Η Επανάσταση του 1821 στο Πήλιο, του Κωνσταντίνου Οικονόμου

 

Η Επανάσταση του 1821 στο Πήλιο

του Κωνσταντίνου Οικονόμου

     

Το Πήλιο – γενικά: Στους σκληρούς και σκοτεινούς πρώτους χρόνους της βαριάς τουρκικής σκλαβιάς, κυρίως κατά τον πρώτο αιώνα (1423-1500), το Πήλιο είχε σχεδόν ερημωθεί. Μοναχικοί φάροι ελληνικής παρουσίας κατά τον 15ο αιώνα έστεκαν τα μοναστήρια της περιοχής, τα περισσότερα όμως εκ των οποίων είχαν ερειπωθεί. Όταν άρχισαν να ησυχάζουν κατά κάποιο τρόπο τα πράγματα στο εσωτερικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, άρχισαν να σχηματίζονται, μικροί στην αρχή, κάποιοι οικισμοί από τους καλλιεργητές των κτημάτων των μοναστηριών, οι οποίοι με την πάροδο των χρόνων μετατράπηκαν σε οργανωμένα χωριά που άρχισαν να παρουσιάζουν αλματώδη ανάπτυξη. Έτσι στα μέσα του 17ου ήδη αιώνα τα είκοσι τέσσερα χωριά του Πηλίου έγιναν φημισμένα για τον πλούτο τους. Τα χωριά αυτά ήταν: ο Άνω Βόλος, η Πορταριά, το Κατηχώρι, οι Μηλιές, το Νιοχώρι, η Τσαγκαράδα, η Ζαγορά, η Μακρυνίτσα, η Δράκεια, ο Άγιος Λαυρέντιος, το Καραμπάσι¹, οι Πινακάτες, η Βεζίτσα², η Αργαλαστή, το Μετόχι, το Μπιρ, η Μπιστινίκα, η Συκή, ο Λαύκος, το Προμύρι, το Ανήλιο, ο Κισσός, το Μούρεσι, η Μακρυρράχη. Τούρκος δεν κατοικούσε στο Πήλιο παρά μόνο στο κάστρο του Βόλου. Οι κυριότερες ασχολίες των κατοίκων ήταν η γεωργία, κυρίως οπωροφόρων δέντρων και αμπελιών, η παραγωγή μετάξης, η υφαντουργία, η ναυτιλία και το εμπόριο με κύριο διαμετακομιστικό κέντρο το Χορευτό της Ζαγοράς. Η ναυτιλία αναπτύχθηκε εξαιτίας της ανάπτυξης του εμπορίου και εκτός του εμπορίου των υφαντών εξυπηρετούσε και τη μεταφορά των σιτηρών της Θεσσαλίας προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και του εξωτερικού. Εκτός του Χορευτού, αναπτύχθηκαν και τα λιμάνια της Π. Μιτζέλας και του Τρικερίου. Ο στόλος μάλιστα των Τρικεριωτών ήταν από τους μεγαλύτερους της Ελλάδας (δες τον Πίνακα).

Το ελληνικό εμπορικό ναυτικό το 1813. Οι μεγαλύτερες

δυνάμεις της Ελλάδας.

Η κατάταξη γίνεται ανά χωρητικότητα (τονάζ). Με έντονα γράμματα τα θεσσαλικά λιμάνια.

Νησιά- λιμένες	πλοία	τόνοι	πληρώματα	πυροβόλα
Ύδρα	120	45.000	5.400	2.400
Σπέτσες	60	19.000	2.700	900
Κρήτη	40	15.000	2.300	480
Γαλαξίδι	50	10.000	1.100	300
Σκόπελος	35	6.300	525	140
Κύμη	25	4.500	450	100
Λήμνος	15	3.900	300	90
Καστελόριζο	30	3.600	450	60
Μύκονος	22	3.300	440	130
Ψαρά	60	3.300	440	132
Άνδρος	40	2.800	400	80
Θήρα	32	2.560	480	128
Τρίκερι	12	2.160	215	48
Βάττικα	13	1.690	195	52
Σκύρος	12	1.200	144	48
Χίος	6	1.200	90	24
Σκιάθος	12	1100	144	48

Πηγή: Ιστορία των Ελλήνων, εκδ. Δομή, τόμος 8ος, σσ. 652-3

Πολύ γρήγορα τα χωριά του Πηλίου τέθηκαν υπό την εποπτεία και εξάρτηση της βασιλομήτορος (βαλιδέ-σουλτάνα) και αυτό σήμαινε προνόμια αυτοδιοικήσεως για την περιοχή. Η οικονομική ανάπτυξη έφερε και την πνευματική αναγέννηση, στην οποία αναφερόμαστε εκτεταμένα σε σχετικό κεφάλαιο του παρόντος τόμου. “Από τέτοιαν ακμή προήλθεν ο Ρήγας.... κατά τας τελευταίας προ της επαναστάσεως δεκαετίας το Πήλιον ήτο πλέον εστία πνευματική και εθνική...Ένας άλλος εξαιρετικός άνθρωπος είχε δημιουργηθεί εις την ευνοϊκήν ατμόσφαιράν του και έγινε πνευματικός οδηγός του τόπου του: ο Άνθιμος Γαζής³.”Με τα λόγια αυτά ο Δ. Κόκκινος καλύπτει τους δυο κυριότερους οδηγητές της επανάστασης στο Πήλιο, τον πρόδρομο και οραματιστή Ρήγα και τον εγκέφαλο και εμψυχωτή Γαζή, των οποίων η σφραγίδα χαράχτηκε ανεξίτηλα στην επανάσταση του Πηλίου.

