοσύνη όμως είναι ενεργητική αρετή. Η φιλανθρωπία του Θεού, αποδεδειγμένη στο Γολγοθά, απαιτεί τη φιλανθρωπία των ανθρώπων. “Αν ο Θεός δεν είχε πρώτος δείξει τη φιλανθρωπία Του, ο κόσμος δε θα ήξερε τι ήταν.” (Α. Νικόλαος Βελιμίροβιτς). Ο άνθρωπος, κατανοώντας την ενεργητικότητα της φιλανθρωπίας κι αρχίζοντας να την εφαρμόζει, σύντομα θα διαπιστώσει, κατά τους Πατέρες, πως ο ουρανός κι η γη θα του αποκαλυφθούν με νέα χρώματα. Η φιλανθρωπία είναι όπως η θραύση πέτρας με πέτρα, που πάντα παράγει σπινθήρα. Και αυτός που παράγει το σπινθήρα κι ο άλλος που τον δέχεται, νιώθουν τη σπίθα της παρουσία του. Η ευσπλαχνία είναι ανώτερη από τη συμπόνια. Ο άνθρωπος ίσως νιώσει συμπόνια για έναν επαίτη, αλλά τον προσπερνάει. Ο φιλάνθρωπος όμως θα τον βοηθήσει. Όμως, σήμερα όλοι γίναμε φίλαυτοι, ιδιοτελείς, εγωπαθείς. Κέντρο της ζωής μας κατέστη ο ευατούλης, το σπίτι, η οικογένειά μας· πέραν τούτων, ουδέν. Μια σκέψη του μακαριστού επισκόπου Φλωρίνης Αυγουστίνου προβληματίζει για το αν έχουμε αγάπη μέσα μας: “Κάθεσαι το μεσημέρι και τρως. Σὲ ρωτῶ: την ώρα που έχεις στρωμένο το τραπέζι, σκέπτεσαι ότι υπάρχει στη γειτονιὰ ένας πεινασμένος; Πέντε πιάτα έχεις στο τραπέζι σου; Κάν᾿ τα έξι· θα τα ευλογήσει ο Θεός. Έρχεται βαρὺς χειμώνας, με κρύα, με πάγους, με χιόνια, κι εσὺ ἔχεις σπίτι σου σεντούκια με ρούχα, σκεπάσματα, βελέντζες, διπλά καὶ τριπλά. Για σκέψου· κάπου αλλού υπάρχουν άνθρωποι που τουρτουρίζουν!”. Συνεπώς, ο χρυσός κανόνας που πρέπει να διέπει τις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας είναι απλός: «Καθὼς θέλετεί ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως». Όμως, ακόμη ανώτερο είναι να δείξουμε αγάπη στους εχθρούς μας. Η ελεημοσύνη είναι ανώτερη από τη συχώρεση. Η συχώρεση είναι το πρώτο μισό του δρόμου προς το Θεό. Η τέλεση έργων αγάπης είναι το δεύτερο μισό, και χωρίς αυτή δεν αγγίζει κανείς τον Κύριο. Η αγάπη που ωθεί σε ανάλογα έργα, είναι ανώτερη της κοσμικής δικαιοσύνης. Γι’ αυτό, λέει ο Σέρβος Πατέρας Νικόλαος Βελιμίροβιτς: “είναι καλύτερο στους ανθρώπους ν’ ασκούνται από τη παιδική ηλικία στη γνώση της γλυκύτητας που προσφέρει η αγάπη κι η φιλανθρωπία, παρά να μάθουν τη σκληρότητα του νόμου”. Πράγματι όταν ο άνθρωπος “ωριμάσει” στο κοινωνικό γίγνεσθαι και η καρδιά του σκληρύνει, είναι δύσκολο να γίνει σπλαχνική. Όταν οι άνθρωποι είναι ελεήμονες δε θ’ αμαρτήσουν ενάντια στο νόμο. Αντιθέτως, όταν τηρούν το νόμο μα τους λείπει η φιλανθρωπία, κινδυνεύουν να χάσουν το στόχο, το στεφάνι της υποσχεθείσας δόξας.

  ΑΓΑΠΗ ΣΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ:  Η εντολή του Κυρίου, αυτή της αγάπης προς τους εχθρούς μας, τοποθετείται σε ύψιστη θέση. “Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοί­ως”. Τα λόγια του Ευαγγελίου μας εισάγουν στην αγάπη για τους εχθρούς μας. Αν δε θέλουμε να γίνουν εχθροί μας οι άνθρωποι, ας φροντίσουμε να μη γίνουμε εμείς εχθροί τους. Αν ο άνθρωπος έχει εχθρούς, αυτό σημαίνει πως είναι εχθρός κάποιου. Πώς απαιτεί τότε από έναν άνθρωπο να γίνει φίλος του, αφού ο ίδιος είναι εχθρός του; Πρώτα πρέπει να ξεριζωθεί η έχθρα από την καρδιά κι υστέρα να μετρήσει τους εχθρούς του στον κόσμο. Αν όμως ξεριζωθεί από την καρδιά αυτή η ρίζα θα βρεθούν όλο και λιγότεροι εχθροί να μετρήσει. Παύοντας ό ίδιος να είναι εχθρός αυτών που έχουν απομείνει ως εχθροί του, μπορεί να γίνει φίλος τους. Όσο γίνεται φίλος με τους άλλους, τόσο ο αριθμός των εχθρών του θα μειώνεται ώσπου θα μηδενιστεί. Το κυριότερο είναι πως σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε φίλο το Θεό. “Ας σκεφτόταν κάθε άνθρωπος τον αριθμό των ανθρώπων τους οποίους εχθρεύεται ο ίδιος, κι όχι εκείνους που είναι εχθροί του. Τότε το σκοτεινό πρόσωπο αυτού του κόσμου θα άστραφτε μέσα σε μια μέρα σαν τον ήλιο” [Α. Νικόλαος Βελιμίροβιτς]. Ακόμη, εφόσον κάθε άνθρωπος θέλει να του συγχωρούν τις αμαρτίες του, ας συγχωρεί κι αυτός τις αμαρτίες των άλλων. Κάθε άνθρωπος θέλει να συμπάσχουν οι άλλοι στις λύπες του και να χαίρονται στη χαρά του. Ας συμπάσχει κι αυτός με τις λύπες των άλλων κι ας χαίρεται με τις χαρές τους. Κάθε άνθρωπος θέλει ν’ ακούει καλά λόγια. Θέλει να τον τιμούν, να τον ταΐζουν όταν πεινάει, να τον επισκέπτονται όταν είναι άρρωστος και να τον προστατεύουν όταν τον κυνηγούν. Ας κάνει κι αυτός τα ίδια στους άλλους. Αν την εντολή αυτή την υιοθετούσαν όλες οι τάξεις, τα έθνη και τα κράτη, θα έπαυε αμέσως κάθε κακία και σύγκρουση ανάμεσά τους, θα εξαλείφονταν έχθρες και πόλεμοι. Λέγει ακόμη ο Κύριος: “Και ει αγαπάτε τους αγαπώντας υμάς, ποία υμίν χάρις εστί; και γαρ οι αμαρτωλοί τους αγαπώντας αυτούς αγαπώσι.” (Λουκ. στ’ 32-34). Αυτό πάει να πει: Αν περιμένετε από τους άλλους να σας κάνουν καλό και την καλοσύνη αυτή να την ανταμείψετε και σεις με καλό, δεν κάνετε κάτι επαινετό. Περιμένει ο Θεός ανταμοιβή για τη θερμότητα του ηλίου, για να δώσει εντολή στον ήλιο να λάμψει; Ή μήπως ενεργεί από ευσπλαχνία κι αγάπη; Η ευσπλαχνία αυτή η ενεργητική αρετή την κάνει σαφή ο Θεός από τότε που δημιούργησε τον κόσμο. Από την αρχή του κόσμου ο Κύριος μοίραζε απλόχερα τα πλούσια τα δώρα Του σ’ όλα τα πλάσματά Του. Αν περίμενε πρώτα από τα πλάσματά Του ανταπόδοση, ούτε ο κόσμος ούτε ο άνθρωπος θα υπήρχε σ’ αυτόν. Αν αγαπάμε μόνο αυτούς που μας αγαπάνε, σκεφτόμαστε εμπορικά κάνοντας ανταλλαγές. Όμως, η ευσπλαχνία δεν αποπληρώνει οφειλές της, αλλά πάντα δανείζει ατόκως. Η αγάπη, μάλιστα, δανείζει συνέχεια χωρίς να ελπίζει σε επιστροφή οφειλών. Η αγάπη προς τους “αγαπώντας ημάς” είναι μόνο το πρώτο “μάθημα” στο απέραντο βασίλειο της αγάπης. Η ανταπόδοση του καλού σ’ αυτούς που μας αγαπάνε, είναι στοιχειώδης αρετή, όπως και η ευγνομωσύνη, μπροστά στα καλά έργα. Άρα, έπαινος αξίζει στα έργα που, σε μικρή κλίμακα, μοιάζουν στα έργα της αγάπης του Θεού. Και συνεχίζει ο Κύριος: “Πλην αγαπάτε τους εχθρούς υμών και αγαθοποιείτε και δανείζετε μηδέν απελπίζοντες, και έσται ο μισθός υμών πολύς, και έσεσθε υιοί υψίστου, ότι αυτός χρηστός εστιν επί τους αχαρίστους και πονηρούς, γίνεσθε ουν οικτίρμονες, καθώς και ο πατήρ υμών οικτίρμων εστί” (Λουκ. στ' 35-36). Αυτά είναι τα ύψη στα οποία θέλει ο Θεός να εξυψώσει τους ανθρώπους. Αυτό είναι το ύψος της αξίας του ανθρώπου, η “κατά Θεόν υιοθεσία”, που ούτε κι ο μεγαλύτερος σοφός δεν είχε ποτέ ονειρευτεί. Ο Χριστός δεν λέει να τους ανέχεστε, όχι να είστε παθητικοί, αλλά να τους αγαπάτε.

