Ο Ερμής από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

 

Ο Ερμής

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

   

   ΓΕΝΙΚΑ: Ο Ερμής, ένας από τους βασικούς θεούς του δωδεκαθέου είναι ο αγγελιαφόρος των θεών, ο ψυχοπομπός, αυτός δηλαδή που οδηγεί τις ψυχές των νεκρών στον Άδη, αλλά είναι και προστάτης των κλεφτών[!], των τυχερών παιχνιδιών και του εμπορίου. Σύμφωνα με τον επικρατέστερο μύθο, πατέρας του Ερμή ήταν ο Δίας και μητέρα του η Μαία, μία από τις Πλειάδες, τις θυγατέρες του Άτλαντα.

ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗ “ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ”: Στην Αρκαδία, σε μια σπηλιά του όρους Κυλλήνη, γεννήθηκε ο Ερμής. Από τα πρώτα του βήματα έδειξε αρκετά από τα χαρίσματα με τα οποία ήταν προικισμένος. Βρέφος ακόμη, κατάφερε να πηδήξει έξω από την κούνια του και να βγει από την σπηλιά χωρίς να γίνει αντιληπτός. Βγαίνοντας σκόνταψε σε μία χελώνα η οποία του έκανε μεγάλη εντύπωση. Αφού την περιεργάστηκε, εμπνεύστηκε να της αδειάσει το καύκαλο και να το μεταμορφώσει, προσθέτοντας για χορδές κομμάτια από προβατίσια έντερα, σε ένα έγχορδο μουσικό όργανο. Έπειτα, εξαντλημένος και πεινασμένος, αποφάσισε να ταξιδέψει στο βορρά αναζητώντας τροφή. Κατά το ηλιοβασίλεμα έφτασε στην Πιερία[!] και βλέποντας το κοπάδι βοδιών του αδελφού του Απόλλωνα, αποφάσισε να το κλέψει. Σκεπτόμενος όμως ο ευφυής και παμπόνηρος μικρός θεός ότι μπορεί να γίνει αντιληπτός, σκαρφίστηκε ένα τέχνασμα για να μπερδέψει τον αδελφό του. Ξεχωρίζοντας από το κοπάδι τα 50 καλύτερα ζώα τα έκανε να περπατούν ανάποδα ώστε τα ίχνη τους να οδηγούν στο σημείο από όπου αυτά ξεκίνησαν. Τα οδήγησε έτσι στην Πύλο όπου τα έκρυψε σε έναν στάβλο. Δύο απ' αυτά όμως τα έσφαξε για να χορτάσει την πείνα του. Έπειτα, αθόρυβα, ξάπλωσε στην κούνια του! 

   

Ερμής και Άργος

   Την επόμενη μέρα ο Απόλλων, ως μάντης που ήταν, κατάλαβε το τέχνασμα του αδελφού του και αφού τον ανακάλυψε στο σπήλαιο, τον κατηγόρησε στην μητέρα του. Ακολούθησε έντονη αντιπαράθεση με τον Ερμή, ο οποίος αρνήθηκε τα πάντα και, μάλιστα, του πρότεινε με θράσος να πάνε στον Όλυμπο να λύση ο Δίας την διαφορά τους! Ο Δίας βλέποντας την ευστροφία και ικανότητα του μικρού του γιου, αλλά και την πονηριά και το θράσος του, ακούγοντας και τα παράπονα του Απόλλωνα κατάφερε να συμφιλιώσει τα δύο αδέλφια και διέταξε το μικρό Ερμή να επιστρέψει τα υπόλοιπα βόδια στον αδελφό του. Επιπλέον για να τον εξευμενίσει πλήρως ο Ερμής τού έπαιξε με την αυτοσχέδια λύρα μουσική. Βλέποντας ο Απόλλων το καταπληκτικό όργανο που κατασκεύασε ο μικρός του αδελφός μαγεύτηκε τόσο, που του το ζήτησε ως δώρο. Ο Ερμής του το έδωσε αφού ο Απόλλων του επέτρεψε να κρατήσει τα βόδια που του είχε κλέψει αρχικά.

Μία από τις Ερμές της αρχαίας Αγοράς

  ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ: Οι ικανότητες του Ερμή αποδείχθηκαν χρήσιμες για όλους σχεδόν τους θεούς οι οποίοι τον θαύμαζαν για την ευστροφία και την πονηριά του και του εμπιστευόντουσαν διάφορες αποστολές. Πρώτος ο Δίας, ο οποίος τον έχρισε κήρυκα και αγγελιοφόρο του, χαρίζοντας του φτερωτά σανδάλια και το κηρύκειον. Με αυτά ο θεός πετούσε πάνω από στεριά και θάλασσα και μετέφερε στον υπόλοιπο κόσμο την θέληση του Δία, ενώ στον Δία επέστρεφε με ειδήσεις από τα μέρη που επισκέπτονταν. Μπορώντας να μεταφέρεται σε ουρανό και γη ο Ερμής ταχύτατα, κατάφερε να αποκτήσει την ικανότητα να ταξιδεύει και στον Κάτω Κόσμο. Ο βασιλιά του Κάτω Κόσμου Άδης εκτιμώντας τις ικανότητες του Ερμή τον ονόμασε συνοδό των νεκρών στον άλλο κόσμο και έκτοτε απέκτησε και την ιδιότητα του ψυχοπομπού.

Η ΧΙΟΝΗ ΚΑΙ Η ΚΑΥΧΗΣΙΑ ΤΗΣ: Με τον Απόλλωνα ο Ερμής μοιράστηκε κάποτε και την ίδια γυναίκα. Ήταν η Χιόνη, κόρη του Δαιδαλίωνα, που το ίδιο βράδυ κοιμήθηκε και με τους δύο θεούς. Δύο δίδυμα αδέλφια γεννηθήκανε από τη Χιόνη τα οποία είχαν διαφορετικό θεό πατέρα. Ο Φιλήμωνας, μετέπειτα βασιλιάς και μουσικός της Φωκίδας, ήταν ο γιος του Απόλλωνα και ο Αυτόλυκος, που είχε την ικανότητα τα μεταμορφώνει ότι άρπαζε, ήταν ο κλέφτης γιος του Ερμή. Έχοντας κάνει δύο θεούς να την ερωτευτούν μέσα σε μία μέρα η Χιόνη, μην μπορώντας να κρύψει την υπερηφάνεια της, άρχισε να καυχιέται για την ομορφιά και τα προσόντα της τολμώντας να πει ότι είναι ομορφότερη από την θεά Άρτεμη. Ακούγοντάς το αυτό η θεά δεν δίστασε να στείλει τα τρομερά της βέλη να της πάρουν την ζωή.

  ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ: Ο Ερμής είναι ίσως η συμπαθέστερη φιγούρα του ελληνικού δωδεκάθεου, καθώς συνδυάζει τα ανθρώπινα με τα θεϊκά στοιχεία, αλλά και γιατί θεωρείται ουσιαστικά ο πρώτος δάσκαλος του ανθρώπινου γένους. Εκείνος είναι που εισήγαγε τα γράμματα και τις επιστήμες στην ανθρωπότητα, δίδαξε τη χρήση της σκέψης ενώ υπάρχουν μύθοι πoυ αποδίδουν σε αυτόν τη μετάδοση της γνώσης της φωτιάς. Ταυτόχρονα είναι προστάτης του εμπορίου, των θυσιών και της μαγείας. Διαθέτει, επιπλέον, μια περισσότερο ανθρώπινη [σκοτεινή] όψη, καθώς είναι πρώτος στην απατεωνιά, το ψέμα και την κλεψιά. Βασικότερα γνωρίσματά του, ωστόσο, είναι ότι είναι αγγελιαφόρος των θεών, δηλαδή μεσάζων μεταξύ αυτών και των ανθρώπων, ενώ επιτελεί και το λειτούργημα του ψυχοπομπού. Επίσης, είναι από τις θεότητες που για τις δραστηριότητες τους χρησιμοποιούν τη σκοτεινή νύχτα και για αυτό θεωρείται πως έχει σχέση με τη Σελήνη. Μάλιστα αναφέρεται ότι το βράδυ που έκλεψε τα βόδια του Απόλλωνα, η Σελήνη βγήκε δυο φορές, για να τον διευκολύνει στη μετακίνησή του από την Πιερία μέχρι την Πύλο. Σύμβολά του είναι το κηρύκειο, έμβλημα των γοργόφτερων αγγελιοφόρων, και τα φτερωτά σανδάλια.