Η Βιβλιοθήκη Μηλεών

  Η Φιλική Εταιρεία και η προετοιμασία της Επανάστασης: Όπως διαβάζουμε στο σχετικό κεφάλαιο για τις βιογραφίες των πνευματικών ανθρώπων της Θεσσαλίας, του παρόντος τόμου, το 1818 ο Άνθιμος Γαζής εντάχθηκε στη Φιλική Εταιρεία, παρά τους αρχικούς του ενδοιασμούς. Η μύησή του έγινε από τον Ξάνθο ο οποίος είχε ταξιδέψει στο Πήλιο αποκλειστικά για το σκοπό αυτό. Γρήγορα ο Γαζής εντάχθηκε στη λεγόμενη Αρχή της Φ. Εταιρείας, αναλαμβάνοντας από τη θέση αυτή την προετοιμασία της επανάστασης στη Θεσσαλία. Η μύηση στην Εταιρεία και του αρματολού του Πηλίου Κυριάκου Μπασδέκη ήταν μια καθοριστική επιτυχία του Γαζή. Η ηγεσία της Ελληνικής Επανάστασης είχε δοθεί, όπως θα γνωρίζουμε, στον Αλέξανδρο Υψηλάντη που βρισκόταν στο Ισμαήλι της Βεσσαραβίας. Ο Υψηλάντης απέστειλε επιστολή στον Γαζή με την οποία του ζητούσε να προετοιμάσει το λαό της Θεσσαλομαγνησίας, ώστε όταν δοθεί το σύνθημα να κινήσει την εξέγερση και στο Πήλιο. Όμως, ενώ η Πελοπόννησος και η Στερεά είχαν ήδη ξεσηκωθεί, τα πράγματα στο Πήλιο δεν φαίνονταν ρόδινα. Είχε βέβαια ο Γαζής την αμέριστη συμπαράσταση πολλών μυημένων στη Φιλική Εταιρεία και τα ένοπλα σώματα του Μπασδέκη, ο οποίος, αξίζει να σημειώσουμε είχε αναβαθμιστεί από τον Αλή πασά, που του είχε προσφέρει τα αρματολίκια του Βελεστίνου, του Αλμυρού και του Δομοκού, αλλά είχε να αντιπαλέψει με το συντηρητικό πνεύμα των κοτσαμπάσηδων του Πηλίου. Κι αυτό εν μέρει φαίνεται δικαιολογημένο διότι στον τόπο τους υπήρχε ευμάρεια και ακμή από τη μια μεριά ενώ από την άλλη απουσίαζαν οι πιέσεις εκ μέρους των Τούρκων, ως αποτέλεσμα των προνομίων που τους είχαν παρασχεθεί. Άλλωστε αυτή η απροθυμία για εξέγερση οφειλόταν και στους κινδύνους που θα αντιμετώπιζε η επαρχία τους λόγω της γειτνίασης με τη Λάρισα, που την εποχή εκείνη ήταν έδρα ισχυρών οθωμανικών στρατευμάτων. Η επανάσταση λοιπόν στο Πήλιο, αν ποτέ αποτολμούνταν, σύμφωνα με τους δημογέροντες του Πηλίου, ήταν καταδικασμένη να αποτύχει και θα συνεπάγονταν τραγικές δοκιμασίες και φόρο αίματος για τους ντόπιους. Έτσι μπορούμε να δικαιολογήσουμε την αρχική αντίδραση των υπευθύνων, έναντι της οθωμανικής εξουσίας, των κοινοτήτων. Άλλωστε αυτοί οι ίδιοι ήταν που έδειξαν τα πατριωτικά τους αισθήματα λίγους μήνες αργότερα με τη συμμετοχή τους στις ένοπλες συγκρούσεις. Άρα δεν μπορούμε να τους χαρακτηρίσουμε ως μη πατριώτες ή “βολεμένους”. Ακόμα και ο πρωτοξάδελφος του Γαζή, ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, ήταν κατά της συμμετοχής του Πηλίου στην επανάσταση. Ο πρωτεργάτης όμως της επανάστασης, ο σθεναρός ιερωμένος Άνθιμος Γαζής, βλέποντας από τη μια ότι δεν μπορούσε να μεταπείσει το μεγαλύτερο μέρος των “κεφαλών” του τόπου, επιθυμώντας όμως από την άλλη τη συμμετοχή του Πηλίου στην επανάσταση, που ήδη συμπλήρωνε δύο μήνες δράσης στη Ν. Ελλάδα, σκέφτηκε να τους παρασύρει όλους, έκοντες-άκοντες, με μια αιφνιδιαστική ενέργεια.