  ΑΦΥΣΙΚΗ Η ΠΡΟΣ ΕΧΘΡΟΥΣ ΑΓΑΠΗ;: Όμως, η αγάπη για τους εχθρούς δείχνει αφύσικη, σε πολλούς, κυρίως  μη χριστιανούς.  Όμως, η πίστη μας αναγνωρίζει δύο φύσεις: μία άφθαρτη, φωτεινή και άτρεπτη στο κακό, σαν αυτήν του Αδάμ προπτωτικά, κι άλλη μια διεστραμμένη, σκοτεινή κι επιρρεπή στο κακό, σαν κι αυτό που αντιμετωπίζουμε διαρκώς σ’ αυτόν τον κόσμο. Για την πρώτη φύση μας, η αγάπη για τους εχθρούς είναι απόλυτα φυσική. Στη φύση αυτή η αγάπη είναι σαν την αναπνοή. Αυτή είναι η αληθινή φύση που δημιούργησε ο Θεός και οτιδήποτε στη γη έχει αληθινή αγάπη, προέρχεται από την αγάπη αυτή. Στον κύκλο της δεύτερης, της επίγειας φύσης, η αγάπη για τους εχθρούς είναι σπάνια και θα μπορούσε να θεωρηθεί αφύσικη. Δεν είναι όμως. “Σε σχέση με την επίγεια φύση μας η αγάπη είναι στην ουσία υπερφυσική ή προ-φυσική, καθώς αυτή φτάνει στην αμαρτωλή φύση μας από την πρωταρχική, αναμάρτητη κι αθάνατη φύση που προϋπήρχε της δικής μας” [α. Νικόλαος Βελιμίροβιτς]. Σκεπτικιστές διατείνονται πως η αγάπη αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολη. Είναι αλήθεια πως δεν είναι εύκολη, κυρίως για εκείνον που διδάσκεται την αγάπη μακριά από το Θεό, από τον οποίο τροφοδοτείται η αγάπη αυτή. Πώς όμως δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε αυτούς που αγαπάει ο Θεός; Ο Θεός δεν αγαπά περισσότερο εμάς απ’ όσο αγαπά τους εχθρούς μας και μάλιστα όταν είμαστε εχθροί άλλων. Ο Θεός όμως είναι αναμάρτητος κι άφοβος κι επομένως δεν υποπτεύεται κανέναν, αλλά τους αγαπά όλους. Μας αγαπά τόσο ώστε, όταν μας κυκλώνουν εχθροί χωρίς να φταίμε σε τίποτα, πρέπει να πιστεύουμε πως αυτό γίνεται σε γνώση Του και για το καλό μας.

  ΕΧΘΡΙΚΟΙ ΦΙΛΟΙ ΚΑΙ ΦΙΛΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ: Όμως, πρέπει να παραδεχθούμε πως οι εχθροί μάς βοηθούν στην πνευματική μας πορεία. Αν δεν υπήρχε έχθρα στους ανθρώπους, πάρα πολλοί από εκείνους που ευαρέστησαν στο Θεό δε θα είχαν γίνει φίλοι Του. Ακόμα κι η έχθρα του σατανά μπορεί να βοηθήσει εκείνους που είναι ζηλωτές της Πίστης. Ο Απόστολος Παύλος υπήρξε ο μεγαλύτερος ζηλωτής. Ο ίδιος Απόστολος όμως λέει πως επέτρεψε ο Θεός στο διάβολο να τον πειράξει, όταν του αποκαλύφθηκαν πολλά μυστήρια: “Και τη υπερβολή των αποκαλύψεων ίνα μη υπεραίρομαι, εδόθη μοι σκόλοψ τη σαρκί, άγγελος σατάν, ίνα με κολαφίζη ίνα μη υπεραίρομαι” (Β' Κορ. ιβ' 7). Μάλιστα ο Απόστολος θεωρεί πως ο “σκόλοψ” τον βοήθησε ιδιαίτερα στην ύψιστη αρετή της ταπέινωσης, κι αυτή την έννοια έχει το “ίνα μην υπεραίρομαι”! Ίσως, όπως πιστεύει ο σύγχρονος Άγιος Νικόλαος, επίσκοπος Αχρίδος, οι φίλοι του ανθρώπου ζημιώνουν περισσότερο την ψυχή του από τους εχθρούς του. Ο ίδιος ο Κύριος είπε πως «εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού» (Ματθ. ι’ 36). Εκείνοι που ζουν κάτω από την ίδια στέγη μαζί μας, που ενδιαφέρονται για τις σωματικές ανάγκες και τις ανέσεις μας, συχνά γίνονται εχθροί της σωτηρίας μας, γιατί η αγάπη κι η φροντίδα τους δε στοχεύει στην ψυχή αλλά στο σώμα μας. Αντιθέτως, οι τρόποι που χρησιμοποιούν οι εχθροί για να μας αναστατώσουν, μας βοηθούν. Το ότι μας απορρίπτουν, αυτό υπηρετεί τη σωτηρία μας! Πιέζοντάς μας στην κοσμική ζωή, ωθούμαστε ν’ αποσυρθούμε μέσα μας, να βρούμε την ψυχή μας και να ζητήσουμε από το Θεό να χαλυβδώσει την πίστη μας και να σώσει τους διώκτες μας! Οι εχθροί μας είναι πραγματικά εκείνοι που μας σώζουν από την καταστροφή που μας ετοιμάζουν, αθέλητα, οι οικείοι μας, που φροντίζουν το σώμα μας σε βάρος της ψυχής μας και χαλαρώνουν το χαρακτήρα μας!

  ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ: “Αγαθοποιείτε και δανείζετε μηδέν απελπίζοντες”, λέει ο Κύριος σ’ όλους τους ανθρώπους αδιάκριτα, είτε σας αγαπούν είτε όχι. Ακολουθήστε το παράδειγμα του Θεού που ευεργετεί όλους, είτε φανερά είτε κρυφά. Αν η ευεργεσία σας δε θεραπεύει το μίσος του εχθρού σας, πολύ λιγότερο θα το θεραπεύσει η έχθρα σας. Λέει ο όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός: “Ελεήμων άνθρωπος είναι εκείνος που δίνει χαρά στους άλλους μ’ αυτά που ο ίδιος έλαβε από το Θεό: ψωμί, φαγητό, εξουσία, ένα λόγο προσευχής· που λογαριάζει τον εαυτό του οφειλέτη, αφού έλαβε παραπάνω απ’ όσα χρειάζεται. Μέσω του αδελφού του είναι σα να του ζητάει ο Θεός και γίνεται έτσι οφειλέτης του”. Αν ο εχθρός δε δεχτεί την ευεργεσία σου, δε σ’ εμποδίζει μ’ αυτό από το να συνεχίσεις να του δίνεις. Ο Κύριος είπε, “προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς και διωκόντων υμάς” (Ματθ. ε’ 44). Ας κάνουμε λοιπόν προσευχή για τους εχθρούς μας, εας του ευεργετήσουμε. Αν ο εχθρός μου δε δεχτεί κάποιο είδος καλοσύνης ή εξυπηρέτησης από μέρους μου, ο Θεός θα δεχτεί την προσευχή που θα κάνω γι’ αυτόν. Ο Θεός θα μαλακώσει την καρδιά του και θ’ αλλάξει τη διάθεσή του για μένα. “Εκείνος που ξανακάνει την παγωμένη γη εύφορη κοιλάδα, όπου αναπτύσσονται πανέμορφα λουλούδια, μπορεί να λιώσει και τον πάγο της έχθρας της ανθρώπινης καρδιάς και να κάνει να ευδοκιμήσουν σ’ αυτήν τα ευωδιαστά λουλούδια της φιλίας” [Α. Νικόλαος Αχρίδος]. Όμως, το σπουδαιότερο είναι να μη χάσει ο “εχθρός “ μας την ψυχή του λόγω του μίσους του για εμάς. Περισσότερο πρέπει να προσεύχεται κανείς γι’ αυτό.