Ερμής και Ορφέας

  ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΕΞΕΛΙΞΗ: Η καταγωγή του Ερμή είναι μακρινή και συνδέεται με την προϊστορική Ελλάδα, καθώς υπάρχουν στοιχεία που υποδεικνύουν ότι οι Ερμές ή Ερμεία, (οι ορθωμένοι λίθοι που χρησιμοποιούνταν για την οριοθέτηση περιοχών και ως οδοδείκτες) ήταν διαδεδομένες στην προϊστορική Κρήτη και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, ενώ θεωρείται πως έχουν στενή σχέση με τα πιο αρχέγονα μυστήρια της ελληνικής επικράτειας στην αρχαιότητα, τα Καβείρια. Κατά την πτολεμαϊκή περίοδο η Αλεξάνδρεια κατέστη ξακουστό πνευματικό κέντρο της εποχής, στην οποία συναντώνται και αναμιγνύονται όλα τα φιλοσοφικά ρεύματα. Από τότε κυρίως που οι Έλληνες ήρθαν σ' επαφή με τον αιγυπτιακό πολιτισμό και θρησκεία, επήλθε μια ταύτιση τού ελληνικού Ερμή και του αιγυπτιακού Θωθ, καθώς διαπίστωσαν ότι υπήρχαν κοινά χαρακτηριστικά ανάμεσα στις δυο θεότητες. Ωστόσο, κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, κυρίως, και τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες διαμορφώθηκε μια νέα αρχετυπική μορφή, η οποία δεν ήταν ακριβώς ούτε ο Ερμής ούτε ο Θωθ, αλλά ένας συνδυασμός των χαρακτηριστικών και των δύο, διανθισμένων με επιδράσεις από την ιουδαϊκή παράδοση. Θεωρείται ότι ο Ερμής της ελληνιστικής περιόδου ήταν μια προσεκτικά κατασκευασμένη κοσμοπολίτικη θεότητα, η οποία μπορούσε να ταυτιστεί με θνητά πρόσωπα. Για παράδειγμα, οι Λυκάονες δεν είχαν καμιά δυσκολία να αναγνωρίσουν στο πρόσωπο του Απόστολου Παύλου τον ενσαρκωμένο Ερμή, γιατί ήταν ο πιο ικανός ομιλητής. Και τούτο γιατί ο Ερμής-Θωθ, ως αγγελιοφόρων των θεών, καθιερώθηκε ως το πρόσωπο εκείνου που ερμηνεύει στους ανθρώπους τη θεϊκή θέληση. 

 

  Η Στωική φιλοσοφία απέδωσε στον Ερμή έναν κεντρικότερο ρόλο στη θεολογία, θεωρώντας τον ως Λόγο-Δημιουργό, επηρεασμένοι προφανώς από την αιγυπτιακή αποδοχή του Θωθ ως δημιουργού. Παρ' όλο που στην αρχή οι Ρωμαίοι, σαφώς επηρεασμένοι από το αρχαιοελληνικό πάνθεο, εκρωμάισαν τις ελληνικές θεότητες, στη συνέχεια, η αιγυπτιακή επίδραση είχε ως πρώτο αποτέλεσμα να ταυτίσουν τον Ερμή [Mercurius] με τον Θωθ, αλλά δε στάθηκαν εκεί. Μπήκαν στον πειρασμό να δώσουν μια μυθολογική ερμηνεία της παρουσίας του Ερμή στην Aίγυπτο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Κικέρων ονόμασε τουλάχιστον πέντε πρόσωπα που διεκδικούσαν το όνομα Ερμής. Από αυτά το τρίτο ήταν ο γνωστός Ερμής, καρπός της ένωσης του Δία με τη Μαία, ενώ το πέμπτο, που λατρεύτηκε στο Φενεό, λέγεται ότι σκότωσε το φύλακα των κοπαδιών του Απόλλωνα, τον Άργο, και για να αποφύγει τις συνέπειες κατέφυγε στην Aίγυπτο. Αυτός, σύμφωνα με τον Κικέρωνα, είναι που δίδαξε στους Aιγύπτιους τους νόμους και το αλφάβητό τους και είναι εκείνος που οι Αιγύπτιοι αποκαλούσαν Θωθ.

Ερμής και Πάρις

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Walter Burkert, Greek Religion, 1985 section III.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

Ο αστερισμός Μέγας Κύων +ΒΙΝΤΕΟ του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα

 

Ο αστερισμός Μέγας Κύων +ΒΙΝΤΕΟ

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα

   

   ΓΕΝΙΚΑ: Ο Μέγας Κύων [Canis Major, συντ. CMa] σημειώθηκε πρώτη φορά από τον Πτολεμαίο. Βρίσκεται στο Νότιο ουράνιο ημισφαίριο, αλλά είναι γενικά ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ 56° Βόρεια έως 90° Νότια. Στην Ελλάδα είναι αμφιφανής. Η έκτασή του είναι 380,1 τετ. μοίρες [43ος σε έκταση μεταξύ των 88 αναγνωρισμένων αστερισμών]. Λέγεται ότι αναπαριστά έναν από τους σκύλους που ακολουθούν τον κυνηγό Ωρίωνα. Ο Μέγας Κύων περιλαμβάνει 147 ορατά [φ.μ. ≤ 6,5] ουράνια σώματα. Σπουδαιότερο μέλος της ομάδας αυτών των αστέρων είναι ο Σείριος, ο λαμπρότερος αστέρα του νυχτερινού ουρανού, ο οποίος αποτελεί μέρος του Χειμερινού Τριγώνου.

  ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΑ: Ο αστερισμός αυτός ήταν γνωστός στους ανατολικούς λαούς από τα πανάρχαια χρόνια. Στην ελληνική κλασική Αρχαιότητα, ο αστερισμός αναπαριστούσε τον Λαέλαπο, το λαγωνικό του Ακταίωνα, ενώ κάποτε το λαγωνικό της Πρόκριδος, νύμφης της Άρτεμης, ή το λαγωνικό που έδωσε η Ηώς στον Κέφαλο, που ήταν τόσο ξακουστό για την ταχύτητα του, ώστε ο Δίας το ανύψωνε στον ουρανό. Αργότερα, ο Μέγας Κύων “έγινε” το κυνηγόσκυλο του Ωρίωνα, το οποίο καταδιώκει το Λαγό ή βοηθά τον Ωρίωνα στην μάχη του κατά του Ταύρου, όπως αναφέρει ο Όμηρος και ο Ησίοδος. Οι μύθοι των Ρωμαίων αναφέρονται στον Μέγα Κύνα ως Custos Europae, ο σκύλος, δηλαδή, που φρουρεί την Ευρώπη, αλλά που δεν καταφέρνει να αποτρέψει τη βίαιη απαγωγή της από τον Δία υπό τη μορφή ταύρου. Τον αναφέρουν και ως Janitor Lethaeus, ο κέρβερος της Κόλασης.