Το σχολείο Κατηχωρίου στο Πήλιο λίγο μετά το 1865

Το ξέσπασμα της επανάστασης: Την Πρωτομαγιά του 1821 συγκεντρώθηκαν όλοι οι Φιλικοί του Πηλίου, ο Κωνσταντάς και ο Γαζής στο σπίτι του Γιάννη Δήμου στις Μηλιές καλεσμένοι σ' ένα τραπέζι. Πριν καθίσουν καλά καλά στο τραπέζι κι ενώ πίνοντας έτρωγαν τους μεζέδες που τους είχαν παρατεθεί, ο Γαζής σηκώθηκε κι έσυρε απ' το ράσο του κάποια έγγραφα και άρχισε να διαβάζει με επίσημο ύφος. Ήταν τα έγγραφα που του είχε στείλει ο Υψηλάντης κι αφορούσαν στην εντολή κήρυξης του επαναστατικού αγώνα στη Θεσσαλία. Όταν τελείωσε την ανάγνωση ευχήθηκε την Ανάσταση του Γένους. Όλοι οι παριστάμενοι Φιλικοί φώναξαν δυνατά “Ζήτω η Ελευθερία!” Μόνο ο Κωνσταντάς έμενε αμίλητος. “Πω πω, θα πάρετε τον κόσμο και τον τόπο στο λαιμό σας.”, ήταν τα λόγια που ξεστόμισε. “Θα σώσουμε τον τόπο και την πατρίδα.”, του απάντησε ο Γαζής⁴. Την επομένη ο Γαζής αναχώρησε για τη Μακρυνίτσα για την προετοιμασία των επαναστατικών σωμάτων. Την 5η Μαΐου έκαναν την εμφάνισή τους στον Παγασητικό επτά πλοία, τα οποία, μετά από συμφωνία που είχε κάνει ο Γαζής με τους Υδραίους καπετάνιους, είχαν έλθει στη Μαγνησία για να ενισχύσουν το φρόνημα των Ελλήνων της περιοχής. Τα τρία απ' αυτά τα πλοία ήταν τρικεριώτικα, δυο υδραίικα με καπετάνιους τον Αναστάση Τσαμαδό και τον Λάζαρο Παπαμανώλη και δυο σπετσιώτικα με τους Ιωάννη Κούτση και Ιωάννη Κυριακού. Όταν οι Τούρκοι του Βόλου και των Λεχωνίων αντιλήφθηκαν την παρουσία των ελληνικών πλοίων ζήτησαν εξηγήσεις από τους προκρίτους. Εκείνοι όμως δήλωσαν άγνοια. Ο εκπρόσωπος της οθωμανικής διοίκησης στο Πήλιο, Ιμπραήμ αγάς, που είχε έδρα του τις Μηλιές, ανησύχησε περισσότερο, γνωρίζοντας, ίσως από πληροφοριοδότες του, τις κινήσεις του Ανθίμου Γαζή. Οι πρόκριτοι της κωμοπόλεως, με τους οποίους δεν είχε έλθει σε συνεννόηση ο Γαζής, συμβούλευσαν τον Ιμπραήμ να καταφύγει στο κάστρο του Βόλου, φροντίζοντας μάλιστα για την ασφαλή του διαφυγή. Όταν όμως οι επαναστάτες αντιλήφθηκαν την προσπάθεια διαφυγής του αγά και της συνοδείας του κατέβηκαν από τις Μηλιές και τον περίμεναν έξω από τα Λεχώνια. Όταν οι πρόκριτοι κατάλαβαν το σχέδιο των ενόπλων συμπατριωτών τους οδήγησαν τον Ιμπραήμ από ένα μονοπάτι σε ένα μονύδριο της περιοχής, κρύβοντάς τον εκεί. Εν τω μεταξύ τα ελληνικά πλοία άραξαν μπροστά από τα Λεχώνια φέρνοντας πανικό στους Οθωμανούς και ενθουσιασμό στους ραγιάδες. Την 7η Μαίου άρχισαν να συρρέουν στις Μηλιές πλήθη ένοπλων επαναστατών από όλα τα πηλιορείτικα χωριά για την κεντρική επαναστατική συγκέντρωση. Η επανάσταση, ουσιαστικά είχε κηρυχθεί. Την επομένη Κυριακή 8/5/21, αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία κι ενώ οι ένοπλοι είχαν συγκεντρωθεί στην πλατεία ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, που λίγες μέρες πριν είχε θορυβηθεί με την επαναστατική διαταγή του Υψηλάντη, ανέβηκε σε ένα πεζούλι της πλατείας και εκφώνησε έναν εμπνευσμένο, ενθουσιώδη και δυνατό υπέρ της επανάστασης λόγο, δίνοντας μ' αυτό τον τρόπο το δικό του τόνο στο ξέσπασμα της πηλιορείτικης επανάστασης.

Ο εμπνευσμένος λόγος του Κωνσταντά προς τους επαναστατημένους.

“Συμπατριώται,

Ελευθερία. Τα βάσανά μας ετελείωσαν. Χαίρετε, αδελφοί χαίρετε. Όλον το Γένος, απ' άκρου εις άκρον, είναι ανάστατον. Από την Ρωσίαν έως την Κρήτην, όλοι οι αδελφοί μας Χριστιανοί εσηκώθησαν και συντρίβουν τας αλύσεις τεσσάρων αιώνων τυραννίας. Οι εχθροί μας είναι ολιγότεροι και πολεμούνται αναμεταξύ τους. Το αίμα χιλιάδων αθώων ψυχών έγινε ωκεανός και θα καταποντίσει τους τυράννους. Ο Μωάμεθ δε θα σώσει πλέον τους Αγαρηνούς. Η εξουσία του είναι εις την δύσιν της. Αγάπην και ομόνοιαν, αδελφοί. Αγάπην και ομόνοιαν έχετε και σωζόμεθα. Η ένωσις είναι η δύναμις. Είναι προτιμότερος ο ένδοξος θάνατος παρά η άτιμη ζωή. Ας αποθάνωμεν όμως εκδικούμενοι το αίμα των αθώων αδελφών μας, το αίμα τόσων γενεών Χριστιανών, που τους έσφαζαν αθεόφοβα οι άπιστοι Αγαρηνοί, το αίμα των πατέρων μας όπου έτρεξε ποτάμι. Αλλ' όχι. Δεν θα αποθάνωμεν, θα νικήσωμεν. Χαίρεται αδελφοί, χαίρετε. Θα βασιλεύση η πίστις του Χριστού. Ζήτω η Ελευθερία.”