  ΥΙΟΙ ΥΨΙΣΤΟΥ: Σε άλλα σημεία της Επί του όρους Ομιλίας Του ο Κύριος υπόσχεται τη Βασιλεία Του, την κληρονομία της γης και του ουρανού, τα ουράνια αγαθά του. Εδώ όμως ο Κύριος δίνει το μεγαλύτερο. Όποιος αγαπά τους εχθρούς του και τους ευεργετεί, θα φθάσει στο ανώτερο σημείο που μπορεί να κατακτήσει ο άνθρωπος. Με την αγάπη αυτή ο άνθρωπος θα γίνει κατά χάριν θεός, υιός του υψίστου Θεού. Θα αποκτήσει τα θεϊκά χαρακτηριστικά. Καμία άλλη αρετή δεν μας κάνει τόσο όμοιους με τον Θεό όσο η αγάπη και η ευσπλαχνία προς τους εχθρούς, προς τους πονηρούς και αχάριστους ανθρώπους. Αυτή η αγάπη μάς κάνει κατά χάριν θεούς. Θα μας πλουτίσει ο Θεός, διά της υιοθεσίας Του, με τα δικά του χαρακτηριστικά. Τι μεγαλύτερο μπορεί να ποθήσει κανείς; Αν τα κάνουμε όλα αυτά, η ανταπόδοση θα είναι μεγάλη: “Έσεσθε υιοί του Υψίστου”, θ’ αξιωθείτε ν’ αποκαλέσετε το Θεό «Πατέρα», «και ο πατήρ σου ο βλέπων εν τω κρύπτω, αποδώσει σοι εν τω φανερώ” (Ματθ. στ' 6). Αν δε γίνει σήμερα ή αύριο αυτό, θα γίνει τότε στο τέλος του κόσμου, ενώπιον αγγέλων και ανθρώπων. Ποιά μεγαλύτερη ανταπόδοση θα μπορούσαμε να περιμένουμε από το να κληθούμε παιδιά του Υψίστου, να ονομάζουμε τον Ύψιστο Πατέρα μας; Κι ενώ, ο ένας και μοναδικός Υιός του Υψί­στου είναι ο Κύριος Ιησούς, τώρα την ίδια τιμή υποσχέθηκε ο Θεός σ’ εμάς, τους αμαρτωλούς και παραστρατημένους. Τί σημαίνει η τιμή αυτή; Πως θα είμαστε μαζί Του στην αιωνιότητα, κοντά στη δική Του δόξα, όπου βασιλεύει χαρά χωρίς τέλος. Σημαίνει πως η αγάπη του Θεού Πατέρα θα είναι πάντα μαζί μας. Ακόμα κι όταν διερχόμαστε δοκιμασίες και δυσκολίες σ’ αυτή τη ζωή, όλα θ’ αντιστραφούν και θα καταλήξουν στο καλό μας. Σημαίνει πως όταν πεθάνουμε δε θα παραμείνουμε στον τάφο, αλλά θ’ αναστηθούμε, όπως Εκείνος αναστήθηκε εκ νεκρών. Σημαίνει πως σ’ αυτή τη γη τοποθετηθήκαμε προσωρινά. Στο σπίτι του ουράνιου Πατέρα μας όμως μας περιμένει κάλλος αθάνατο, τιμή και δόξα. Θα μπορούσαμε να φανταστούμε ένα ορφανό αν τον υιοθετήσει κάποιος βασιλιάς. Τότε, όλοι θα καταλάβουν πόσα αγαθά θ’ απολαύσει το ορφανό αυτό. Πόσο μάλλον η δική μας κατά Θεόν υιοθεσία!! Μας υιοθετεί ο Θεός όχι για χάρη μας, αλλά για χάρη του Μονογενούς Του Υιού, όπως λέει ο απόστολος: “Πάντες γαρ υιοί Θεού εστε διά της πίστεως εν Χριστώ Ιησού” (Γαλ. γ' 26). Ο Χριστός μας υποδέχεται σαν αδελφούς Του. Ο Θεός Πατέρας επομένως μας δέχεται σαν υιούς Του. Η εντολή της αγάπης για τον πλησίον επομένως, όσο δύσκολη κι αν φαίνεται, είναι ένα μικρό αντίτιμο που μας ζητάει ο Θεός για να μας φέρει πιο κοντά Του, στην υπέροχη και πανένδοξη βασιλεία Του. Στη Νέα Κτίση, ο Κύριος Ιησούς ζητάει από μας το ίδιο πράγμα που ζήτησε από τον Αδάμ και την Εύα στον Παράδεισο: πίστη και υπακοή. Πίστη πως κάθε εντολή Του είναι για τη σωτηρία μας και απροϋπόθετη υπακοή σε κάθε μία από τις εντολές Του. Μας έδωσε κι αυτήν για ν’ αγαπάμε τους εχθρούς μας. Αν κάποια από τις εντολές Του δεν ήταν καλή και δεν υπηρετούσε τη σωτηρία μας, δε θα μας την έδινε. Εκείνος ήξερε πολύ καλύτερα αν η εντολή αυτή ήταν φυσική ή αφύσικη, δυνατή ή αδύνατη.

  Η ΚΛΙΜΑΞ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ: Ο πιστός, συνεπώς, ξεκινά από χαμηλά και με υπομονή και ζήλο φτάνει ψηλά. Ο Κύριος μέσα από τη σημερινή περικοπή παρουσίαζει τρεις βαθμίδες. ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ: “Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείται αυτοίς ομοίως”. Στην Π. Διαθήκη η εντολή αυτή του Θεού παραδίδεται με αρνητική διατύπωση: “ο μισείς, μηδενί ποιήσης” [Τωβ. δ΄15]. Εδώ ο Κύριος τη διατυπώνει θετικά, όπως θετική πρέπει να είναι και η ενεργητική μας διάθεση προς τους συνανθρώπους μας. ΑΝΕΞΙΚΑΚΙΑ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ: Μια αγάπη που θα αγκαλιάζει κι αυτούς που μας έβλαψαν, μας πίκραναν, μας αδίκησαν. Ο πιστός έτσι αναδεικνύεται ο χωρίς υστεροβουλία άνθρωπος της αγάπης. Μιας αγάπης που φτάνει στη θυσία και απλώνεται σε όλους. Προϋπόθεση αυτής της αγάπης είναι η ανεξικακία που έχει μέτρο τον ίδιο τον Κύριο, τον Κύριο πάνω στο Σταυρό, που είναι “χρηστός” και ευεργετικός και στους αχάριστους και τους κακούς. Γιατί Εκείνος: “ανατέλλει τον ήλιον αυτού επί πονηρούς και αγαθούς και βρέχει επί δικαίους και αδίκους.” [Μτθ. Ε΄45]. Τέλος υπάρχει και η τρίτη και κορυφαία βαθμίδα: ΤΟ ΕΛΕΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΚΤΙΡΜΟΙ: Και τι είναι έλεος; μα η αγάη στο μέγιστο βαθμό. Ο γρηγόριος Νύσσης το περιγράφει: “ιδίωμα του ελέους είναι η επίταση της αγαπητικής διαθέσεως”. Οικτιρμοί είναι η συμπάθεια, η ευσπλαχνία, ο καρδιακός πόνος για το συνάνθρωπο, αδελφό του Χριστού αλλά και δικό μας αδελφό. Ο ιερός Χρυσόστομος λέει: “Μπορούμε να εξισωθούμε με το Θεό, με το ελεείν και το οικτίρειν. Δεν είπε ο Κύριος ότι μπορείτε να εξισωθείτε μαζί του εάν νηστέυετε, εάν ασκείτε παρθενία, δεν είπε εάν προσεύχεσθε... Αλλά τι είπε; Γίνεσθε οικτίρμονες.”!

  ΕΠΙΜΥΘΙΟ: Ζούμε σε εποχές πλήρεις αντιφάσεων. Οικοδομούμε έναν ανάπηρο πολιτισμό, με τεχνολογία στα ύψη και κοινωνία αποθηριωμένη! Η απληστία σκοτώνει ισότητα και δικαιοσύνη, η φιλαυτία σκοτώνει την αγάπη, η μονομανία κι ο ατομισμός σβήνουν την ευσπλαχνία στον πόνο του διπλανού. Μόνη λύση, ο αναπροσανατολισμός της ανθρωπότητας και η ανακάλυψη στα ενδότερα της ψυχής μας του βαθύτερου νοήματος της ύπαρξής μας. Τότε ο στόχος και το βραβείο που προσφέρει ο Κύριος σε μας θα είναι κοντά μας: “εσόμεθα υιοί Υψίστου”!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς, Ομιλία εις το «Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι». Μητρ. Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτη, Το κλειδὶ. Αγ. Νικόλαος Βελιμίροβιτς, Η τέλεια αγάπη.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

https://www.youtube.com/watch?v=ygI15mRDcFk

Κρεμασμένα σάντουιτς σε κολώνα! από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Αληθινή Ιστορία

Κρεμασμένα σάντουιτς σε κολώνα!

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

   Στο Μεντεγίν της Κολομβίας, πολύ γνωστή πόλη παλαιότερα για τα ναρκωτικά της και τις μεγάλες ομάδες των καρτέλ ναρκωτικών, υπάρχει μια γωνία στη γειτονιά Μανρίκε, όπου κάθε βράδυ στις τρεις ακριβώς τα ξημερώματα συνήθιζαν να εμφανίζονται σάντουιτς, πάντα με τον ίδιο τρόπο, τυλιγμένα σε αλουμινόχαρτο μέσα σε μια πλαστική σακούλα, κρεμασμένα σε έναν στύλο φωτισμού. Κανείς δεν γνώριζε ποιος τα άφηνε. Οι άστεγοι της περιοχής τα περίμεναν. Αν έφτανε κάποιος μετά τις τρεις και δεκαπέντε, δεν έβρισκε πια κανένα. Αυτό συνέβαινε κάθε βράδυ, χωρίς εξαίρεση, έξι ολόκληρα χρόνια. Από το 2016 μέχρι και το 2022. Ποτέ ούτε μια απουσία, ούτε στη βροχή, ούτε ακόμα στις μεγάλες γιορτές Χριστούγεννα, Πάσχα ή Πρωτοχρονιά.

    Μετά το 2022 ξαφνικά τα σάντουιτς σταμάτησαν να εμφανίζονται. «Μα τι να έγινε ο άνδρας αυτός με τα σάντουιτς;», ρωτούσαν οι άνθρωποι.

   Μια κοινωνική λειτουργός με τ' όνομα Καρολίνα άρχισε να ερευνά. Μετά από πολλές μέρες, εβδομάδες, ερωτήσεων δεξιά και αριστερά, κάποιος νυχτοφύλακας ασφαλείας της είπε «Τον είχα δει. Ήταν ένας ηλικιωμένος άνδρας, ερχόταν πάντα με μοτοσυκλέτα, κρεμούσε τη σακούλα και έφευγε. Δεν έλεγε ούτε κουβέντα».

