Ο Χάρων, από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο

 

Ο Χάρων

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, 

Gustave Doré σχέδιο στο έργο: Dante Alighierι: Inferno Plate_9 (Canto III Charon)

ΓΕΝΙΚΑ-ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, ο Χάρων ή Χάρος [στη Νεοελληνική], ήταν ο πορθμέας [περαματάρης] του Άδη στον Κάτω Κόσμο. Αντιστοίχως στην Ετρουσκική Μυθολογία¹ το πρόσωπο αυτό ονομαζόταν Charun. Ήταν γιος του Ερέβους και της Νυκτός. Παριστανόταν σαν ένας ιδιότροπος, σκελετωμένος γέροντας ή ως φτερωτός δαίμονας με ένα διπλό σφυρί. Αντιθέτως ο πάντα ειρωνικός Λουκιανός τον παρουσιάζει, επηρεαζόμενος και από τον κωμικό Μένανδρο, σαν κωμική φιγούρα. Το όνομα Χάρων πιθανότατα προέρχεται από το επίθετο "χάρων", που αποτελεί ποιητικό τύπο του αρχαίου χαροπός/-ωπός προερχόμενο από το ρήμα χαίρω. Εφόσον ο Χάρων ήταν μια χθόνια θεότητα, η συσχέτιση του ονόματός του με το ρήμα χαίρω οφείλεται σε ευφημισμό².

ΤΟ ΔΥΣΑΡΕΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ: Ο Χάρων μετέφερε με τη βάρκα του τους πρόσφατα αποθανόντες είτε από τη μια όχθη του ποταμού Αχέροντα στην άλλη, είτε διαπερνώντας την Αχερουσία λίμνη, όπου σύμφωνα με τη μυθολογία βρισκόταν το σκοτεινό σπήλαιο της εισόδου του Άδη. Οι νεκροί έπρεπε οπωσδήποτε να πληρώσουν στον Χάροντα έναν οβολό για τα ναύλα. Γι' αυτό στην αρχαία Ελλάδα τοποθετούσαν πάντα έναν οβολό κάτω από τη γλώσσα των νεκρών σωμάτων πριν τα ενταφιάσουν, για να έχει να πληρώσει ο νεκρός το αντίτιμο του “ταξιδιού” του στον Χάροντα. Όσοι δεν είχαν να πληρώσουν ήταν καταδικασμένοι να περιπλανιούνται στις όχθες του Αχέροντα για εκατό χρόνια.

Ο ΧΑΡΩΝ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ: Σε πολλά έργα αρχαίων συγγραφέων αναφερόταν ότι μετέφερε τις ψυχές αντίπερα στον ποταμό της Στυγός και όχι στον Αχέροντα. Αυτό ισχυρίζεται και ο Βιργίλιος στην Αινειάδα του³. Ωστόσο, στις περισσότερες πηγές, συμπεριλαμβανομένου και του νεότερου Παυσανία⁴ έως ακόμη κι του Δάντη [Θεία κωμωδία: Κόλαση], ποταμός παραμένει ο Αχέροντας. Στο έργο του ελληνιστή, συριακής καταγωγής, Λουκιανού, Νεκρικοί Διάλογοι, ένας κυνικός φιλόσοφος, ο Μένιππος, αναφέρεται ως ο μόνος που, δήθεν, διέσχισε ποτέ τον Αχέροντα χωρίς να πληρώσει τον οβολό στο Χάρο, αφού δεν είχε⁵. Στο διάλογο αυτόν εμφανίζεται για πρώτη φορά και η ρήση "ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος⁶", δηλαδή δε μπορείς να πάρεις από αυτόν που δεν έχει, η οποία έμεινε παροιμιώδης.

   ΣΤΗΝ ΑΙΝΕΙΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΚΩΜΩΔΙΑ: Σύμφωνα με το 6ο βιβλίο της Αινειάδας του Βιργιλίου, η Σίβυλλα από την Κύμη, οδηγεί τον Αινεία στον λεγόμενο χρυσό κλώνο που είναι απαραίτητος για να διασχίσει το ποτάμι ενόσω είναι ακόμη ζωντανός και να επιστρέψει στον κόσμο, αποφεύγοντας τον μυθικό μας “περαματάρη”. Ο Δάντης εμφανίζει τον Χάροντα σύμφωνα με τα κλασικά ελληνικά μυθικά πρότυπα. Είναι ο πρώτος χαρακτήρας που κατονομάζεται από όσους συναντά ο Δάντης στην Κόλαση, στο τρίτο Άσμα της "Κόλασης". Εκεί και πάλι ο Χαροντας πληρώνεται έναν οβολό για να κάνει το μακάβριο έργο του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Λουκιανός, Σάτιρα θανάτου και Κάτω Κόσμου, μτφρ. Δ. Χρηστίδης, εκδ. Ζήτρος.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Άλλωστε οι πρόγονοι των Ετρούσκων περιλαμβάνονται ανάμεσα στα φύλα των Προελλήνων που κατοικούσαν, πριν την μετοίκησή τους στη γειτονική Κεντρική Ιταλία σε διάφορα ελληνικά νησιά [Λήμνος, κ.α.].

2. Αναλόγως, ο μεγάλος εξερευνητής και θαλασσοπόρος Μαγγελάνος, ονόμασε τον ταραγμένο ωκεανό που πρωτοαντίκρυσε “Ειρηνικό”!

3. Βιργίλιος, Αινειάδα, 6, 369.

4. Παυσανίας 10. 28.

5Ανάλογο περιστατικό έχουμε και με τον Σίσυφο, που εξαπάτησε έτσι τον Χάροντα

6. Λουκιανός, Νεκρικοί Διάλογοι, [2] 22 [Χάρωνος και Μενίππου].