Την ομιλία αυτή τη διέσωσε ο βιογράφος του Κωνσταντά Καλημέρης. Για την αντιγραφή: Δ. Κόκκινος, Η ελληνική Επανάστασις, εκδ. Μέλισσα, ε΄ έκδοση, τόμος Α΄ , σ. 308.

Όταν τελείωσε την ομιλία του το πλήθος ξέσπασε με φωνές ενθουσιασμού και ζητωκραυγές. Ο Γιάννης Δήμου ύψωσε το λάβαρο της επανάστασης, μια σημαία, την οποία είχε κεντήσει η αδελφή του, από λευκό ύφασμα με έναν μεγάλο κόκκινο σταυρό που έφερε στην κεφαλή του τον ήλιο ενώ στις τέσσερις γωνίες του σταυρού υπήρχαν κεντημένοι τέσσερις μικρότεροι.

Ο επαναστατικός στρατός υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μπασδέκη ξεκίνησε για να καταλάβει την έδρα της τουρκικής φρουράς του Πηλίου, τα Λεχώνια. Αρκετοί Οθωμανοί φονεύτηκαν, στις μικροσυγκρούσεις που σημειώθηκαν, ενώ άλλοι, μεταξύ των οποίων και πολλά γυναικόπαιδα, αιχμαλωτίστηκαν και στάλθηκαν, οι μισοί σε πρόχειρο στρατόπεδο στον Άγιο Λαυρέντη, φυλασσόμενοι από μια μικρή στρατιωτική δύναμη υπό τον Γιάννη Μπαλατσό και οι υπόλοιποι στο Άγιο Γεώργιο. Την επομένη, 9/5, οι επαναστάτες έχοντας ενισχυθεί με περισσότερους Πηλιορείτες συγκεντρώθηκαν στην περιοχή Επτά Πλατάνια του Βόλου κι από εκεί εξαπέλυσαν επίθεση κατά του κάστρου του Βόλου. Οι επαναστάτες πολέμησαν γενναία αλλά χωρίς συντονισμό με αποτέλεσμα οι Τούρκοι πολιορκημένοι να τους ανακόψουν με συνεχείς ομοβροντίες των ντουφεκιών τους και του μοναδικού κανονιού που είχαν στην κατοχή τους⁵. Μεταξύ των πολλών τραυματισμένων επαναστατών ήταν και ο Κυριάκος Μπασδέκης, που είχε χτυπηθεί στη πύλη του κάστρου που λεγόταν Καρακαπού. Ο Αναστάσιος Τσαμαδός οδήγησε τον τραυματισμένο αρματολό με το πλοίο του στο Τρίκερι για να αναρρώσει. Οι επιχειρήσεις έξω από το Βόλο δε σταμάτησαν παρά τον τραυματισμό του στρατιωτικού ηγέτη των πολιορκητών. Αρχηγός ανέλαβε ο υπασπιστής του Μπασδέκη, Κοντονίκος. Παρά τις εκ νέου γενναίες προσπάθειες των Ελλήνων, η επίθεση κατά των τειχών του Βόλου δεν στέφθηκε από επιτυχία. Τότε οι επαναστάτες άλλαξαν σχεδιασμό και, υπό την αγχώδη προσπάθεια της επίδειξης κάποιας σημαντικής επιτυχίας για να ανεβάσουν το φρόνιμα των συμπατριωτών τους, αποφάσισαν να χτυπήσουν το Βελεστίνο, που είχε ισχυρή οθωμανική παρουσία. Έτσι τα ελληνικά στρατιωτικά τμήματα κατευθύνθηκαν προς τη διάδοχο πόλη των αρχαίων Φερών, ενώ τα ελληνικά πλοία κατευθύνθηκαν προς την περιοχή της σημερινής Ν. Αγχιάλου. Ο Κοντονίκος εν τω μεταξύ είχε φροντίσει, για να καλύψει τα νώτα του και να δυσκολέψει την επικοινωνία των Τούρκων Αλμυρού και Βελεστίνου μ' αυτούς του Βόλου, να καταλάβει το ύψωμα Πιλάφ Τεπέ (μτφ. Σωρός Ρυζιού), που δεσπόζει δυτικά του Βόλου (λίγο μετά τη διασταύρωση προς Σέσκλο). Οι δημογέροντες του Πηλίου, τον ίδιο καιρό, αποφάσισαν να οργανώσουν μια πολιτική αρχή διοίκησης των επαναστατημένων περιοχών, στα πλαίσια των αντίστοιχων οργανισμών που είχαν συσταθεί στη Νότια Ελλάδα. Η επιτροπή που σχηματίστηκε ονομάστηκε Βουλή Θετταλομαγνησίας. Η πρώτη απόφαση της Βουλής αυτής ήταν η αποστολή του Κωνσταντά και του προκρίτου Παρίση Χρυσοχού στα Ψαρά για να ζητήσουν ενισχύσεις με αποστολή πλοίων που θα έφεραν κανόνια για να πετύχουν την άλωση του κάστρου του Βόλου. Οι δύο αντιπρόσωποι παρέδωσαν ένα γράμμα στους καπεταναίους των Ψαρών που ανέφερε τα αιτήματα των επαναστατών του Πηλίου (δες κείμενο).