   Η Καρολίνα δημοσίευσε μια έκκληση στα κοινωνικά δίκτυα [Fb] ψάχνοντας αυτόν τον άνδρα που για έξι χρόνια άφηνε κάθε βράδυ σάντουιτς για όσους δεν είχαν τίποτα. Το μήνυμά της μοιράστηκε από 8.000 άτομα. Τότε, μετά από λίγες μέρες, εμφανίστηκε ένα σχόλιο.

    «Νομίζω ήταν ο πατέρας μου, αλλά πέθανε πριν πέντε μήνες''. Η γυναίκα αυτή λεγόταν Λουτσία. Ο πατέρας της Ερνάν ήταν ένας 68χρονος, που δούλευε στις κατασκευές. Δεν είχε πολλά λεφτά, αλλά κάθε βράδυ ετοίμαζε οχτώ σάντουιτς και τα άφηνε σε εκείνη τη γωνία. Γιατί όμως αυτό;

   Γιατί το 2015 ο Ερνάν έχασε τον γιο του Σεμπάστιαν που πέθανε στον δρόμο, ακριβώς εκεί στην περιοχή του Μανουρίκε. Ήταν μόλις 19χρονών. Ένα εύθραυστο στο αγόρι που δυστυχώς πάλευε με τον εθισμό.

   Ο Ερνάν τον έψαχνε για χρόνια. Μα δεν πρόλαβε. Δεν μπόρεσε να τον σώσει. ''Αν του είχε δώσει κάποιος φαγητό ίσως να ζούσε ακόμη σήμερα'', έλεγε. Γι' αυτό δύο εβδομάδες περίπου μετά την κηδεία ο Ερνάν ξεκίνησε. Κάθε βράδυ, μερικές φορές μόνο με ψωμί και βούτυρο, όταν τα λεφτά δεν έφταναν. Μέσα σε έξι χρόνια ετοίμασε περισσότερα από δεκαεφτά χιλιάδες σάντουιτς. Ποτέ δεν ήθελε να ξέρει ποιος τα έτρωγε. Συνήθιζε να λέει, ''αν τους γνωρίσω, θα αρχίσω να διαλέγω σε ποιον να τα δώσω. Έτσι, είναι απλά για όποιον τα χρειάζεται''.

   Όταν η ιστορία αυτή έγινε viral, πολλοί άνθρωποι γράφανε ''έφαγα από εκείνα τα σάντουιτς, για τέσσερα χρόνια με σώσαν''. Άλλος έλεγε, ''ήταν το μόνο που έτρωγα για μέρες''. Κάποιος άλλος, ''σήμερα έχω σπίτι δουλειά, ίσως να μην ήμουν εδώ χωρίς εκείνα τα σάντουιτς''.

   Ένα μήνα μετά, κάποια ξημερώματα, 40 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν σε εκείνη τη γωνιά. Όλοι είχαν φάει από τα σάντουιτς του Ερνάν. Άναψαν κελιά στη μνήμη του. Έφεραν λουλούδια. Προσευχήθηκαν. Όλοι ήταν εκεί, με δάκρυα στα μάτια. Η Λουτσία τους έλεγε ''Ο πατέρας μου δεν μπόρεσε να σώσει τον αδερφό μου, αλλά έσωσε τόσους άλλους''. Κάποιος από τους συγκεντρωμένους έλεγε: «Και εμένα τα σάντουιτς με κράτησαν ζωντανό. Το να περιμένω κάθε βράδυ, μου έδωσε ένα λόγο να συνεχίσω. Σήμερα είμαι καθαρός δύο χρόνια.Υπάρχω, χάρη σε αυτόν». Έτσι δημιουργήθηκε μια ομάδα, η λεγόμενη τα σάντουιτς του Ερνάν. Έκτοτε, αυτά τα 47 άτομα παίρνουν μια σειρά. Κάθε ένας ετοιμάζει σάντουιτς για μια νύχτα του μήνα. Τα αφήνουν στο ίδιο μέρος, την ίδια ώρα.

    Σήμερα, έχουν περάσει τόσα χρόνια, και τα σάντουιτς δεν έχουν σταματήσει ποτέ να εμφανίζονται. Σε αυτό το στύλο του φωτισμού μπορεί να δει κανείς σήμερα μια πλάκα που γράφει: Εδώ, για έξι χρόνια, ένας πατέρας άφησε 17.500 τόσα σάντουιτς για γιους που δεν ήταν δικοί του. Γιατί δεν μπορέσε να σώσεις το δικό του Ερνάν. Πάντως, ο γιός σου θα ήταν περήφανος για σένα σήμερα.

   Η Λουτσία επιστρέφει κάθε μήνα, πάντα στις τρεις, μετά τα μεσάνυχτα, για να ελέγξει....

    Και πάντα βρίσκει μια σακούλα. Γιατί η αληθινή αγάπη, ακόμα και η σιωπηλή, αφήνει κραυγαλέα ίχνη που δεν εξαφανίζονται ποτέ.

    Εμείς, τι θα ήμασταν διατεθειμένοι να κάνουμε κάθε βράδυ για έξι χρόνια για να τιμήσουμε κάποιον που δεν μπορέσαμε να σώσουμε;

ΠΗΓΗ: Kayakestable/X ισπανική γλώσσα

Ο αστερισμός Αιγόκερως + ΒΙΝΤΕΟ και τι είναι η εκλειπτική του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου -συγγραφέα

 

Ο αστερισμός Αιγόκερως + ΒΙΝΤΕΟ

και τι είναι η εκλειπτική

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου -συγγραφέα

  ΓΕΝΙΚΑ: Ο Αιγόκερως [Λατ. Capricornus, συντομ. Cap] είναι ένας από τους 88 επίσημους αστερισμούς. Είναι νότιος αστερισμός του Ζωδιακού Κύκλου, έκτασης 413,9 τ. μοιρών [40ος σε έκταση], πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ 62° Βόρεια και 90° Νότια. Στην Ελλάδα είναι αμφιφανής. Συνορεύει με τους αστερισμούς Τοξότη, Μικροσκόπιον, Νότιο Ιχθύ, Υδροχόο και Αετό. Το όνομά του σημαίνει «Αίγα (γίδα) με κέρατα» και οφείλεται στον Άρατο. Το όνομα επικράτησε ώστε να διευκολύνεται η διάκριση από την Αίγα του Ηνιόχου, τον αστέρα που κυριαρχεί στον βόρειο χειμερινό ουρανό. Ο Ερατοσθένης τον ονόμαζε Παν ή Αιγι-Παν, δηλαδή ο τραγοπόδαρος θεός Πάνας, μεταμορφωμένος κατά το ήμισυ σε ψάρι από τη βουτιά του στο Νείλο. Πάντως, ο Πτολεμαίος έβλεπε στους αστέρες του μία απλή και πλήρη γίδα ή κάποιο παρόμοιο ζώο. Το ίδιο και άλλοι αρχαίοι λαοί: Ο Αιγόκερως ήταν γνωστός ως Bahi, Vahik, Goi και Nahi στην Περσία, Gadjo στη Συρία [όλα σημαίνουν γίδα] και με συγγενική σημασία, Al Jady στην Αραβία (=ίβηξ), Mriga και Makara (αντιλόπη) στην Ινδία. Ωστόσο, η σύνδεση με το υγρό στοιχείο ήταν ισχυρότατη, αφού ο Αιγόκερως ως ζώδιο φιλοξενούσε τον `Ηλιο κατά το χειμώνα, δηλαδή την υγρή και βροχερή εποχή στις εύκρατες χώρες. Εμφανίζονται στους Ρωμαίους, μετά τις αρχικές λατινικές ονομασίες, Caper, Flexus Caper, Hircus corniger, και η aequoris Hircus («νερόγιδο»), μαζί με πολλά «υδάτινα» επίθετα, π.χ. Neptuni proles (παιδί του Ποσειδώνος), Pelagi Procella (Θύελλα της Θάλασσας), Imbrifer (Βροχοφόρος), Signum hiemale (Σημείο Χειμώνος). Τελικά επικράτησε η απεικόνιση: κεφάλι και σώμα γίδας, ουρά ψαριού. Από το ασσυριακό Munaha («ιδόψαρο) μέχρι τα δυτικά μεσαιωνικά χειρόγραφα. Ακόμα και οι Κινέζοι το μετέτρεψαν από το δικό τους ζώδιο του Ταύρου σε Mo Ki («γιδόψαρο»). Σύμφωνα με τον Καίσιο (Caesius) ο αστερισμός αυτός παριστάνει τον Απόστολο Σίμωνα τον Ζηλωτή, μολονότι σε άλλη εργασία του, ο Caesius θεωρεί ότι ο Αιγόκερως αντιπροσωπεύει τον Αζαζήλ, τον αποδιοπομπαίο τράγο [Π. Διαθήκη] των Εβραίων.

   ΤΡΟΠΙΚΟΣ ΤΟΥ ΑΙΓΟΚΕΡΩ: Ο Αιγόκερως έχει την ιδιαίτερη διάκριση ότι ένας κύκλος της γήινης σφαίρας [παράλληλος του Ισημερινού], ο Τροπικός του Αιγόκερω, φέρει το όνομά του. Αυτό οφείλεται στο ότι στα χρόνια του Πτολεμαίου το νοτιότερο σημείο που μπορούσε να βρεθεί ο Ήλιος στο γήινο ουρανό βρισκόταν μέσα στα όρια του Αιγόκερω. Σε αυτό το σημείο βρίσκεται ο `Ηλιος κάθε έτος κατά το Χειμερινό Ηλιοστάσιο, στις 21 Δεκεμβρίου, οπότε ο `Ηλιος περνά από το ζενίθ το μεσημέρι στους τόπους που βρίσκονται πάνω στον Τροπικό του Αιγόκερω. Όμως, η μετάπτωση του άξονα της Γης έχει στα χρόνια μας αλλάξει το νοτιότερο αυτό σημείο πάνω στην ουράνια σφαίρα, και τώρα βρίσκεται νοτιοδυτικά του αστέρα μ Τοξότου στον ομώνυμο αστερισμό.

  ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΚΙ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ: Ως ζωδιακός αστερισμός, ο Αιγόκερως συνδέθηκε με την ψευδοεπιστήμη της Αστρολογίας και άλλες προλήψεις. Οι Πλατωνικοί πίστευαν ότι οι ψυχές των ανθρώπων όταν ελευθερώνονταν από το σώμα ανέβαιναν στα ουράνια περνώντας ανάμεσα από τα άστρα του Αιγόκερω, και γι' αυτό ονομαζόταν «Πύλη των Θεών». Ο Σουητώνιος γράφει ότι ο αυτοκράτορας Αύγουστος έκοψε αργυρά νομίσματα με τη μορφή του Αιγόκερω, επειδή αυτό ήταν το ζώδιό του. Ο Σενέκας αναφέρει ότι ο Ασσύριος Σαργών ισχυριζόταν πως ο κόσμος θα καταστρεφόταν από μια μεγάλη φωτιά όταν όλοι οι πλανήτες θα συγκεντρώνονταν στον Αιγόκερω! Στην εποχή μας ο `Ηλιος βρίσκεται μέσα στα όρια του Αιγόκερω από τις 21 Ιανουαρίου ως τις 16 Φεβρουαρίου, αρκετά διαφορετικά απ' ότι πρεσβεύει η ψευδοεπιστήμη, και οι ημερομηνίες αυτές συνεχίζουν να μετατίθενται προς τα εμπρός με ρυθμό 1 ημέρα ανά 71,1 έτη.

ΟΙ ΦΩΤΕΙΝΟΤΕΡΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ: Ο αστερισμός περιλαμβάνει 81 ορατούς αστέρες [φ.μ. ≤ 6,5]. Ο α Αιγόκερω, γνωστός και με το ιδιαίτερο όνομα Αλτζέντι, είναι οπτικά διπλός, αλλά ουσιαστικά πενταπλός γιατί από τα μέλη του ο α1 είναι διπλός, ενώ ο α2 είναι τριπλός αστέρας. Ο β Αιγόκερω, γνωστός και με το ιδιαίτερο όνομα Νταμπίχ, είναι επίσης διπλός και “παριστάνει” το κεφάλι του ζώου. Ο γ Αιγόκερω, γνωστός και ως Νασίρα [Al Sa'd al Nashirah = ο Τυχερός], σημειώνει την ουρά μαζί με τον δ Αιγόκερω, τον Ντενέμπ Αλτζέντι [η ουρά της γίδας]. Ο δ είναι ο φωτεινότερος αστέρας του αστερισμού. Οι αστέρες ζ, η, θ, ι και μ ονομάζονταν αντίστοιχα στην Κίνα Yen, Chow, Tsin, Tae και Kuh [τα πρώτα τέσσερ ονόματα ήταν ονόματα σινικών κρατιδίων, ενώ το τελευτίο σημαίνει “ο κλαίων”]. Ο ν Αιγόκερω, κοντά στον α, γνωστός και ως Al Shat (η καμήλα), έχει φαινόμενο μέγεθος 4,76 και χρώμα κατάλευκο (φασμ. τύπου B9). Ο ψ [φ.μ. 4,14], ονομαζόταν στην Κίνα Yue, δηλαδή «πολεμικός πέλεκυς». Τέλος, ο ω Αιγόκερω, είναι ερυθρός γίγαντας που βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της μορφής του αστερισμού [φ.μ. 4,11].

Σφαιρικό σμήνος Μ30

  ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΤΟΥ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΥ: Στον Αιγόκερω συναντάμε το εντυπωσιακό σφαιρικό σμήνος Μ30, στα νοτιοανατολικά του αστερισμού, που είναι ορατό με ισχυρά κιάλια σε σκοτεινές νύκτες. Ακόμη, στον Αιγόκερω παρατηρούμε το γαλαξία NGC 6903, που βρίσκεται ακριβώς επάνω στην εκλειπτική¹, ενώ το γαλαξιακό σμήνος Abell 3744 χρειάζεται αρκετά μεγάλο ερασιτεχνικό τηλεσκόπιο για να παρατηρηθεί.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Η εκλειπτική είναι η νοητή γραμμή που διαγράφει ο ήλιος στην ουράνια σφαίρα, καθώς αυτός αλλάζει θέση στον ουρανό κατά τη διάρκεια ενός έτους. Ο ίδιος όρος αναφέρεται και στο επίπεδο που ορίζει η νοητή αυτή γραμμή. Όπως είναι γνωστό η Γη είναι αυτή που περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, όμως φαινομενικά ο Ήλιος μοιάζει να είναι αυτός που περιφέρεται γύρω από τη Γη, συμπληρώνοντας την περιφορά του σ' ένα έτος. Η ετήσια αυτή "κίνηση" του Ήλιου δεν είναι εύκολα αντιληπτή λόγω της περιστροφής της Γης γύρω από τον άξονά της (σε διάστημα μιας ημέρας), και δεν πρέπει να ταυτίζεται με την ημερήσια πορεία του Ήλιου από την Ανατολή στη Δύση. Η φαινομενική αυτή περιφορά του Ήλιου γύρω από τη Γη διαγράφει ένα επίπεδο που όταν προεκταθεί τέμνει την ουράνια σφαίρα κυκλικά. Αυτός ο κύκλος της ουράνιας σφαίρας ονομάζεται εκλειπτική.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ:

 https://www.youtube.com/watch?v=5LDqHeNsO58

 ουράνια σφαίρα κυκλικά. Αυτός ο κύκλος της ουράνιας σφαίρας ονομάζεται εκλειπτική.

Ο Άγιος Μάρτυς Θεόδωρος Γαβράς [2.10.1164] και η Οικογένεια των Γαβράδων από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Ο Άγιος Μάρτυς Θεόδωρος Γαβράς [2.10.1164]

και η Οικογένεια των Γαβράδων

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

“Θεοδώρων ὕστατος Γαβρᾶς μαρτύρων,
Σπεύσας στεφάνων, ἠξιώθη τῶν ἴσων,
Δευτερίῃ Θεόδωρος ἔτλῃ πῦρ, γηθόσυνος κήρ”

  Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ ΓΑΒΡΑΔΩΝ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ: Η αριστοκρατική οικογένεια των Γαβράδων καταγόταν από το ανατολικό τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τη Χαλδία του Ποντου. Οι πρώτοι εκπρόσωποί της εμφανίζονται στο δεύτερο μισό του 10ου αιώνα. Τα μέλη αυτής της οικογένειας είχαν κατά παράδοση δεσμούς με το στρατό. Αντίθετα με άλλες βυζαντινές αριστοκρατικές οικογένειες της Μεσοβυζαντινής περιόδου, η οικογένεια των Γαβράδων δεν εξαφανίστηκε με την επέκταση των Σελτζούκων Τούρκων. Από τα τέλη του 11ου αιώνα, όταν το Βυζάντιο άρχισε να χάνει τις μικρασιατικές επαρχίες του, τα μέλη της οικογένειας των Γαβράδων άλλοτε εντάσσονταν στην υπηρεσία των νέων ηγεμόνων –των Σελτζούκων– κι άλλοτε παρέμεναν πιστά στο Βυζάντιο και πρόβαλλαν αντίσταση στους Σελτζούκους. Κατά περιόδους διοικούσαν αυτόνομα τις περιοχές του θέματος Χαλδίας με πρωτεύουσα την Τραπεζούντα. Μετά την ίδρυση της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, ορισμένα μέλη της οικογένειας των Γαβράδων παρέμειναν στο νέο κράτος, υπό την ηγεμονία των Μεγαλοκομνηνών. Κατά την Υστεροβυζαντινή περίοδο (μέχρι τον 15ο αι.) το επώνυμο αυτό αναφέρεται και στα βαλκανικά εδάφη του Βυζαντίου. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι οι Γαβράδες ήταν αρμενικής καταγωγής. Πάντως η ετυμολογία του επωνύμου δείχνει ότι το όνομα Γαβράς, συναντάται στην περσική και τουρκική γλώσσα και χαρακτηρίζει τον ξένο, τον χριστιανό, τον άπιστο στο μουσουλμανικό περιβάλλον¹. Η καταγωγή της οικογενείας φαίνεται πως ήταν από τη Χαλδία και την Τραπεζούντα. Από τότε που χρονολογούνται τα πρώτα στοιχεία για την οικογένεια [10ος αι.], τα μέλη της μνημονεύονται ως ικανοί ανώτεροι αξιωματούχοι του στρατού. Συχνά εκπρόσωποί της εμφανίζονταν συχνά να αποστατούν από την κεντρική βυζαντινή διοίκηση.