Το νεφέλωμα γύρω από τον VY

ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ: Ο Άλφα Μεγάλου Κυνός, γνωστός και σαν Σείριος, είναι ο λαμπρότερος αστέρας, εξαιρουμένου του Ηλίου, για τον παρατηρητή στη Γη. Είναι επίσης ένας από τους πλησιέστερους αστέρες. Το όνομα του αστέρα σημαίνει καυτός, εφόσον ο καλοκαιρινός καύσωνας σημειωνόταν αμέσως μετά την ανατολή του Σείριου σε σύνοδο με τον Ήλιο. Οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν τέτοιες καλοκαιρινές μέρες κυνικά καύματα, καθώς μόνο οι κύνες, τα σκυλιά, τολμούσαν να βγουν έξω στον καύσωνα, μ' αποτέλεσμα ο Σείριος να ταυτιστεί με κύνες. Ο αστερισμός έτσι έλαβε την ονομασία Μέγας Κύων. Ο β αστέρας του αστερισμού αυτού είναι γνωστός και ως Μουρζίμ [Κήρυξ]. Εξαιτίας της λαμπρής παρουσίας του στο νυχτερινό ουρανό, ο Σείριος έκανε από νωρίς εντύπωση στους πρώτους αστρονόμους και αποτέλεσε κομμάτι της μυθολοφίας αρκετών λαών, ιδιαίτερα των Αρχαίων Αιγυπτίων. Τα άλλα κύρια αστέρια του αστερισμού είναι [σε παρένθεση δίνεται το φαινόμενο μέγεθος: ο ε Μεγάλου Κυνός (1,51) ή Αντχάρα [Παρθένοι], ο δ (1,84) ή Ουέζεν [Βάρος], ο η (2,45) ή Αλάντρα, ο ζ (3,00) ή Φουρούντ και ο γ (4,11) ή Μουλιφέν. Ανάμεσα στα διάφορα άλλα αστέρια που ανήκουν στον αστερισμό, ξεχωρίζει ο VY Μεγάλου Κυνός, που αποτέλει το πιο μεγάλο γνωστό μας αστέρι του Σύμπαντος (2600 ηλιακές ακτίνες!!). Γενικά, σ' αυτή την περιοχή του ουρανού δεν υπάρχουν πολλά λαμπρά αντικείμενα. Το μόνο αντικείμενο του καταλόγου του Messier στον αστερισμό του Μεγάλου Κυνός είναι το ανοικτό σμήνος Μ41, με φ.μ. 4,6, που απέχει σχεδόν 2350 έτη φωτός από τη Γη, περιλαμβάνει περίπου 8000 αστέρες, κι έχει διάμετρο περίπου 24 έτη φωτός. Ακόμη, ο αστερισμός περιλαμβάνει το Νάνο του Μεγάλου Κυνός, έναν πρόσφατα ανακαλυφθέντα νάνο γαλαξία, ο οποίος περιστρέφεται γύρω από το Γαλαξία μας.

  ΣΕΙΡΙΟΣ: Ο Σείριος είναι το λαμπρότερο άστρο στον νυχτερινό ουρανό με φαινόμενο μέγεθος −1,46. Το όνομά του προέρχεται από το ελληνικό "σείριος" που σημαίνει “καυτός” και "φωτεινός". Βρίσκεται 8,57 έ.φ. από τη Γη και είναι ένα από τα κοντινότερα αστέρια. Ο Σείριος είναι ορατός από σχεδόν όλο το Βόρειο ημισφαίριο τους χειμερινούς μήνες. Μαζί με τον Πρόκυνα και τον Μπετελγκέζ σχηματίζουν ένα φωτεινό τρίγωνο που έχει την ανεπίσημη ονομασία «Χειμερινό τρίγωνο». Το 1844, ο Γερμανός αστρονόμος Friedrich Wilhelm Bessel πρότεινε πως ο Σείριος αποτελεί στην πραγματικότητα ένα «διπλό αστέρα». Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε το 1862, όταν ο αστρονόμος Alvan Graham Clark ανακάλυψε ένα δεύτερο αστέρα, ο οποίος αναφέρεται ως Σείριος B. Ο αστέρας που είναι ορατός από τη Γη αποκαλείται συχνά και Σείριος A. Τα δύο αστέρια βρίσκονται σε τροχιά μεταξύ τους, με περίοδο περίπου 50 έτη και σε μέση απόσταση 20 αστρονομικές μονάδες [AU]. Ο Σείριος Β ήταν ο πρώτος λευκός νάνος που ανακαλύφθηκε [1915]. Η διάμετρος του Σείριου μετρήθηκε πρώτη φορά από τον Robert Hanbury Brown [3,36 ηλιακές ακτίνες].

Konstantinosa.oikonomougmail.com

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE:

 https://www.youtube.com/watch?v=Y5DjkqCWaw8

Η Αφροδίτη από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

 

Η Αφροδίτη, 

θεά του έρωτα και της ομορφιάς

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

Αφροδίτη και Άδωνις

  Η ΓΕΝΝΗΣΗ: Σύμφωνα με τον ομηρικό μύθο γεννήθηκε σε μια ακτή της Πάφου στην Κύπρο [Πέτρα του Ρωμιού]. Η θεά καλλωπίστηκε από τις θεραπαινίδες της, τις Ώρες, και μεταφέρθηκε στον Όλυμπο παρουσιαζόμενη στους Ολυμπίους θεούς. Σύμφωνα με την εκδοχή του Ησίοδου, η Αφροδίτη γεννήθηκε στα ανοιχτά των Κυθήρων από τον αφρό που δημιούργησαν τα ακρωτηριασμένα γεννητικά όργανα του Ουρανού που είχαν πέσει στη θάλασσα μετά την πράξη του Κρόνου. Με τη βοήθεια του Ζέφυρου ταξίδεψε μέχρι την Πάφο. Πέρασε πρώτα από τα Κύθηρα κι από εκεί στην Κύπρο. Τα Κύθηρα θεωρήθηκαν το νησί της Αφροδίτης, όπου και κτίστηκε το πρώτο ιερό της στον Ελλαδικό χώρο. Ήταν γνωστή ως Αφροδίτη η "Πάφια", ενώ ο Όμηρος στην Ιλιάδα την αναφέρει ως "Κυθέρεια, θεά του έρωτα τροφός"

ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ: Ήταν σύζυγος του Ηφαίστου, αλλά περιγράφεται κυρίως ως ερωμένη του Άρη, με τον οποίο απέκτησε τον Έρωτα, το Δείμο και το Φόβο. Με τον Ποσειδώνα έφερε στη ζωή τον Έρυκα και τη Ρόδο, ενώ με το Διόνυσο η “πολυερασθείσα” θεά γέννησε τον τερατώδη Πρίαπο. Γιος της θεωρείται επίσης ο Ερμαφρόδιτος τον οποίο απέκτησε η θεά από τον Ερμή. Με έναν θνητό, τον Αγχίση απέκτησε τον Αινεία, αδελφό του Πριάμου.