Η επιστολή της Βουλής Θετταλομαγνησίας προς τους ηγέτες των Ψαρών.

“Προς τους ομογενείς Έλληνας,

...εκινήθημεν και ημείς εις τα όπλα εναντίον των τυράννων της Ελλάδος, ευθύς όπου εφάνησαν εδώ καράβια του ελληνικού στόλου κατά τας 7 του τρέχοντος και καταδιώκομεν τον εχθρόν έξω εις τα θεσσαλικά πεδία, αλλ' επειδή είμεθα στερημένοι πολεμικών υλών, οίον μπαρουτίου, από των οποίων μας ζητούν έτι από τα πλησιόχωρα γειτονικά μέρη, διά τούτο στέλλομεν εξεπίτηδες τον σοφιολογιώτατον δάσκαλον κύριον Γρηγόριον Κωνσταντάν και τον τιμιώτατον κύριον Παρίσην Χρυσοχού, τους συμπολίτας μας, να υπάγουν εις τα Ψαρά και εις άλλα μέρη διά να εύρουν εκ τούτων των πολεμικών υλών και να μας φέρωσιν. Όθεν παρακαλούμεν όλους τους ομογενείς μας αδελφούς Έλληνας, όσοι συναντήσωσι τούτους εις την θάλασσαν και όθεν διαβώσιν εις τα μέρη της ξηράς να τους υπερασπισθώσι και να τους βοηθήσωσιν εις παν ό,τι λάβωσι χρείαν κατά το απαραίτητον χρέος της αδελφότητος. Δηλοποιούμεν έτι, ότι οι ρηθέντες απεσταλμένοι έχουν όλην την πληρεξουσιότητα από το κοινόν μας εις το να λάβωσι και δάνεια, αν το καλέσει η χρεία, προς αγόρασιν των αναγκαίων, και να δώσωσιν ομολογίας επ' ονόματί μας, αίτινες θέλουν πληρωθή εις την διορίαν των τιμίως. Υγιαίνετε.

Τη 12η Μαΐου 1821, από το ελληνικόν στρατόπεδον των Μαγνήτων κατά τον Βόλον. Οι Δημογέροντες και Βουλευταί Μαγνησίας.”

Δ. Κόκκινος, Η ελληνική Επανάστασις, εκδ. Μέλισσα, ε΄ έκδοση, τόμος Α΄ , σ. 309.

