Ο αστερισμός Ζυγός του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

 

Ο αστερισμός Ζυγός

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου  - συγγραφέα

  ΓΕΝΙΚΑ: Ο Ζυγός [Λατ. Libra, συντ. Lib) είναι αστερισμός του ζωδιακού κύκλου, γνωστός από την εποχή του Πτολεμαίου. Είναι νότιος αστερισμός, ορατός στο σύνολό του από την Ελλάδα και όλη σχεδόν την Ευρώπη. Γενικά είναι ορατός σε γεωγραφικό πλάτος από 60° Βόρεια έως 90° Νότια. Συνορεύει με τους αστερισμούς Όφι, Παρθένο, Ύδρα, Λύκο, Σκορπιό, Καρκίνο και Οφιούχο. Η έκτασή του στον ουράνιο θόλο είναι 538,1 τ. Μοίρες [29ος σε μέγεθος αστερισμός].

ΙΣΤΟΡΙΚΑ: Το όνομα του αστερισμού, δεν συναντάται πριν από τον Ίππαρχο. Αρχικά, στην ελληνική Αστρονομία ο Ζυγός ήταν τμήμα του Σκορπιού, από τον οποίο άρχισε να διακρίνεται ως τμήμα του, γνωστό ως Χηλαί Σκορπίου, δηλαδή «Δαγκάνες του Σκορπιού», κι έτσι τον βρίσκουμε στα γραπτά του Ερτοσθένη και του Αράτου. Ο δεύτερος το χαρακτηρίζει ως αμυδρό ζώδιο («φαέων επιδυέες»), αλλά μεγάλο («μεγάλας χηλάς»). Ο Ίππαρχος χρησιμοποιούσε και τα δύο ονόματα, Ζυγός και Χηλαί, όπως και ο Πτολεμαίος, οπότε το δυτικό αυτό τμήμα του Σκορπιού άρχισε να θεωρείται ανεξάρτητος αστερισμός. Ο Γεμίνος ο Ρόδιος, πρώτος γράφει το αντίστοιχο λατινικό όνομα Jugum, που χρησιμοποιείται αδιακρίτως από τους Ρωμαίους ποιητές μαζί με το πρώτο ελληνικό Chelae και το Libra, για να επικρατήσει τελικά στα επιστημονικά κείμενα το τελευταίο. Η ονομασία Ζυγός δικαιολογείται από πολλούς γιατί εκεί βρισκόταν παλαιότερα το σημείο της ισημερίας και επομένως συμβολίζει το ισοζύγισμα της ημέρας και της νύκτας [Μανίλιος]. Όμως, σπανίως ο Ζυγός απεικονίζεται με ισοζυγισμένες τις δύο πλευρές του. Κάποιες άλλες μεταγενέστερες ονομασίες που λέγεται ότι είχαν οι αρχαίοι Έλληνες για τον Ζυγό ήταν οι Σταθμός και Στατήρ, ενώ και το Libra είναι ελληνικής ρίζας, από την αρχαία Σικελική Λίτρα. Άλλοι τον απεκάλεσαν ''Μοχός'', από τον εφευρέτη του ζυγού, ή Δίκη, από τη θεά-προσωποποίηση της δικαιοσύνης, της οποίας το σύμβολο ήταν η ζυγαριά. Συνδέθηκε έτσι και με τη γειτονική γυναικεία μορφή-αστερισμό, την Παρθένο, με το επίθετο Αστραία. Οι λάτρεις του Δωδεκάθεου τον ονόμαζαν Άρμα Πλούτωνος, πάνω στο οποίο ο θεός μετέφερε την Περσεφόνη [γειτονική Παρθένο]. Η γέννηση του Ζυγού, όμως, ως χωριστού αστερισμού πιθανόν οφείλεται στη Μεσοποταμία. Εκεί ένας βωμός σχεδιαζόταν μπροστά από τον Σκορπιό. Το σχήμα μοιάζει πολύ με το σημερινό σύμβολο του Ζυγού ως ζωδίου. Παραλλαγές του ζωδίου, που σχετιζόταν με τον έβδομο ασσυριακό μήνα, τον Tashritu, ήταν το ιερό ύψωμα, ένα ζιγκουράτ [μορφή πυραμίδας-πύργου] ή μία λάμπα. Μια ονομασία ακόμη του αστερισμού στην ίδια περιοχή ήταν Bir, δηλαδή Φως. Η λάμπα-σύμβολο ανακαλύφθηκε σχεδιασμένη πάνω σε λίθους να κρατιέται στις δαγκάνες ενός σκορπιού. Τα ιερά ινδικά βιβλία αναφέρουν τον Ζυγό ως Tula, ή Tolam (=ζυγαριά). Και στον ζωδιακό των Ινδών απεικονιζόταν ως άνδρας στηριγμένος στο ένα του γόνατο που κρατούσε μια ζυγαριά. Στην Κίνα ο Ζυγός ονομαζόταν Show Sing, Αστέρι της Μακροζωίας, και αργότερα, αντιγράφοντας το ελληνικό, Tien Ching, Ουράνια Ζυγαριά. Στον αρχικό τους όμως ζωδιακό ήταν είτε ο Κροκόδειλος, είτε ο Δράκος. Άλλοι αρχαίοι συγγραφείς γράφουν ότι ο Ζυγός προήλθε από την Αίγυπτο. Οι Εβραίοι, κατά πολλούς, υιοθέτησαν το όνομα Moznayim (=άξονας ζυγαριάς), έμβλημα της φυλής των Ασήρ, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι ο Ζυγός ήταν άγνωστος στους Εβραίους, που σημείωναν στη θέση του το γράμμα Ταυ. Οι Σύροι αποκαλούσαν τον Ζυγό Masatha και οι Πέρσες Terazu ή Tarazuk (όλα σημαίνουν ζυγαριά), με την περσική ουράνια σφαίρα να απεικονίζει μια μορφή να σηκώνει μια ζυγαριά με το ένα χέρι και να πιάνει ένα αρνί με το άλλο. Οι Άραβες, επηρεασμένοι από την αλεξανδρινή αστρονομία, ονόμασαν τον αστερισμό Al Zubana (δαγκάνες), ενώ αργότερα, Al Kiffatan (οι δίσκοι της ζυγαριάς) και Al Mizan (ο άξονας της ζυγαριάς). Οι πρώτοι Χριστιανοί πίστευαν ότι οι αστέρες του Ζυγού αναπαριστούσαν τον Απόστολο Φίλιππο. Ο Ζυγός εμφανίζεται πάνω στα νομίσματα του βασιλείου της Παλμύρας.