Η Αφροδίτη της Μήλου

  ΣΤΟΝ ΤΡΩΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ: Η Αφροδίτη συμμετείχε και στον Τρωικό πόλεμο. Μάλιστα ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει ο πόλεμος αυτός καθώς αυτή ενέπνευσε έρωτα στην Ωραία Ελένη, την γυναίκα του βασιλιά Μενέλαου, για τον Πάρη, τον γιο του βασιλιά της Τροίας Πριάμου. Ο Πάρης είχε ορισθεί ως κριτής από τον Δία για το ποια θεά, η Αφροδίτη, η Αθηνά ή η Ήρα ήταν η ομορφότερη όταν οι τρεις τους διεκδίκησαν το μήλο που η Έριδα έριξε κάτω από την πόρτα στην γιορτή που γινόταν και η ίδια δεν ήταν καλεσμένη. Η Αφροδίτη του υποσχέθηκε ως αντάλλαγμα, αν την επέλεγε, ότι θα του έδινε την ομορφότερη γυναίκα του κόσμου. Ο Πάρης έδωσε το μήλο στην Αφροδίτη και όταν αυτό αργότερα ταξίδεψε στη Σπάρτη, η Αφροδίτη έκανε την Ωραία Ελένη να τον ερωτευθεί και να κλεφτεί μαζί του στην Τροία (Ίλιον). Η αρπαγή της Ωραίας Ελένης ήταν, ως γνωστόν, για τους Αχαιούς ο λόγος της εκστρατείας τους στην Τροία προκειμένου να τιμωρήσουν τον Πάρη και να πάρουν πίσω την σύζυγο του βασιλιά Μενέλαου.

ΑΡΧΕΤΥΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Η Αφροδίτη είναι ένα θηλυκό μυθικό αρχέτυπο. Στον αρχαίο μύθο συχνά συναντάμε το αρχέτυπο της μητέρας θεάς, κατάλοιπο προφανώς μιας πρώιμης μητριαρχικής κοινωνίας. Συνδεδεμένη καθώς ήταν μια τέτοια θεότητα με μια ατελείωτη σειρά φαινομένων, όπως αγάπη, γέννηση, θάνατο, γονιμότητα, πόλεμο, μαγεία, συγγένεια, γάμο, παρθενία, πένθος, κ. ά, σ΄ αυτήν απευθυνόταν η κύρια τελετουργική δράση που χαρακτηρίζει ένα σημαντικό κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας. Οι τίτλοι της, που αποδίδουν τομείς επιρροής της είναι ποικίλοι: Βασίλισσα ουρανού, Πολεμίστρια, Κόρη, Πόρνη, Μητέρα-γη, Βασίλισσα του κάτω κόσμου, κ.λπ. Ο Robert Graves έγραφε για τη μητέρα θεά ότι είναι βαθιά στερεωμένη στη φυλετική μνήμη των Ευρωπαίων και είναι αδύνατον να την εξορίσει κανείς¹. Οι Έλληνες ήταν εκείνοι που περισσότερο από τους άλλους λαούς διατήρησαν τα πολύμορφα χαρακτηριστικά της μητέρας-θεάς στη λατρεία τους. Μια απλή αναφορά των ονομάτων Αφροδίτη, Εκάτη, Δίκτυννα, Μήδεια, Αθηνά, είναι αρκετή για να θυμίσει σημαντικές αρχετυπικές εικόνες. Κάθε μία από αυτές τις μορφές αντιπροσωπεύει πρόσωπα της μητέρας θεάς. Στην περίπτωση της Αφροδίτης, η ταύτισή της με τον πλανήτη Αφροδίτη, που είναι επιβεβαιωμένη στους πολυάριθμους πολιτισμούς της εγγύς Ανατολής ακόμη και στους ιθαγενείς του νέου κόσμου, είναι εκείνη που προσφέρει τον κοινό παρονομαστή για την κατανόηση των μυθικών ιδιοτήτων της θεάς. Ακόμα και σήμερα, το όνομα Αφροδίτη προκαλεί εικόνες ομορφιάς, αισθησιασμού και πάθους. Η θεά είναι γνωστή και ως “θεία προξενήτρια” ή ως παράγων διέγερσης της ερωτικής επιθυμίας. Έτσι στην Ιλιάδα ακόμη και η ζώνη της Αφροδίτης παρουσιάζεται ως ικανή για να ξυπνήσει την άμεση επιθυμία στα μάτια του κατόχου της, της Ήρας, επί τω προκειμένω². Ακόμη, η Αφροδίτη είναι διάσημη για τις σχέσεις της με διάφορους ήρωες και θεούς. Η ερωτοτροπία της Αφροδίτης με τον Άρη ήταν πηγή διασκέδασης(!) για τους θεούς του Ολύμπου³!. Άλλοτε η αγάπη της για έναν θνητό, τον Άδωνη, τελείωσε τραγικά. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η θεά βούτηξε από τον βράχο της Λευκάδας, θλιμμένη για τον όμορφο νέο. Το ειδύλλιό της με τον Τρώα Αγχίση, έναν ακόμη θνητό, είναι μια από τις αρχαιότερες παραδόσεις που περιβάλλουν τη θεά⁴. Ο Gantz γράφει σχετικά: “ο ρόλος της Αφροδίτης στο μύθο, πλην Ομήρου, περιορίζεται στη βοήθεια των εραστών ή την τιμωρία εκείνων που απορρίπτουν την αγάπη!⁵”. 

   

Η Ανάδυση της Αφροδίτης.  Σάντρο Μποτιτσέλλι

Όμως είναι δύσκολο να διαβλέψουμε τη σχέση ενός πλανήτη πίσω από τέτοιες αφηγήσεις. Πιθανότατα η λατρεία της Αφροδίτης να είναι πολύ νεότερη από αυτή άλλων θεών κι αυτό γιατί στον Όμηρο εμφανίζεται ως εξειδικευμένη θεά, που σχετίζεται με ένα ανθρώπινο πάθος. Οι αρχαιότερες μορφές αυτών των θεοτήτων συνδύαζαν, όμως, πολλές λειτουργίες. Έτσι: “Όταν η μίξη των φυλών και η επιρροή της λογοτεχνίας συγκεντρώνει διάφορες τοπικές θεότητες, κατ' ανάγκην, για να διατηρηθεί η συνοχή, πρέπει να μοιραστούν οι λειτουργίες και οι ιδιότητες⁶”. Όμως, ενώ η θεά ήδη επιβεβαιώνεται στην πρώιμη επική λογοτεχνία, το όνομά της είναι απόν από τη μυκηναϊκή θρησκεία, όπως τουλάχιστον μας γίνεται γνωστή από πινακίδες της Γραμμικής Β'. Πιθανότατα η λατρεία της θεάς να ήρθε στην Ελλάδα, μεταξύ των ετών 1200 και 800 π.Χ.. Για τον Όμηρο, τον Ησίοδο και άλλους πρώιμους συγγραφείς, η θεά συνδέεται με την Κύπρο. Η Οδύσσεια αναφέρει την Πάφο πατρίδα της θεάς, ενώ η Ιλιάδα αναφέρει το Κύπρις ως το πιο κοινό επίθετό της και ο Ησίοδος τα Κυπρογενής και Κυθηρεία. Όμως, σχεδόν όλοι οι κορυφαίοι μελετητές, αρχαίοι και σύγχρονοι, συμφωνούν ότι η λατρεία της Αφροδίτης έφθασε στην Ελλάδα από την Εγγύς Ανατολή. Ίσως, πίσω από τη μορφή της Αφροδίτης να βρίσκεται η σημιτική θεά της αγάπης, η Ιστάρ [Αστάρτη]. Αυτή η άποψη υποστηρίζεται από τους ίδιους τους Έλληνες. Ο Παυσανίας, για παράδειγμα, γράφει: "Οι Ασσύριοι ήταν οι πρώτοι από την ανθρώπινη φυλή που λάτρεψαν την ουράνια [Αφροδίτη Ουρανία], κατόπιν ο λαός της Πάφου στην Κύπρο και των Φοινίκων και ο λαός των Κυθήρων, που έμαθε τη λατρεία της από τους Φοίνικες⁷.”

ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΑ

Αφροδίτη και Έρως, Πελεγκρίνι

ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ: Η Αφροδίτη χαρακτηριζόταν με διάφορα επίθετα σε επικλήσεις. Έτσι, σχετικά με τη γέννησή της καλείτο: Κυθηρία ή Κυθηρεία, Παφία, Κύπρις, Κυπρογενής, Αναδυομένη (χαρακτηρισμός που συνδέεται με τον τρόπο γέννησής της), Αλιγενής (που γεννήθηκε στη θάλασσα), κ.ά. Σχετικά με τη θέση των ναών της ή τόπων δράσης της: Ερικυνή (από ναό της, σε ομώνυμο όρος στη Σικελία), Κνιδία (Κνίδος, Μ. Ασίας), Κτήσυλλα (από τον ναό της στην Κω), Ακιδαλία (από την ομώνυμη πηγή του Ορχομενού), Ιδαλίη (από το Ιδάλιο Κύπρου). Σχετικά με τον πόλεμο: Αρεία (του Άρη, του πολέμου), Νικηφόρος. Σχετικά με τη θάλασσα: Εύπλοια, Ποντία, Πελαγία, Εινάλια (της ακτής), Επιλιμένια. Σχετικά με τις σχέσεις: Εταίρα(!), Πάνδημος (από τον Πάνδημο έρωτα, το χυδαίο, σε αντίθεση με τον πνευματικό έρωτα), Ουρανία, Καλλίπυγος, Αμβολογήρα (αγέραστη), Νυμφία, Ανδροφόνος(!). Τέλος καλείτο ακόμη: Σκωτία (του Σκότους), Πειθώ και Ξένη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Briffault R., The Mothers, New York, 1963. Burkert W., Greek Religion, Cambridge, 1985. Farnell L., The Cults of the Greek States, Vol. II, New Rochelle, 1977. Foster B., Before the Muses: An Anthology of Akkadian Literature, Vol. 1, Bethesda, 1993. Gantz T., Early Greek Myth, Baltimore, 1993. Harrison J., Προλεγόμενα στη μελέτη της ελληνικής θρησκείας, Ιάμβλιχος, Αθήνα, 1995-97. Neumann E., The Great Mother, Princeton, 1974. Penglase C., Greek Myths and Mesopotamia, London, 1994. Ομηρικός Ύμνος εις Αφροδίτην, 53.

konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Graves R., The White Goddess, New York, 1948, σ. 482.

2. Όμηρος, Ιλιάδα Ξ, 216.

3. Όμηρος, Οδύσεια, θ, 266-364.

4. Ομηρικός Ύμνος εις την Αφροδίτην, 53ff.

5. Gantz T., Early Greek Myth, Baltimore, 1993,σ. 104.

6. Harrison J., Προλεγόμενα στη μελέτη της ελληνικής θρησκείας, Ιάμβλιχος, Αθήνα, 1995-97.

7. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 1.14,7.

Το κοράκι, του Έντγκαρ Άλαν Πόε Εισαγωγή κείμενο σε ελληνική μετάφραση και AUDIOBOOK Διαβάζει ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

 Το κοράκι, του Έντγκαρ Άλαν Πόε

Εισαγωγή κείμενο σε ελληνική μετάφραση και AUDIOBOOK

Διαβάζει ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου

  Το Κοράκι (αγγλ. "The Raven") είναι ένα μάλλον μεταφυσικό αφηγηματικό ποίημα του ποιητή και συγγραφέα Έντγκαρ Άλαν Πόε, που δημοσιεύτηκε το 1845. Είναι γνωστό για τη λυρικότητά του, τη χαρακτηριστική γλώσσα και τη μεταφυσική - αλλόκοτή του ατμόσφαιρα. Το ποίημα περιγράφει την επίσκεψη, από κάποιο μυστηριώδες κοράκι που ομιλεί. Μια επίσκεψη λοιπόν, εντελώς απροσδό-κητη, που δέχεται ένας παράφορα ερωτευμέ-νος άνδρας. Στο ποίημα παρατηρούμε την αργή διολίσθηση αυτού του άνδρα στην τρέλα. Ο πρωταγωνιστής, που συχνά θεωρείται πως είναι κάποιος μαθητής, ή σπουδαστής, θρηνεί τον χαμό της αγαπημένης του Lenore. Καθισμένο πάνω σε μια προτομή της θεάς Αθηνάς,  ο κοράκι φαίνεται να κατευθύνει τον πρόσωπο του ποιήματος περαιτέρω την απελπισία του, με τη συνεχή επανάληψη της φράσης Ποτέ πια ( Nevermore). 

THE RAVEN.

Once upon a midnight dreary, while I pondered, weak and weary,

Over many a quaint and curious volume of forgotten lore —

While I nodded, nearly napping, suddenly there came a tapping,

As of some one gently rapping, rapping at my chamber door.

“ 'Tis some visiter,” I muttered, “tapping at my chamber door —

Only this and nothing more.”

 

Ah, distinctly I remember it was in the bleak December;

And each separate dying ember wrought its ghost upon the floor.

Eagerly I wished the morrow; — vainly I had sought to borrow

From my books surcease of sorrow — sorrow for the lost Lenore —

For the rare and radiant maiden whom the angels name Lenore —

Nameless here for evermore. .......

ΑΚΟΛΟΥΘΕΊ η απόδοση του ποιήματος στα ελληνικά

ΤΟ ΚΟΡΑΚΙ

(Μετάφραση: Κώστας Ουράνης- διασκευή Κων. Οικονόμου)

Κάποια φορά, μεσάνυχτα, ενώ εσπούδαγα
κατάκοπος κι αδύναμος ένα παλιό βιβλίο
μιας επιστήμης άγνωστης, άκουσα ένα κρότο
σα να χτυπούσε σιγανά κάποιος την ξώπορτά μου.
“Κανένας ξένος”, σκέφτηκα “οπού χτυπά τη πόρτα,
τούτο θα είναι μοναχά και όχι τίποτ’ άλλο”.

Θυμάμαι ήταν στον ψυχρό και παγερό Δεκέμβρη
και κάθε λάμψη της φωτιάς σα φάντασμα φαινόταν.
Ποθούσα το ξημέρωμα, μάταια προσπαθούσα
να δώσει εμέ παρηγοριά στη λύπη το βιβλίο,
για τη γλυκιά Ελεονόρα μου, την όμορφη τη κόρη
όπως οι άγγελοι καλούν, ενώ εδώ δεν έχει
για πάντα ούτε όνομα.

Και τ’ αλαφρό μουρμουρητό που κάναν οι κουρτίνες
με άγγιζε, με γέμιζε με τρόμους φανταχτούς,
και για να πάψει τ’ άγριο το χτύπημα η καρδιά μου
σηκώθηκα φωνάζοντας: “Θα είναι κάποιος ξένος
όπου ζητά να κοιμηθεί εδώ στη κάμαρά μου
αυτό θα είναι μοναχά και περισσότερο όχι”.

Τώρα μου φάνηκε η ψυχή πιο δυνατή για τούτο,
“Κύριε” είπα, “ή Κυρά, ζητώ να συγχωρείστε,
γιατί εγώ τότε νύσταζα κι ο κρότος ήταν λίγος,
ήσυχος, που δεν άκουσα εάν χτυπά η πόρτα”
κι άνοιξα στον άνεμο ορθάνοιχτη τη πόρτα
σκοτάδι ήταν γύρω μου και όχι τίποτ’ άλλο.