Η κατάπνιξη της επανάστασης: Παρά την φύλαξη του υψώματος του Πιλάφ Τεπέ, έφιπποι Τούρκοι αγγελιαφόροι κατόρθωσαν να περάσουν από τις ελληνικές θέσεις και να μεταφέρουν τα δυσάρεστα για τους Οθωμανούς νέα στον πασά της Λάρισας. Η επανάσταση άρχισε να φαίνεται ότι δυσκολευόταν να επεκταθεί προς το Βορρά, ενώ προς τη δύση θεωρούνταν αδιανόητο να προχωρήσει λόγω της δυσκολίας ανάπτυξης επαναστατικών σωμάτων στις πεδινές εκτάσεις της Θεσσαλίας όπου ο στρατός και κυρίως το ιππικό των Τούρκων ήταν ακαταμάχητο και πολυάριθμο. Όμως δυστυχώς για τους Έλληνες δεν ήλθε βοήθεια ούτε από τα Ψαρά ούτε απ' αλλού. Ο μόνος εφοδιασμός σε μικρή κλίμακα έγινε από τα λιγοστά καράβια που εξακολουθούσαν να ναυλοχούν στον Παγασητικό. Αντίθετα οι πολιορκούμενοι Οθωμανοί του βολιώτικου κάστρου περίμεναν σύντομα ενισχύσεις από τη γειτονική Λάρισα. Ο πασάς της Λάρισας Μαχμούτ ο λεγόμενος, λόγω της καταγωγής του από τη Δράμα, Δράμαλης, εκτός της κατατρόπωσης των επαναστατών του πασαλικίου του, που φυσικό ήταν να τον απασχολεί, είχε έναν ακόμα λόγο που επιτάχυνε την πολεμική του αντίδραση. Επιδίωκε να δείξει ικανότερος από τον ανταγωνιστή του Χουρσίτ πασά, που ήταν απασχολημένος με τις πολεμικές συγκρούσεις με τον Αλή και τους γιους του, για να πάρει εκείνος ως αμοιβή το πασαλίκι της Νότιας Ελλάδας. Έτσι για να αμειφθεί από την Υψηλή Πύλη έδρασε ακαριαία. Εν τω μεταξύ τα άπειρα από πολεμικές συγκρούσεις σώματα του αρματολού Κοντονίκου, που είχαν στρατοπεδεύσει προσωρινά στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου Φερών, ενήργησαν έφοδο, χωρίς όμως σχεδιασμό, στο Βελεστίνο. Οι Οθωμανοί μαζί με τα γυναικόπαιδα τους κλείστηκαν στους τέσσερις πύργους κι αμύνονταν από τις πολεμίστρες καλά ασφαλισμένοι, προσδοκώντας σύντομα ενισχύσεις. Οι Έλληνες αντί να επιχειρήσουν την άλωση αυτών των πύργων, κι έχοντας οι περισσότεροι μεθύσει από το άφθονα κρασί που βρήκαν στις αποθήκες, επιδόθηκαν σε εμπρησμούς, αρπαγές και άλλες όχι και τόσο τιμητικές πράξεις. Ο Κοντονίκος δε μπορούσε να τους συγκρατήσει. Κατόρθωσε όμως να συγκεντρώσει ορισμένους νηφάλιους από τους συμπολεμιστές του και επιχείρησε να αλώσει κάποιον από τους πύργους. Το μόνο που πέτυχε όμως ήταν να χάσει κάποιους απ' τους άνδρες του και να τραυματιστεί σοβαρά ο ίδιος, αποχωρώντας από το θέατρο των συγκρούσεων. Αντικαταστάτης του ανάλαβε ο αδελφός του Κυριάκου, Παναγής Μπασδέκης, αλλά δεν μπόρεσε να οργανώσει ούτ' αυτός καλύτερα το ημιδιαλυμένο επαναστατικό σώμα. Ήταν τέτοια η κατάσταση των Ελλήνων που εξήντα από τους Οθωμανούς, κατόρθωσαν να περάσουν έφιπποι καλπάζοντας ανάμεσα από τους χίλιους και πλέον “πολιορκητές”, χωρίς να πάθει κανείς τους τίποτα και να εξαφανιστούν στο δρόμο για τη Λάρισα (Βελεστινόστρατα). Τότε κυκλοφόρησε η ανυπόστατη φήμη ότι έρχονταν τουρκικός στρατός από τη Λάρισα. Μόλις πληροφορήθηκαν οι επαναστάτες κάτι τέτοιο, άρχισαν να τρέχουν εδώ κι εκεί, άλλοι προς τα Φάρσαλα κι άλλοι προς τη Μακρινίτσα. Μπορεί η είδηση αυτή να ήταν ψευδής αλλά μετά από λίγες ώρες έφτασαν οι οθωμανικές δυνάμεις έχοντας επικεφαλής τους τον ίδιο το Δράμαλη⁶. Μόλις πληροφορήθηκαν οι Έλληνες την άφιξη των οθωμανικών στρατευμάτων αποχώρησαν από το Βόλο αλλά και από τη Μακρινίτσα προς τη Ζαγορά αρχικά κι από εκεί είτε με τα πόδια είτε με πλοία κατέφυγαν στο Τρίκερι, απ' όπου θα μπορούσαν όταν δυσκόλευαν τα πράγματα να καταφύγουν στα νησιά των Βορείων Σποράδων. Οι Τούρκοι αφού έκαψαν τα χωριά Κάπουρνα και Κανάλια κατέλαβαν τη Μακρυνίτσα που είχε εγκαταλειφθεί από τους επαναστάτες. Εκεί οι Οθωμανοί πυρπόλησαν όλα τα σπίτια των εκεί μελών της Φιλικής Εταιρείας. Ευτυχώς δεν επακολούθησαν γενικές σφαγές ούτε στη Μακρινίτσα ούτε σε άλλο χωριό, όπως το συνήθιζαν οι κατακτητές σε ανάλογες περιπτώσεις. Αυτό σε μεγάλο βαθμό οφειλόταν στους προκρίτους των χωριών, οι οποίοι παρουσίασαν την επανάσταση στο Δράμαλη σαν έργο μιας μικρής ομάδας, και κατά συνέπεια δεν είχε ευθύνη ο πληθυσμός της περιοχής. Έτσι η μόνη συνέπεια των χωριών του Πηλίου ήταν η επιβολή ενός βαρύτατου προστίμου για τα έξοδα της εκστρατείας του Δράμαλη. Κι ενώ φαινόταν ότι η επανάσταση είχε καταλυθεί, στις Μηλιές είχαν συγκεντρωθεί οι πραγματικοί ήρωες-αυτουργοί της επανάστασης αποφασισμένοι να μην παραδοθούν. Ο Δράμαλης προχώρησε από την παραλιακή οδό του Παγασητικού προς τις Μηλιές για να σβήσει και αυτήν την επαναστατική εστία. Όμως συνάντησε γενναία αντίσταση στα Λεχώνια κι αναγκάστηκε να επιστρέψει στο Βόλο. Οι Μηλιώτες πιστεύοντας ακόμα στην επανάσταση αναδιοργανώνονταν και την 26η Μαΐου ανέθεσαν τη γενική αρχηγία στον οπλαρχηγό Αναγιάννη ή Αλαγιάννη.