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ: Ο πρώτος γνωστός Γαβράς, ο Κωνσταντίνος, έλαβε μέρος στην επανάσταση του Βάρδα Σκληρού (976-979) κατά του Βασιλείου Βουλγαροκτόνου και σκοτώθηκε το 979, πιθανό στη σύγκρουση με τον αυτοκρατορικό στρατό². Ένας άλλος Γαβράς³, πατρίκιος μάλιστα, έλαβε μέρος στον πόλεμο στα Βαλκάνια μεταξύ Βυζαντινών και Βουλγάρων. Στη διάρκεια της βασιλείας του Μιχαήλ Δ΄ (1034-1041) μνημονεύεται κάποιος Μιχαήλ Γαβράς μεταξύ των στρατιωτικών διοικητών που στασίασαν εναντίον του αδελφού του αυτοκράτορα, του Κωνσταντίνου. Η συνωμοσία, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Γρηγόριος Ταρωνίτης, οργανώθηκε στο θέμα των Ανατολικών. Όταν η συνωμοσία αποκαλύφθηκε, ο Γαβράς τυφλώθηκε μαζί με συνεργάτες του (1040)⁴. Στην εποχή των Κομνηνών, ορισμένοι γόνοι της οικογένειας των Γαβράδων ασκούσαν τα καθήκοντα είτε του δούκα της Χαλδίας είτε του δούκα της Τραπεζούντας.

Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΑΒΡΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ: Ο σπουδαιότερος των Γαβράδων της εποχής αυτής ήταν ο Θεόδωρος, που διακρίθηκε ιδιαίτερα στα πεδία των μαχών. Μέσω του Θεοδώρου πιθανότατα η οικογένεια των Γαβράδων απέκτησε δεσμούς αγχιστείας με την οικογένεια των Ταρωνιτών και τους Κομνηνούς⁵. Ο Θεόδωρος Γαβράς έλαβε μέρος ως στρατηγός στις μάχες εναντίον των Σελτζούκων. Μετά την απελευθέρωση της Τραπεζούντας (1075) εγκατέλειψε το αξίωμα του δούκα της Χαλδίας και αποσύρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Αργότερα επί Αλεξίου Α΄ Κομνηνού (1081-1118), αναβαθμίστηκε σε δούκα της Τραπεζούντας. Η τοποθέτηση αυτή έγινε πρώτον ως αποτέλεσμα της ανάγκης να ανατεθεί η άμυνα της Χαλδίας και της πρωτεύουσάς της Τραπεζούντας σε ικανό στρατηγό με επιρροή στα τοπικά πράγματα και δεύτερον επειδή ο Αλέξιος Α΄ επιθυμούσε να απομακρύνει το Θεόδωρο Γαβρά από την πρωτεύουσα, καθώς δεν είχε εμπιστοσύνη στη νομιμοφροσύνη του⁶. Για να σιγουρευτεί μάλιστα ο Αλέξιος κράτησε στην Κωνσταντινούπολη όμηρο το γιο του Θεοδώρου, το Γρηγόριο Γαβρά. Ο Θεόδωρος Γαβράς ηγήθηκε με επιτυχία των πολέμων εναντίον των Τούρκων στην περιοχή της Χαλδίας, όμως αιχμαλωτίστηκε και φυλακίστηκε στη Θεοδοσιούπολη. Μετά το μαρτυρικό θάνατό του, το 1098, ανακηρύχθηκε άγιος. Αργότερα ο Κωνσταντίνος Γαβράς, ανιψιός (ή γιος) του Θεοδώρου, μετέφερε τα λείψανά του στην Τραπεζούντα, στην εκκλησία που ήταν αφιερωμένη σε αυτόν⁷.

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΒΡΑΣ: Επιτυχή στρατιωτική σταδιοδρομία είχε και ο προαναφερθείς Κωνσταντίνος Γαβράς. Άρχισε την υπηρεσία του την εποχή του Αλεξίου Α΄, ο οποίος τον διόρισε στρατηγό Φιλαδελφείας. Στη διάρκεια της βασιλείας του Ιωάννη Β΄ Κομνηνού (1119-1143) φέρεται ως δούκας της Χαλδίας [1119-1140]. Τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια διοικούσε τη Χαλδία αυτόνομα και ανεξάρτητα από τον αυτοκράτορα.Ο Ιωάννης Β΄ κατόρθωσε να νικήσει αυτό τον απείθαρχο Γαβρά το 1140, χωρίς να γνωρίζουμε τίποτε άλλο από τη μετέπειτα δράση του Κων/νου Γαβρά.

ΤΑ ΕΠΙΚΑ ΕΡΓΑ ΤΩΝ ΓΑΒΡΑΔΩΝ: Τα κατορθώματα των Γαβράδων, ιδίως του Θεοδώρου και του Κωνσταντίνου, ενέπνευσαν μια σειρά επικών τραγουδιών στην περιοχή του Πόντου. Η παράδοση αυτή δε έχει διασωθεί, καθώς η σωζόμενη σήμερα εκδοχή του Άσματος του Γαβρά προέρχεται από το Έπος του Διγενή Ακρίτα και τη Χρονική Σύνοψη του Κωνσταντίνου Μανασσή, ενώ η σύνθεσή του ανάγεται στα τέλη του 19ου αιώνα. Η ύπαρξη όμως μιας μεσαιωνικής επικής παράδοσης σχετικά με τους Γαβράδες δεν αμφισβητείται από τους ιστορικούς μελετητές⁸.

ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΕΛΤΖΟΥΚΩΝ: Πολλοί από την οικογένεια των Γαβράδων εντάχτηκαν στη νέα ανερχόμενη δύναμη των διαφόρων Σελτζούκικων κρατών [Ικονίου ή Ρουμ, κ.ά.]. Από το 13ο αιώνα είναι γνωστός ο χριστιανός αριστοκράτης Τζοβάνι ντε Γκάβρα (ή Γαβράς), ο οποίος βρισκόταν στην υπηρεσία του σουλτάνου του Ικονίου Kaykubad Α΄ (1219-1236). Ήταν Σελτζούκος πρεσβευτής στην Ευρώπη στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων το 1234. Κατά την παραμονή του στη Δύση συναντήθηκε με τον πάπα Γρηγόριο Θ΄ (1227-1241) και με το Γερμανό αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β΄ (1212-1250). Μερικοί από την οικογένεια των Γαβράδων αλλαξοπίστησαν και πολέμησαν κατά του Βυζαντίου. Λίγο νωρίτερα, ένας άλλος Γαβράς, ο Μιχαήλ, υπηρετούσε πιστά το συγγενή του Μανουήλ Α΄. Στην αρχή βρέθηκε στα δυτικά τμήματα της αυτοκρατορίας, όπου ως δούκας του Σιρμίου έλαβε μέρος στις μάχες με τους Ούγγρους. Αργότερα ο αυτοκράτορας τον έστειλε στην Ανατολή. Το 1175 ο στρατηγός αυτός όμως παρέδωσε την Αμάσεια στους Σελτζούκους και για το λόγο αυτό φυλακίστηκε.

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204, δημιουργήθηκαν νέα ελληνικά και λατινικά κρατίδια. Όμως, λίγο πριν από την άλωση, οι γιοι του Ανδρονίκου Α΄ Κομνηνού [Μεγάλοι Κομνηνοί], ίδρυσαν την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας στις ΝΑ ακτές του Ευξ. Πόντου. Ένας από αυτούς διορίστηκε την ίδια περίοδο διοικητής της Σινώπης, την οποία οι Μεγάλοι Κομνηνοί απελευθέρωσαν από τους Τούρκους περίπου το 1254.

Από τα τέλη του 13ου αιώνα εμφανίζονται στις πηγές προσωπικότητες με το επώνυμο Γαβράς για τους οποίους στις περισσότερες περιπτώσεις δεν μπορεί να λεχθεί ότι ανήκουν στα επιφανή στρώματα της βυζαντινής κοινωνίας. Ο πιο γνωστός μεταξύ των Γαβράδων του ύστερου Βυζαντίου ήταν ο Μιχαήλ Γαβράς. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αλληλογραφία με τους συγχρόνους του, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Νικηφόρος Χούμνος, ο Ιωάννης Γλυκύς, ο Νικηφόρος Γρηγοράς, ο Θεόδωρος Μετοχίτης, ο Ιωάννης Στ΄ Καντακουζηνός (1347-1354) και άλλοι¹⁰.

Ο ΑΓΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΑΒΡΑΣ

   ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Θεόδωρος ο Γαβράς, γεννήθηκε κατά τον 10ο αιώνα στην Άτρα του Θέματος Χαλδίας του Πόντου. Η περιοχή του Πόντου ήταν τότε χωρισμένη σε τρία θέματα. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς και ένδοξοι, πλούσιοι και τιμημένοι με αξιώματα από την Αυτοκρατορία και ξεχώριζαν ως οικογένεια στα Θέματα Χαλδίας και το γειτονικό και νοτιότερο της Κολωνείας (Καρά Χισσάρ). Από τέτοιους καλούς γονείς γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Θεόδωρος, ακολουθώντας τις συμβουλές και τις παραινέσεις τους, ώστε να ξεχωρίσει και ο ίδιος στην ευσέβεια, τη μόρφωση και την ανδρεία! Ο Θεόδωρος όταν ενηλικιώθηκε έγινε ο μεγαλύτερος και ανυποχώρητος φραγμός για τους μωαμεθανούς Σελτζούκους, τους εχθρούς του Χριστού και της Πατρίδας μας, υπερασπιζόμενος πάντα με ανδρεία και τόλμη κάθε σπιθαμή γης του Βυζαντίου.

ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ: Υπήρξε όμως παράλληλα και ένας ευεργέτης των φτωχών και καταφυγή των αδικημένων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός στρατιώτη, που άρπαξε ένα τσαμπί σταφύλι από μια φτωχή γυναίκα και το έφαγε μπροστά της, αφήνοντάς την νηστική, καθώς εκείνο ήταν η μόνη τροφή της. Μόλις το έμαθε ο Άγιος, έδωσε αμέσως διαταγή να συλληφθεί ο αφιλότιμος εκείνος στρατιώτης και να τιμωρηθεί με ξυλοδαρμό στο μέσο της πόλης, ως παράδειγμα προς αποφυγήν, προς όλους όσους θα τολμούσαν στον μέλλον να παραβούν την εντολή της αγάπης και του σεβασμού των άλλων και ιδίως των φτωχών! Τέτοια μεγάλη σημασία έδινε και γι’ αυτό επί των ημερών του βασίλευε στην Τραπεζούντα και ολόκληρη τη Χαλδία η κοινωνική ειρήνη, η δικαιοσύνη και η ευταξία.

ΠΟΛΕΜΟΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΕΛΤΖΟΥΚΟΥΣ: Το 1.164 μ.Χ., επί βασιλείας Μανουήλ Α΄ του Κομνηνού (1143-1180), ο Σελτζούκος Αμηράς της Μελιτινής Αχμέκ Μελίκ, έχοντας σύμμαχο τον αποστάτη Ανδρόνικο Κομνηνό (μετέπειτα αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α΄ 1183-1185) εξεστράτευσε κατά της Σεβάστειας, Καισάρειας, Κολωνείας και Νικοπόλεως. Τότε ο Άγιος Θεόδωρος ο Γαβράς, ως στρατηγός και ηγεμόνας της Τραπεζούντας και Κολωνείας, υπερασπίστηκε τις πόλεις του με μεγάλη τόλμη και θάρρος και έχοντας τις ελπίδες στον Χριστό, αντεπιτέθηκε με ακάθεκτη ορμή επί των εχθρών, εξολοθρεύοντας πολλούς στρατιώτες αλλά και αξιωματικούς του Μελίκ.

ΣΥΛΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΡΚΟΥΣ: Μετά όμως από την επιτυχία του αυτή, συνελήφθη αιχμάλωτος από έναν άλλο στρατηγό του Μελίκ, που λεγόταν Αμυράλης, άγριο και φοβερό, ο οποίος προσπάθησε να αναγκάσει τον Άγιο να ασπασθεί την ασεβή θρησκεία των Αγαρηνών. Ο Αμυράλης, του έταξε μάλιστα βασιλικές τιμές και δόξες εάν δεχόταν, και σκληρότατα βασανιστήρια εάν αρνιόταν! Όμως ο Άγιος, που ποθούσε να μαρτυρήσει για την Ορθόδοξη Πίστη του Χριστού μας, γέμισε από Θεία Χάρη, και έχοντας την προαίρεση του μάρτυρα, πήρε θάρρος και δύναμη. Έτσι, όχι μόνο δεν φοβήθηκε αν και αιχμάλωτος τους απίστους, αλλά άρχισε να κηρύττει τον Χριστό, ως Υιόν του Θεού και Θεό αληθινό, λέγοντας με μεγάλη φωνή, σύμφωνα με τον συναξαριστή του: “Τίποτα από τα επίγεια δεν με δελεάζει και δεν με αποσπά από την επιθυμία του να πάθω για τον Χριστό! Γιατί μου υπόσχεσαι δόξα, της οποίας δεν είσαι κύριος; Τι είναι αυτά που μου δίνεις, τα οποία εσύ σε λίγο θα εγκαταλείψεις; Γιατί με απειλείς με φοβερό θάνατο, ο οποίος σε σένα μάλλον θα είναι φοβερός; Διότι σε μένα είναι ευχάριστο το να είμαι με τον Χριστό, αλλά φοβερό το να χωριστώ από Εκείνον. Εάν γνώριζες την άπειρη συγκατάβαση του Υψίστου προς τους ανθρώπους, δε θα γινόσουν ποτέ πολέμιος των Χριστιανών, ώστε να τους παραδίδεις σε φωτιά και σίδηρο, γιατί αυτοί έτσι θα πετύχουν των ουρανίων αγαθών και θα ευφραίνονται, εσύ όμως θα ριχτείς στη γέενναν του πυρός. Εγκατάλειψε λοιπόν την πλάνη σου, πίστευσε στον Υιόν του Θεού, ο οποίος το πανάχραντο αίμα Του έχυσε επί του Σταυρού, για να σε λύσει από τα δεσμά της πλάνης! Και μην προτιμήσεις τα χειρότερα αντί των καλυτέρων, και λογικός όντας των αλόγων, από μόνος σου αποδειχθείς αλογώτερος, ώστε και του αιωνίου πυρός να γίνεις μέτοχος”.

ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ: Με αυτά τα λόγια όμως, όχι μόνο δεν μαλάκωσε η σκληρή ψυχή του τυράννου, αλλά ερεθίστηκε περισσότερο και παραλόγισε. Έτσι, γεμάτος ταραχή και οργή, διέταξε να επιβάλλουν σκληρότατα μαρτύρια στον Άγιο Θεόδωρο τον Γαβρά. Πρώτα άπλωσαν τον Μάρτυρα μπρούμυτα πάνω στο χιόνι και τον μαστίγωσαν πολλές φορές στη ράχη, πιστεύοντας ο τύραννος ότι έτσι ίσως τον μετέστρεφε από την ορθή πίστη. Όμως, ο Μάρτυς διέψευσε τους πόθους του και με στεντορεία φωνή κήρυττε τον Χριστό και επικαλείτο τη θεία βοήθεια λέγοντας: “Σε ευχαριστών, Βασιλεύ ύψιστε, Υιέ και Λόγε του Θεού, ότι ανάξιον όντα, με καταξίωσες να εισέλθω στο στάδιο της αθλήσεως. Ενίσχυσέ με τώρα να γίνω θυσία ευπρόσδεκτη ενώπιόν Σου, που ακόμη και πάνω στο ξύλο άπλωσες από αγαθότητα τις παλάμες σου για την δική μας Σωτηρία. Ευδόκησε, Βασιλεύ Άγιε, με τη θεία Σου αντίληψη, να γίνω μέτοχος της επουρανίους Σου Βασιλείας.” Καθώς είπε αυτά ο Άγιος, σε τέτοια παραφροσύνη οδηγήθηκε ο τούρκος, ώστε να προστάξει να κατακομματιάσουν μπροστά στα μάτια του τον Άγιο μάρτυρα! Έτσι, κατέκοψαν την γλώσσα του πρώτα κι έπειτα κατά σειρά, έβγαλαν ανηλεώς τα μάτια του, έγδαραν το δέρμα του κεφαλιού, των χεριών και των ποδιών του και στο τέλος, αφού του αφαίρεσαν κάθε άλλο μέλος, τον παρέδωσαν στη φωτιά, ενώ ακόμη εκείνος ζούσε! Και όταν η θεορρήμονα αυτού γλώσσα κοβόταν, ο Άγιος δεν σταματούσε να δοξολογεί τον Θεό, στον οποίον και την προσέφερε σαν το καλύτερο δώρο. Και όταν, τέλος, ακρωτηριαζόμενος στερήθηκε χειρών και ποδιών και όλων των άλλων μελών του σώματός του, ευχαριστώντας τον Θεό ψιθύριζε: “Ως βότρυς (τσαμπί) ευφρόσυνος, εκ κλήματος αμπέλου αποτεμνόμενος, προσφέρομαι τω Θεώ!” Όταν έριξαν τον Άγιο Μεγαλομάρτυρα στη φωτιά, όπως ακριβώς παλαιότερα οι Τρεις Παίδες την κάμινο εις δρόσο μετέβαλαν και δοξολογούσαν τον Θεό, έτσι και ο Άγιος, όμοια με εκείνους, καθώς βρέθηκε εν τω μέσω του πυρός, έδειξε καρτερία σαν να δροσιζόταν, παραδόξως υμνούσε την φιλανθρωπία του Υψίστου και καθώς με άυλα πια μάτια έβλεπε τον φωτοδότη Χριστό, αγαλλόμενος έψαλλε: “ευλογείτω η κτίσις πάσα τον Κύριον!” Έτσι έφτασε ον αντίπαλο καταπάλαιψε και το στέφανο του μαρτυρίου ενεδύθη, στις 2 Οκτωβρίου 1.164 μ.Χ. στην Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).

Η ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΑ – ΘΑΥΜΑΤΑ: Την τιμία του κεφαλή, ο τύραννος, από καταφρόνηση, την μετέτρεψε σε σχήμα ποτηριού και την περιέβαλε με χρυσό! Και αυτό γιατί θαύμασε την καρτερία του Αγίου! Και όπως λέει και το σχετικό κάθισμα, ο βάρβαρος Τούρκος χρησιμοποιούσε αυτή την αγία κάρα του Μεγαλομάρτυρα, σε συμπόσια και πόσεις, ξεπερνώντας κάθε βαρβαρότητα: “τὴν κάραν σου σοφέ, τοῦ Χριστοῦ στρατιῶτα, ὁ τύραννος σκευήν, ποτηρίου ποιήσας, αὐτὴν εἰς συμπόσια τὰ αὐτοῦ προσεφέρετο, ἣν κατέλιπες ἐν τῷ κόσμῳ παμμάκαρ, καὶ ἀπέτεμες, τὰς κεφαλὰς τῶν ἀνόμων, Θεόδωρε πάνσοφε.” Αργότερα η κάρα του Αγίου επιτέλεσε πολλά θαύματα στην Θεοδοσιούπολη, όπου και ο Άγιος μαρτύρησε, ενώ αργότερα μεταφέρθηκε στην Τραπεζούντα, από τον πρωτοσέβαστο Κωνσταντίνο, ανηψιό του Μεγαλομάρτυρα, ο οποίος και τον Αμηρά σκότωσε πολεμώντας στην Οινόνη και τους Αγαρηνούς έδιωξε, έστω προσωρινά, από τον Πόντο. Αυτός τέλεσε την ανακομιδή και την μετέφερε στην Τραπεζούντα, όπου και έκτισε Ναό εις το όνομα του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου του Γαβρά.

Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΑΒΡΑ: Σύμφωνα με το συναξάρι του, για να τιμηθεί η μνήμη του κατασκευάστηκε ένας ναός στην Τραπεζούντα. Ο ναός υπήρξε δωρεά του ανιψιού του Θεοδώρου, Κωνσταντίνου Γαβρά, στρατηγού του θέματος Χαλδίας με πρωτεύουσα την Τραπεζούντα το διάστημα 1118-1143 μ.Χ. Χτίστηκε ανατολικά της πόλης στη συνοικία του Αγίου Βασιλείου και κοντά στο ναό της Αγίας Άννας. Μετά την ανέγερσή του, ο Κωνσταντίνος Γαβράς μετέφερε εκεί με τιμητική πομπή την κάρα του μάρτυρα. Ο ναός του Αγίου Θεοδώρου καταστράφηκε από άγνωστη αιτία στη διάρκεια των χρόνων της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών της Τραπεζούντας (β΄ μισό 12ου - α΄ μισό 14ου αιώνα μ.Χ.). Από το αρχικό κτίσμα φαίνεται πως διατηρήθηκε περίπου έως τις αρχές του 20ού αιώνα μόνο ο γυναικωνίτης.

Φαίνεται πως, κατά τα τελευταία χρόνια της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών, κατασκευάστηκε άλλος μικρός δίκογχος ναός που ενσωμάτωσε το σωζόμενο βόρειο τμήμα του αρχικού ναού του 12ου αιώνα μ.Χ. (γυναικωνίτης). Το κτίσμα αυτό ασφαλώς ανήκε στο μοναστικό συγκρότημα του Αγίου Θεόδωρου Γαβρά, όμως η ταύτισή του με το καθολικό της μονής δεν είναι ασφαλής, δεδομένων των μικρών διαστάσεών του, αλλά και επειδή στα έγγραφα της εποχής δε γίνεται καθόλου λόγος για την τυπολογία του καθολικού. Στο δίκογχο αυτό κτίσμα η αριστερή κόγχη του Ιερού Βήματος ήταν αφιερωμένη στο Θεόδωρο Γαβρά, ενώ η δεξιά στον Άγιο Δημήτριο. Ο παλιός γυναικωνίτης, μόνος από το υπόλοιπο συγκρότημα, διατηρήθηκε σε σχετικά καλύτερη κατάσταση έως τις αρχές περίπου του 20ού αιώνα μ.Χ., οπότε ο χώρος μετατράπηκε σε κοιμητήριο. Οι πληροφορίες που έχουμε σήμερα για τη μορφολογία και τη διακόσμηση του χώρου του γυναικωνίτη προέρχονται από τον Ι. Μηλιόπουλο, ο οποίος μελέτησε τα ερείπια του μοναστικού συγκροτήματος, όπως σώζονταν έως τις αρχές του 20ού αιώνα (1930 μ.Χ.), και προχώρησε σε δημοσίευση των στοιχείων. Έκτοτε φαίνεται πως το συγκρότημα ερειπώθηκε τελείως, καθώς στο χώρο δεν σώζονται πλέον ίχνη των μεσαιωνικών κτισμάτων. Έξω από την Τραπεζούντα, στην περιοχή Κουνακαλίν, στην Άνω Ματζούκα, έχει εντοπιστεί κοντά στο χωριό Κουνάκα (σημ. Küçükkonak) ένα μικρό εξωκλήσι με παλιές τοιχoγραφίες, το οποίο είναι επίσης αφιερωμένο στον Άγιο Θεόδωρο Γαβρά (Αγε-Γάβρας). Το κτίσμα βρίσκεται στην Κουρανόη (Kourance), τοποθεσία στα βορειοδυτικά του χωριού, στις ανατολικές πλαγιές του όρους Μελά και σε υψόμετρο 1.200 μ. Η αφιέρωση του ξωκλησιού στον Γαβρά είναι ενδεικτική για τη θέση που κατείχε ο άγιος στη θρησκευτική παράδοση της ευρύτερης περιοχής και συνακόλουθα για τη διάδοση της λατρείας του.

Ἀπολυτίκιο [Ἦχος α´]. “Τῆς Χαλδείας ἡγεμῶν καὶ προστάτης ὑπάρχων, Σὺ ὁ βλαστὸς τῶν Γαβράδων, ὑπὲρ Χριστοῦ τὸ σὸν αἷμα ἐξέχεας· μὴ πτοηθῇς τὰς ἀπειλὰς τῶν δυσμενῶν, ἐν οὐρανοῖς νῦν ἀγάλλῃ τῷ θρόνῳ τῆς τρισηλίου θεότητος παριστάμενος. Δόξα τῷ σὲ ἰσχύσαντι Θεῷ, δόξα τῷ σὲ στεφανώσαντι Χριστῷ, δόξα τῷ σὲ δοξάσαντι θείῳ Πνεύματι, Θεόδωρε πάνσοφε”. Κοντάκιο [Ἦχος δ’]. “Τῆς Ἑῴας στρατηγὸς ὑπερθαύμαστος, καὶ τῶν Γαβράδων βλαστὸς ὑπερμέγιστος, τῆς Τραπεζοῦντος ἄριστος ὁ πρύτανις φρουρός, σκέπε, φρούρει, φύλαττε τοὺς πιστῶς σε ὑμνοῦντες θρόνῳ παριστάμενος τῆς ἁγίας Τριάδος, ἣν ἐκδυσώπει σῴζεσθαι ἡμᾶς, Μεγαλομάρτυς Θεόδωρε τρισόλβιε.” Μεγαλυνάριο: “Τοὺς ἀσπαζομένους σου ἀθλητά, τὴν ἁγίαν κάραν, καὶ σεπτὴν εἰκόνα σου εὐλαβῶς, καὶ τὴν θείαν μνήμην, τελοῦντας ἐτησίως, περίσῳζε Θεόδωρε ταῖς πρεσβείαις σου”.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com 

ΠΗΓΕΣ: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ, ΛΗΜΜΑ Θεόδ. Γαβράς, 

Δομή, έκδοση 2004, τόμος 12ος: σελ. 235-236: λήμμα «Θεόδωρος. Όνομα αγίων της Ανατ. Ορθόδοξης Εκκλησίας»
Λεβενιώτης, Γεώργιος Α. (2007). Η πολιτική κατάρρευση του Βυζαντίου στην Ανατολή: το ανατολικό σύνορο και η Κεντρική Μικρά Ασία κατά το β' ήμισυ του 11ου αι (PDF). Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

1. Κατά τον Κ. Άμαντο, το επώνυμο Γαβράς ίσως προέρχεται από το όνομα Γαβριήλ. [Άμαντος, Κ., Σχέσεις Ελλήνωνκαι Τούρκων (Αθήνα 1955), σελ. 140, σημ. 5.]

2. Ιω. Σκυλίτσης, Σύνοψις Ιστοριών, CFHB 5 (Berlin – New York 1973), σελ. 322, 325.

3. Ο πατρίκιος Γαβράς υπέστη τύφλωση στη Θεσσαλονίκη το 1018, δήθεν για συνεργασία με τους Βουλγάρους. [Σκυλίτσης, ό.π. σ. 364].

4. Σκυλίτσης, ό.π. σ. 412.

5. Εικάζεται ότι η πρώτη σύζυγός του Ειρήνη καταγόταν από την οικογένεια των Ταρωνιτών. Σύμφωνα, μάλιστα, με τον Bryer, A., “A Byzantine Family: the Gabrades”,University of Birmingham Historical Journal 12 (1970), σελ. 175, ο πρώτος αυτός γάμος του Θεοδώρου Γαβρά πραγματοποιήθηκε πριν από το 1067. Μετά το θάνατό της ο Θεόδωρος νυμφεύθηκε μια Αλανή, η οποία ήταν συγγενής της συζύγου του σεβαστοκράτορα Ισαακίου Κομνηνού, αδελφού του Αλεξίου Α΄.

6. Σύμφωνα με την Άννα Κομνηνή, ο Αλέξιος Α΄, γνωρίζοντας το θράσος και τη δράση του Θεοδώρου Γαβρά, αποφάσισε να τον απομακρύνει, [Anne Comnène, Alexiade 2, (Paris 1943), σελ. 151.

7. Παπαδόπουλος-Κεραμεύς, Α., “Συμβολαί εις την ιστορίαν Τραπεζούντος” , Византийский временник,12 (1906), σελ. 136.

8. Λαμψίδης, Ο., «Η Χρονική Σύνοψις του Μανασσή και το “άσμα του Γαβρά”», Αρχείον Πόντου 22 (1958), σελ. 199-219· και Λαμψίδης, Ο., «Το ακριτικόν έπος και το “άσμα του Γαβρά”», Αρχείον Πόντου 23 (1959), σελ. 33-38.

9. Ο Μιχαήλ Γαβράς ήταν ο δεύτερος σύζυγος της Ευδοκίας Κομνηνής, κόρης του σεβαστοκράτορα Ανδρονίκου Κομνηνού, βλ. Βαρζός, Κ., Η γενεαλογία των Κομνηνών ΙI (Θεσσαλονίκη 1984), σελ. 164.

10. Βιβλιογραφία: Γαβράδες, Krsmanović Bojana, 2003, Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία ^[http://www.ehw.gr/l.aspx?id=3973].