Μες στο σκοτάδι στάθηκα ώρα πολλή μονάχος,
γεμάτος τρόμους κι όνειρα που πρώτη φορά τότε
η λυπημένη μου ψυχή στα βάθη της επήρε,
μα η σιγή ήταν άσωστη και το σκοτάδι μαύρο
κι “Ελεονόρα” μοναχά ακούγονταν η ηχώ
από τη λέξη που ‘βγαινε απ’ τα ανοιχτά μου χείλη.
Αυτό μονάχα ήτανε και όχι τίποτ’ άλλο.

Γυρίζοντας στη κάμαρα με μια καρδιά όλο φλόγα,
άκουσα πάλι να χτυπούν πιο δυνατά από πρώτα.
“Σίγουρα κάποιος θα χτυπά από το παραθύρι,
ας πάω να δω κι ας λύσω πια ετούτο το μυστήριο,
ας ησυχάσει η μαύρη μου καρδιά
και θα το λύσω θα είναι οι αγέρηδες και όχι τίποτ’ άλλο.

Άνοιξα το παράθυρο κι ένα κοράκι μαύρο
με σχήμα μεγαλόπρεπο στη κάμαρα μου μπήκε
και χωρίς διόλου να σταθεί ή ν’ αμφιβάλλει λίγο,
πήγε εκεί και κάθισε στη πέτρινη Παλλάδα
απάνω από τη πόρτα μου, κει σοβαρά στημένο.
Κουνήθηκε, εκάθισε και όχι τίποτ’ άλλο.

Το εβενόχρωμο πουλί που σοβαρό καθόταν
τη λυπημένη μου ψυχή έκανε να γελάσει.
“Χωρίς λοφίο”, ρώτησα, “κι αν είν’ η κεφαλή σου
δεν είσαι κάποιος άνανδρος, αρχαϊκό κοράκι,
που κατοικείς στις πένθιμες ακρογιαλιές της Νύχτας;
Στ’ όνομα της Πλουτωνικής της Νύχτας, τ’ όνομά σου!”
Και το κοράκι απάντησε: “Ποτέ από ‘δω και πια”.

Με έκπληξη το άκουσα τ άχαρο ΄μαυροπούλι
ν’ ακούει τόσον εύκολα τα όσα το ρωτούσα
αν κι η μικρή απάντηση που μου ‘δωσε δεν ήταν
καθόλου ικανοποιητική στα όσα του πρωτόειπα,
γιατί ποτέ δεν έτυχε να δεις μες στη ζωή σου
ένα πουλί να κάθεται σε προτομή βαλμένη
απάνω από τη πόρτα σου να λέει: “Ποτέ πια”.

Μα το Κοράκι από κει που ήταν καθισμένο
δεν είπε άλλη λέξη πια σα να ‘ταν η ψυχή του
από τις λέξεις: “Ποτέ πια”, γεμάτη από καιρό.
Ακίνητο καθότανε, χωρίς ένα φτερό του
να κινηθεί σαν άρχιζα να ψιθυρίζω αυτά:
“Τόσοι μου φίλοι φύγανε ως και αυτές οι Ελπίδες
κι όταν θε να ‘ρθει το πρωί κι εσύ θε να μου φύγεις”.
Μα το πουλί απάντησε: “Ποτέ από δω και πια”.

Τρόμαξα στη γρήγορη απάντηση που μου ‘πε
πάντα εκεί ακίνητο στη προτομή επάνω.
“Σίγουρα” σκέφτηκα, “αυτό που λέει και ξαναλέει
θα είναι ό,τι έμαθε από τον κύριό του
που αμείλικτη η καταστροφή του κοψ’ το τραγούδι
που θα ‘λεγεν ολημερίς και του ‘κανε να λέει
λυπητερά το “Ποτέ πια” για τη χαμένη ελπίδα”.

Μα η θέα του ξωτικού πουλιού μ’ έφερε γέλιο
κι αρπάζοντας το κάθισμα ξαπλώθηκα μπροστά του
και βυθισμένος σ’ όνειρα προσπάθησα να έβρω
τι λέει με τη φράση αυτή, το μαύρο το Κοράκι,
το άχαρο, τ’ απαίσιο, ο τρόμος των ανθρώπων,
σαν έλεγε τις θλιβερές τις λέξεις: “Ποτέ Πια!”.

Κι έτσι ακίνητος βαθιά σε μαύρες σκέψεις μπήκα
χωρίς μια λέξη, μόνο μια, να πω εις το Κοράκι
που τα όλο φλόγα μάτια του μες στη καρδιά με καίγαν.
Έτσι σκεφτόμουν έχοντας στο βελουδένιο μέρος
του παλαιού καθίσματος γερμένο το κεφάλι,
στο μέρος που το χάϊδευαν η λάμψη της καντήλας,
εκεί όπου η αγάπη μου δε θ’ ακουμπήσει πια!

Τότε ο αγέρας φάνηκε σα να ‘ταν μυρωμένος
από ‘να θυμιατήρι αόρατο που άγγελοι
και Σεραφείμ το κούναγαν και τ’ αλαφρά τους πόδια
ακούγονταν στο μαλακό χαλί της κάμαράς μου.
“Ναυαγισμένε” φώναξα, “αναβολή σου στέλνει
με τους αγγέλους, ο Θεός και μαύρη λησμοσύνη
για τη χαμένη αγάπη σου την όμορφ΄ Ελεονόρα.
Πιες απ’ το μαύρο το πιοτό της Λήθης και λησμόνα
εκείνην όπου χάθηκε”. Και το Κοράκι είπε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

Είπα: “Προφήτη των κακών, είτε πουλί είτε δαίμων
είτε του μαύρου πειρασμού αποσταλμένε συ
είτε στης άγριας θύελλας το μάνιασμα χαμένε,
αλλ’ άφοβε, στον κόσμο αυτό που κατοικεί ο Τρόμος,
πες μου με ειλικρίνεια, υπάρχει δω στον κόσμο
της λύπης κάποιο βάλσαμο που δίνει η Ιουδαία;
Πες μου!”, μα κείνο απάντησε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

“Προφήτη”, είπα, “δαίμονα, της Συφοράς πουλί,
Προφήτης όμως πάντοτε, στον Ουρανό σ’ ορκίζω,
που απλώνεται από πάνω μας παρηγορήτρα αψίδα,
εις του Θεού το όνομα που οι δυο μας τον λατρεύουν,
πες μου αν στον Παράδεισο θε ν’ αγκαλιάσω κείνη,
εκείνη που οι άγγελοι τη λεν Ελεονόρα”;
Και το κοράκι απάντησε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

“Ας γίν’ η μαύρη φράση σου το σύνθημα να φύγεις”,
εφώναξα αγριωπός πηδώντας κει μπροστά του.
“Πήγαινε πάλι να χαθείς στην άγρια καταιγίδα
ή γύρνα στις ακρογιαλιές της Πλουτώνειας Νύχτας
ούτ’ ένα μαύρο σου φτερό δε θέλω δω ν’ αφήσεις
ενθύμηση της φράσης σου της ψεύτικης και πλάνας
βγάλ’ απ’ τη δόλια μου καρδιά το ράμφος που ‘χεις μπήξει
και σύρε τη φανταστική μορφή σου στα σκοτάδια!”
Και το Κοράκι απάντησε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

Και το Κοράκι ακίνητο στη προτομή όλο μένει,
στης Αθηνάς τη προτομή απάνω από τη πόρτα
και τ’ αγριωπά τα μάτια του σα του Διαβόλου μοιάζουν
όταν μονάχος σκέφτεται. Και το θαμπό λυχνάρι
ρίχνει σκιά στο πάτωμα σαν πέφτει στο Κοράκι.
Και η ψυχή μου ανήμπορη δε θα μπορέσει πια
να βγει απ’ τον αμφίβολο τον κύκλο της Σκιάς
που φαίνεται στο πάτωμα.
Ποτέ από δω και πια!