Έγγραφο ορισμού του Αναγιάννη ως αρχηγού της επανάστασης από την επαναστατική βουλή των Μηλιών

“Διά του παρόντος ημείς η χώρα Μηλιές αποκαταστήνομεν αρχιστράτηγον και καπετάνιον τον κύριον Θωμάν Αναγιάννην εις το να διοική το στράτευμά μας καθώς θέλει και βούλεται εναντίον του εχθρού, τω δίδομεν εξουσίαν πληρεξούσιον εις το να δώση νιζάμι εις την χώρα μας, ο εστί να διορίζη μπεχτσήδες, να περιμαζώξη τους ζιμπάνους, να παιδεύει τους ατακτούντας και τους στρατιώτας, όπου τον αφήνουν και φεύγουν, και με ένα λόγον να φυλάξη την ευταξίαν και την καλήν κατάστασιν της χώρας μας, και όταν σταθή καθώς ελπίζομεν προστάτης και διαφεντευτής της χώρας μας, τω υποσχόμεθα κάθε ανταμοιβήν και τιμήν αθάνατον και εις αυτόν και εις τα παιδιά του και τα εγγόνια του και την λοιπήν γενεάν του, όθεν τω εδόθη το παρόν προς ασφάλειαν και βεβαιότητα. 1821 Μαΐου 26, Μηλιές

Άνθ. Γαζής, Ιωαν. Δήμου, Κωνστ. Καβράνης, Κ. Νικόλα, Στ. Γιάννη, Αντ. Δημητρίου, Β. Γεωργίου, Αναγν. Παπαργύρη, Δ. Χαλκιάς, Φραγκ. Κοντέλης, Κ. Πανταζής, Παπαϊωάννης Μικρός, Νικ. Παναγιωτίνης, Γ. Δημητρίου, Γ. Παπαδημητρίου, Β. Παπαδημητρίου.

Δ. Κόκκινος, Η Ελληνική Επανάστασις, Ε΄ έκδοση Αθήνα , τόμος Α΄ , σ. 310.

Αλλά με την απόφαση αυτή διαφώνησαν οι πρόκριτοι που φοβούνταν για τον πληθυσμό του τόπου. Με τους προκρίτους συμφωνούσαν και οι περισσότεροι από τους κατοίκους. Τα επιχειρήματά τους ήταν πολύ δυνατά: αν αντιστέκονταν οι Μηλιώτες αυτό θα σήμαινε να καεί η κωμόπολη και να ερημώσει ο τόπος από τη γενική σφαγή που θα ακολουθούσε. Έτσι άρχισε μια ισχυρή αντίδραση από κατοίκους της κωμόπολης, που έφτασε μέχρι του σημείου να γίνει απόπειρα κατά του Γαζή. Αυτό μάλιστα συνέβη μέρα-μεσημέρι στην πλατεία των Μηλιών. Την ώρα που ο Γαζής μιλούσε με κάποιους άλλους επαναστάτες, ο συμπατριώτης του Σταυράκης Μορφούλης κατηγόρησε εκνευρισμένος τον επαναστάτη-ιερέα ότι πήρε όλο το χωριό στο λαιμό του και σήκωσε το όπλο εναντίον του. ευτυχώς κάποιος του συγκράτησε το χέρι κι έτσι αποφεύχθηκε το έγκλημα. Όμως η αντίδραση κατά της επανάστασης μεγάλωνε. Έτσι οι πλειοψηφία των Μηλιωτών όρισε μια επιτροπή για να δηλώσει υποταγή στο Δράμαλη, στέλνοντας του μάλιστα δυο ομήρους, ένας από τους οποίους μάλιστα ήταν ο εκ των πρωταιτίων Γιάννης Δήμου, για εγγύηση. Ο Γαζής και οι άλλοι επαναστάτες αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Ο Δήμου όμως δεν έφτασε ποτέ στο Δράμαλη γιατί καθ' οδόν τον σκότωσε ένας από την Αργαλαστή (κάποιος ονόματι Σύρος). Όταν μετά από λίγο καιρό η Αργαλαστή μαζί με άλλα πηλιορείτικα χωριά είχε επαναστατήσει, ο Σύρος οδηγήθηκε στο Τρίκερι όπου αφού δικάστηκε από επαναστατικό δικαστήριο, τουφεκίστηκε. Ο Γαζής είχε καταφύγει πρώτα στη Σκιάθο, έπειτα στη Σκόπελο κι από εκεί πέρασε στα Σάλωνα (Άμφισσα), για να είναι όσο γινόταν πιο κοντά στην πατρίδα του, ελπίζοντας σε νέο ξεσηκωμό.

Η επανάσταση του Πηλίου το Μάιο του '21, καθώς ήταν χωρίς πραγματικά ερείσματα από το ντόπιο πληθυσμό και αποκομμένη, αποδείχτηκε καταδικασμένη σε αποτυχία. Όμως έχει βαρύνουσα σημασία για την τοπική αλλά και την Ελληνική Ιστορία συνολικότερα σαν ένα παράδειγμα ηρωισμού και αυταπάρνησης των λίγων, ανοργάνωτων μεν, αλλά γενναίων Θεσσαλών πατριωτών.