ΟΛΙΓΑ ... ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΑ: Στην ψευδοεπιστήμη της αστρολογίας, ο Ζυγός ήταν ο αρχαίος «Οίκος της Αφροδίτης», επειδή, λένε οι “ειδικοί” ο πλανήτης Αφροδίτη εμφανίσθηκε εδώ τη στιγμή της Δημιουργίας του Κόσμου (sic!!), από όπου και ο χαρακτηρισμός Veneris Sidus. Αντιθέτως, άλλη “σχολή” αστρολογίας διατείνεται ότι ο Άρης ήταν ο φρουρός του ζωδίου! Οι αρχαίοι αστρολόγοι θεωρούσαν ότι ο Ζυγός «κυβερνά» την οσφυική(;;;) περιοχή του ανθρώπινου σώματος, την Ιταλία και τη Ρώμη. Αργότερα θεωρήθηκε ότι «κυβερνά» χώρες και πόλεις όπως Αλσατία, Αμβέρσα, Βιέννη αλλά και Αυστρία, Αιθιοπία, Φραγκφούρτη, Ινδία, Λισαβώνα, Σαβοΐα, αλλά και άλλες, “ων ουκ έστι αριθμός”! Στην εποχή μας ο Ήλιος βρίσκεται (όπως φαίνεται από τη Γη) στα όρια του αστερισμού Ζυγός από τις 31 Οκτωβρίου μέχρι τις 23 Νοεμβρίου [καλύπτει βέβαια κατά τους σύγχρονους αστρολόγους το ίδιο χρονικό διάστημα με το Σκορπιό, αλλά ... δεν πειράζει!], ενώ οι ημερομηνίες αυτές μετατίθενται προς τα εμπρός με ρυθμό 1 ημέρα ανά 71,1 έτη.

Tο σφαιρωτό σμήνος NGC 5897

ΦΩΤΕΙΝΟΤΕΡΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ: Ο αστερισμός είχει ορατούς 83 αστέρες [φ.μ ≤ 6,5]. Οι δύο φωτεινότεροι αστέρες, α Ζυγού και β Ζυγού, έχουν τα δυσκολοπροφερόμενα ονόματα Ζουμπενελτζενούμπι και Ζουμπενεσαμάλι. Ο αστέρας γ Ζυγού με φ.μ. 3,91 είναι πιθανός διπλός αστέρας [κίτρινος γίγαντας]. Ο αστέρας δ Ζυγού είναι μεταβλητός [δι' εκλείψεων], με μέσο φαινόμενο μέγεθος 4,95. Οι ε, θ, ι και κ Ζυγού έχουν αντίστοιχα φαινόμενο μέγεθος 4,94, 4,15, 4,54 και 4,74. Ο σ [φ.μ. 3,29] είναι ερυθρός γίγαντας, ενώ ο τ είναι κυανός νάνος [φ.μ. 3,66]. Ο υ Ζυγού [φ.μ. 3,58] είναι πορτοκαλί γίγαντας, που βρίσκεται σε απόσταση 195 ετών φωτός από εμάς, ενώ πλησιάζει τη Γη. Σε 2 εκατομμύρια χρόνια θα γίνει ο φωτεινότερος σε όλο τον γήινο ουρανό (τότε θα έχει φαιν. μέγεθος -0,5), ενώ θα “μας” έχει πλησιάσει σε απόσταση μόλις 30 ετών φωτός, και θα παραμείνει ο φωτεινότερος επί 640.000 χρόνια!

   ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ: Εντυπωσιακό είναι στο Ζυγό το σφαιρωτό σμήνος NGC 5897 [φ.μ.8,6], που απέχει 40.000 έτη φωτός από τη Γη. Ακόμη, στον αστερισμό υπάρχει ο αστέρας HD 134987 (φ.μ. 6,45), όμοιος με τον Ήλιο, απέχει από εμάς 82 έ.φ. και έχει ένα πλανήτη με μάζα μεγαλύτερη της μάζας του Δία, που περιφέρεται γύρω του μία φορά κάθε 260 ημέρες. Ακόμη, ο αστέρας HD 141569 [320 έ.φ μακριά], περιβάλλεται από τεράστιο περιαστρικό δίσκο ακτίνας 400 AU. [θυμίζουμε η απόσταση Γης-Ηλίου είναι 1 AU]. O αστέρας HE 1523-0901 [ανακαλύφθηκε το 2005], είναι το αρχαιότερο αστέρι του Γαλαξία μας που έχει ανακαλυφθεί. Η ηλικία του, και συνεπώς η ηλικία του ίδιου του Γαλαξία, υπολογίζεται σε 13,2 δισεκατομμύρια χρόνια.

Konstantinosa.oikonompu@gmail.com

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

https://www.youtube.com/watch?v=dGVzU86x-uA