 ******

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ audiobook: 

Και στο youtube: 

https://www.youtube.com/watch?v=ehJILFQW2sc

Η Θεσσαλονίκη στο Διχασμό 1915 - ΒΙΝΤΕΟ Βίντεο με εικόνες της Θεσσαλονίκης το 1915, στα χρόνια του Διχασμού, από εικόνες του Nat. Geographic [με a.i.] Επιμ. Κωνσταντίνος Οικονόμου

 

Η Θεσσαλονίκη στο Διχασμό 1915 + ΒΙΝΤΕΟ

Βίντεο με εικόνες της Θεσσαλονίκης το 1915, στα χρόνια του Διχασμού, από εικόνες του Nat. Geographic [με a.i.]

Επιμ. Κωνσταντίνος Οικονόμου

   Το 1915 υπήρξε έτος-σταθμός για τη Θεσσαλονίκη, μόλις τρία χρόνια μετά την απελευθέρωσή της, καθώς η πόλη βρέθηκε στο επίκεντρο του Εθνικού Διχασμού, της σφοδρής δηλαδή σύγκρουσης μεταξύ του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου και του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α', μιας σύγκρουσης που σημάδεψε για δεκαετίες τον Ελληνισμό

 

  Γεγονότα του 1915: Τον Οκτώβριο του 1915, αγγλογαλλικά στρατεύματα της λεγόμενης Στρατιάς της Ανατολής αποβιβάστηκαν στη Θεσσαλονίκη μετά από πρόσκληση του Βενιζέλου, προκειμένου να βοηθήσουν τη Σερβία εναντίον της Βουλγαρίας και να υπερασπιστούν τη Μακεδονία μας από πιθανή βουλγαρική εισβολή. Όμως, η παρουσία των συμμάχων της ΑΝΤΑΝΤ σε ελληνικό έδαφος θεωρήθηκε από τους βασιλικούς ως παραβίαση της επίσημης ουδετερότητας της χώρας, βαθαίνοντας το ρήγμα μεταξύ των δύο παρατάξεων. Ήταν τότε που ο Βασιλιάς εξανάγκασε τον Βενιζέλο σε παραίτηση (Οκτώβριος 1915), παρά την πρόσφατη εκλογική του νίκη τον Μάιο του ίδιου έτους, οδηγώντας τη χώρα σε παρατεταμένη αστάθεια. Η Θεσσαλονίκη μετατράπηκε σε ένα "περιχαρακωμένο στρατόπεδο" (Salonica Camp), γιατί χιλιάδες στρατιώτες από διαφορετικά έθνη (Γάλλοι [και από τις αφρικανικές επαρχίες], Άγγλοι, Σέρβοι, αργότερα Ιταλοί και Ρώσοι) κατέκλυσαν τους δρόμους, δημιουργώντας μια πρωτόγνωρη ατμόσφαιρα. Οι κάτοικοι, τουλάχιστον αρχικά, αντιμετώπισαν τους συμμάχους με επιφύλαξη, ακόμη και εχθρότητα, θεωρώντας τους υπεύθυνους για την εσωτερική πολιτική αναταραχή. Η πόλη, τα επόμενα τρία-τέσσερα χρόνια λειτούργησε ως η βάση ανεφοδιασμού και το στρατηγικό κέντρο για το Μακεδονικό Μέτωπο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Το 1915 απεσταλμένοι του National Geographic έφτασαν για ρεπορτάζ στη Θεσσαλονίκη κληροδοτώντας μας εικόνες της πόλης, συμβάλλοντας στη ... σωτηρία από τη λήθη μιας εποχής τόσο μακρινής!

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE: 

https://www.youtube.com/watch?v=dLd97lqrHNM&feature=youtu.be

Η Σελήνη + ΒΙΝΤΕΟ Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

 

   Η Σελήνη + ΒΙΝΤΕΟ 

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

  ΓΕΝΙΚΑ: Η Σελήνη, μοναδικός φυσικός δορυφόρος της Γης και πέμπτος μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του ηλιακού συστήματος, πήρε το όνομά της από την Σελήνη, αρχαιοελληνική θεότητα. Αποτελείται από στερεά υλικά παρόμοιας σύστασης με αυτή της Γης. Είναι το φωτεινότερο σώμα στην ουράνια σφαίρα μετά τον Ήλιο, επειδή είναι κοντινότερο στη Γη. Εξαιτίας αυτής της εγγύτητας, η Σελήνη έχει ισχυρή βαρυτική επίδραση στη Γη [παλιρροϊκή αλληλεπίδραση], προκαλώντας φαινόμενα όπως οι παλίρροιες. Έχει διάμετρο 3476 km, περίπου το ένα τέταρτο της γήινης διαμέτρου και το 1/81 της μάζας της Γης. Η ένταση της βαρύτητας στην επιφάνεια της σελήνης είναι το 1/6 της βαρύτητας της Γης. Η ακτίνα της πρωτοϋπολογίστηκε από τον Αρίσταρχο με σφάλμα 32% και αργότερα από τον Πτολεμαίο με σφάλμα μόνο 5% Ο όγκος της Σελήνης είναι το 0,020 του γήινου όγκου, η επιφάνειά της το 0,074, η περιφέρειά της στον ισημερινό το 0,273 της Γης. Η εξαιρετικά αραιή ατμόσφαιρά¹ της [πιστεύεται ότι όλη η σεληνιακή ατμόσφαιρα ζυγίζει μόλις 10 τόνους!] αποτελείται από: ήλιον 25%, νέον 25%, υδρογόνο 23%, αργό 20%, ενώ υφίστανται και ίχνη μεθανίου αμμωνίας και διοξειδίου του άνθρακα. Τέλος Η σελήνη έχει θερμοκρασίες που ποικίλλουν από 123°C στην ημέρα έως -170°C τη νύχτα στον ισημερινό, και κάτω από -233°C στους μόνιμα σκιασμένους πολικούς κρατήρες.

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ: Η μέση απόσταση Γης - Σελήνης είναι 384.403 χιλιόμετρα [παρατηρείται ότι η απόσταση αυξάνεται κατά 0.2 εκατοστά το μήνα και αυτό συμβαίνει λόγω των παλιρροϊκών δυνάμεων]. Η διάμετρος της σελήνης είναι 3.476 χιλιόμετρα. Περιστρέφεται στον ελαφρώς κεκλιμένο άξονά της σε 27 ημέρες 7 ώρες και 43 λεπτά, ακριβώς στον ίδιο χρόνο που διαρκεί η τροχιακή περιφορά της γύρω από τη Γη. Αυτός ο συντονισμός είναι η αιτία που από τη γη βλέπουμε πάντα την ίδια όψη της, κάτι που οφείλεται στην βαρυτική έλξη από τη Γη. Η Γη και η Σελήνη βαρυτικά αποτελούν ενιαίο σώμα με κοινό βαρυτικό κέντρο. Οι εκλείψεις Ηλίου προκαλούνται από τη φαινομενική διάβαση της Σελήνης, μπροστά από το ήλιο, σκιάζοντας μέρος της Γης.

  ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ: Αρκετοί μηχανισμοί έχουν προταθεί για το σχηματισμό της Σελήνης, 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν και 50 εκατομμύρια χρόνια μετά τον σχηματισμό του ηλιακού συστήματος. Οι κυριότερες θεωρίες επιγραμματικά είναι οι εξής: α΄ αποκοπή της Σελήνης από το φλοιό της Γης από φυγόκεντρη δύναμη, που θα απαιτούσε, όμως, υπερβολικά μεγάλη αρχική ταχύτητα περιστροφής της Γης, β΄ ο βαρυτικός εγκλωβισμός γύρω από τη Γη μίας προσχηματισμένης Σελήνης, η οποία θα απαιτούσε, όμως, εκτεταμένη ατμόσφαιρα της Γης ώστε να διαχέει την ενέργεια της εκεί που διέρχεται η Σελήνη, και τέλος γ η συν-δημιουργία Γης και Σελήνης στον αρχέγονο δίσκο του Ηλιακού Συστήματος, που δεν εξηγεί, όμως, την έλλειψη μεταλλικού σιδήρου στο φεγγάρι. Πιθανότερος μηχανισμός είναι η σύγκρουση ενός πλανήτη με τη νεαρή Γη. Μετά τη σύγκρουση τα σωματίδια που εκτινάχθηκαν στο διάστημα τέθηκαν σε τροχιά γύρω από τη Γη και στο τέλος σχημάτισαν τη Σελήνη. Οι γιγάντιες συγκρούσεις, άλλωστε, πιστεύεται ότι ήταν κοινές στις αρχές του Ηλιακού Συστήματος. Μια ακόμη θεωρία υποστηρίζει ότι αρχικά δημιουργήθηκαν δύο φεγγάρια τα οποία στη συνέχεια συγχωνεύτηκαν σε μια αργή σύγκρουση, σχηματίζοντας την σημερινή Σελήνη. Η θεωρία αυτή εξηγεί γιατί ο φλοιός της Σελήνης είναι περίπου 50 χιλιόμετρα πιο παχύς στην αθέατη πλευρά της από ότι αυτή που φαίνεται από τη Γη. Υπολογιστικά μοντέλα δείχνουν ότι το μικρότερο φεγγάρι είχε περίπου το ένα τριακοστό της μάζας της Σελήνης και διάμετρο περίπου 1.000 χιλιόμετρα. Καθώς οι παλιρροϊκές δυνάμεις της Γης θα αύξαναν την ακτίνα της τροχιάς των δύο φεγγαριών, οι ισορροπίες μεταξύ τους άλλαξαν, με αποτέλεσμα να συγκρουστούν με μικρή ταχύτητα και ουσιαστικά το μικρό φεγγάρι να απλωθεί γύρω από το μεγαλύτερο.

  ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ: Η αποστολή Απόλλων 11 ήταν η πρώτη που προσεδαφίστηκε στη Σελήνη [1969]. Έτσι οι αστροναύτες Neil Armstrong και Buzz Aldrin έγιναν οι πρώτοι άνθρωποι που πάτησαν στην επιφάνεια της Σελήνης. Ακολούθησαν άλλοι δέκα αστροναύτες με τις υπόλοιπες αποστολές Απόλλων (12, 14, 15, 16 και 17). Νέα αποστολή στη Σελήνη προβλέπονταν περίπου το 2020, [έγινε τελικα το 2026, τον Απρίλιο, χωρίς προσελήνωση] με το πρόγραμμα Ωρίων [NASA], ενώ υπάρχουν σχέδια για επανδρωμένη αποστολή και από τους Κινέζους. Στις 13/11/2009, η NASA ανακοίνωσε ότι η αποστολή LCROSS, με μια ελεγχόμενη συντριβή συσκευής στον νότιο πόλο της σελήνης κατάφερε να ανακαλύψει σημαντικές ποσότητες νερού!

   ΚΙΝΗΣΕΙΣ: Οι βασικές κινήσεις της Σελήνης είναι δύο. Κινείται γύρω από τη Γη σε ελλειπτική τροχιά και συμπληρώνει μια περιστροφή γύρω από το κέντρο της σε 29,53 ημέρες. Ο χρόνος αυτός ονομάζεται “συνοδικός μήνας”. Επίσης περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της, συμπληρώνοντας μια περιστροφή σε 27,3 ημέρες. Ο χρόνος αυτός ονομάζεται “αστρικός μήνας”. Το αποτέλεσμα των δύο αυτών κινήσεων είναι η Σελήνη να δείχνει σε μας πάντοτε την ίδια πλευρά. Το φαινόμενο ονομάζεται σύγχρονη “περιστροφή”, και οφείλεται στην εξίσωση των χρόνων της περιφοράς της γύρω από τη Γη και της περιστροφής γύρω από τον άξονά της. Εκτός από τις δύο αυτές κινήσεις, παρατηρούνται τα φαινόμενα των Λικνίσεων της Σελήνης, όπου εμφανίζουν τη Σελήνη σαν να πραγματοποιεί τριών ειδών παλινδρομικές κίνησεις. Η κατά μήκος λίκνιση οφείλεται στην ελαφρώς ελλειπτική τροχιά της Σελήνης, η κατά πλάτος λίκνιση, οφείλεται σε μια μικρή κλίση μεταξύ του άξονα περιστροφής της και του επιπέδου τής τροχιάς της Γης και η ημερήσια λίκνιση, οφείλεται στην μετακίνηση της θέσης του παρατηρητή πάνω στην επιφάνεια της Γης, λόγω της περιστροφής της Γης. Αποτέλεσμα του συνόλου των επιμέρους λικνίσεων της Σελήνης είναι ότι ενώ μόνο το ένα ημισφαίριο της αντικρίζει τη Γη, το ποσοστό της συνολικής επιφάνειας της Σελήνης που μπορούμε να παρατηρήσουμε, σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα παρατηρήσεων, φτάνει μέχρι το 59%!

  ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ: Οι αστρονόμοι ονομάτισαν τα μεγαλύτερα βαθύπεδα της Σελήνης ως θάλασσες. Οι μεγαλύτερες τέτοιες “θάλασσες” της Σελήνης είναι ονομαστικά: Νότια θάλασσα, θάλασσα Χάμπολντ, των Κρίσεων, της Γαλήνης, των Ατμών, της Γονιμότητας, του Νέκταρ, κ.ά. Μικρότερες περιοχές που θυμίζουν τέτοιες “θάλασσες” είναι οι “λίμνες” του Καλοκαιριού, του Φθινοπώρου, της Καλοσύνης, της Λύπης, της Υπεροχής, της Ευτυχίας, κ.ά. 

   

Ακόμη και όρη της Σελήνης έχουν ονοματιστεί, με σημαντικότερα τα Απέννινα της Σελήνης και η οροσειρά Ρουκ. Έχουν ακόμη ονοματιστεί Κρατήρες {Κοπέρνικος, Ίππαρχος, Αναξαγόρας, Άτλας, κ.ά.], “κόλποι” [της Αγάπης, της Επιτυχίας, της Ίριδας, κ.ά.].

ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ: Ανάλογα με το ορατό από τη Γη τμήμα της Σελήνης τα μεσοδιαστήματα του σεληνιακού μήνα χωρίζονται από τις εξής φάσεις: Νέα Σελήνη [ο δίσκος της Σελήνης είναι αόρατος], Αύξων Μηνίσκος [η Σελήνη σαν “νυχάκι”], Πρώτο Τέταρτο [“μισό” φεγγάρι], Αύξων Αμφίκυρτος [τριών τετάρτων], Πανσέληνος, Φθίνων Αμφίκυρτος [εμφανής μείωση του ορατού τμήματος], τελευταίο τέταρτο [πάλι μισό φεγγάρι], φθίνων μηνίσκος [το “νυχάκι” ... επιστρέφει], Νέα Σελήνη, κ.ο.κ.

Βιβλιογραφία: Ανακάλυψη «σημαντικών» ποσοτήτων παγωμένου νερού στη Σελήνη. www.kathimerini.gr. 2009-11-13.

 konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ήδη έχει αρχίσει να μολύνεται από τις επισκέψεις του ... ανθρωπίνου είδους!

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE: https://www.youtube.com/watch?v=yylU8u6hsv4