Άλλες επαναστατικές κινήσεις στο Πήλιο: Λίγους μήνες αργότερα ξεσηκώθηκαν η Αργαλαστή ο Λαύκος το Προμύρι και η Παλιά Μιτζέλα. Στο Προμύρι, ηγέτης της επανάστασης αναδείχτηκε ο υπαξιωματικός του ρωσικού στρατού Γεώργιος Δάμτσας, ενώ στη Μιτζέλα ο Καλαμίδας κι ο Γριζάνος. Οι τελευταίοι έχοντας στην κατοχή τους πλοία λεηλατούσαν συχνά-πυκνά τα τουρκοχώρια της Χαλκιδικής και μέσω του Αγιοκάμπου τα χωριά της Αγιάς. Αρχηγός αυτής της επαναστατικής κίνησης ορίστηκε με συστατικό γράμμα του Δ. Υψηλάντη, που το απέστειλε από την πολιορκούμενη Τριπολιτσά, ο αξιωματικός Ιωάννης Αναστασίου. Αλλά η γραπτή αυτή έκκληση του Υψηλάντη δεν ευοδώθηκε λόγω της αντίδρασης των προκρίτων. Όμως, καθώς φάνηκε κι απ' τη εξέλιξη, η περιοχή του Πηλίου, για γεωγραφικούς κυρίως λόγους, ήταν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί ως πολεμική βάση για την υπόλοιπη επαναστατημένη Ελλάδα, γι' αυτό και απουσίασε οποιαδήποτε βοήθεια από άλλες ελληνικές περιοχές, η οποία και θα μπορούσε να στηρίξει μια σοβαρότερη επαναστατική προσπάθεια.

Η εξέλιξη της επανάστασης το 1823 στο Τρίκερι: Η φλόγα της επανάστασης στο Πήλιο, τουλάχιστον όσο αφορά το νότιο τμήμα της περιοχής, έμεινε αναμμένη μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού του 1823. Οι ένοπλοι κάτοικοι του Τρικερίου και άλλων γειτονικών χωριών έμειναν σχεδόν άθικτοι από εχθρικές επιδρομές από τα μέσα του 1822 έως τον Μάιο του 1823. Την πρώτη όμως του Μαϊου του '23 οι Οθωμανοί εξεστράτευσαν εναντίον τους με ισχυρές δυνάμεις έχοντας επικεφαλής τον Κιουταχή. Την ίδια μέρα χτύπησαν τις επαναστατικές φρουρές στα Λεχώνια, αναγκάζοντας τους να καταφύγουν στο μικρό νησάκι του Αλατά, μπροστά από τη Μηλίνα. Έπειτα προχώρησαν καίγοντας και καταστρέφοντας κατά σειρά τα Λεχώνια, τον Άγιο Λαυρέντιο, τον Άγιο Γεώργιο, τις Πινακάτες και τη Βυζίτσα και προωθήθηκαν έως τις παρυφές του Τρικερίου. Εκείνη την περίοδο υπερασπιστές της περιοχής, εκτός από τους ντόπιους, ήταν και δύναμη 2.000 ανδρών υπό την καθοδήγηση των Καρατάσου, Γάτσου, Μπασδέκη, Λιακόπουλου και Μπίνου, η οποία πληρωνόταν για τις υπηρεσίες της από τους Τρικεριώτες. Στις 14 του ίδιου μήνα απανωτές επιθέσεις των Τούρκων στην οχυρωμένη θέση Παναγία της περιοχής απέβησαν άκαρπες. Οι Τούρκοι υποχωρώντας άφηναν πολλούς νεκρούς, λόγω και της φύσης της περιοχής που ανάγκαζε τους επιτιθέμενους να μάχονται σχεδόν ακάλυπτοι. Εν τω μεταξύ οι Έλληνες εγκατέλειψαν τη θέση του Αλατά και το νησί καταλήφθηκε από τουρκική φρουρά. Όμως ο Γάτσος με τους άνδρες του και δυο - τρία σκάφη επιτέθηκε στη νησίδα, αναγκάζοντας τους 250 Τούρκους της εκεί φρουράς να κλειστούν στο μονύδριο που υπήρχε στο νησί. Λίγες μέρες αργότερα οι Οθωμανοί,μετά από υπόσχεση περί ελεύθερης αναχώρησής τους από το νησί, και εξαιτίας της έλλειψης τροφίμων αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Στη συνέχεια, όμως, οι Έλληνες παρασπόνδησαν και τους σκότωσαν σχεδόν όλους, εκτός από τρεις σημαντικούς Οθωμανούς που τους έστειλαν ομήρους στη Σκιάθο, με σκοπό να ζητήσουν λύτρα⁷. Στα τέλη του Μαϊου οι Τρικεριώτες αναθαρρυμένοι κατέλαβαν τη θέση Γατσία, απέναντι από το νησί Τρίκερι, σκοτώνοντας δέκα Τούρκους και αρπάζοντας ένα κανόνι. Όμως, παρά τις επιτυχίες τους, οι Έλληνες υπερασπιστές αυτής της πηλιορείτικης εσχατιάς, υπέφεραν από κακουχίες και στερήσεις μη έχοντας τον απαραίτητο εφοδιασμό για τις καθημερινές τους ανάγκες. Ακόμα και το νερό το προμηθεύονταν με πλοία που το μετέφεραν από 10 μίλια μακριά. Μύλοι στην περιοχή, τότε, δεν υπήρχαν, ενώ οι μονάδες των Μακεδόνων σταμάτησαν να μισθοδοτούνται. Το τέλος όμως του αγώνα στο Τρίκερι επήλθε με την πτώση της Εύβοιας. Τότε ο Κιουταχής πρότεινε στο Καρατάσο και τις ομάδες του να αποχωρήσουν άθικτοι, απελευθερώνοντας μάλιστα μερικούς συγγενείς του Μακεδόνα αγωνιστή. Ο Καρατάσος φρόντισε, μάλιστα, να απαιτήσει και να πάρει από τους δυστυχείς Τρικεριώτες το ποσό των 40.000 γροσίων ως ... αποζημίωση για τους αγώνες του! Έτσι τα στρατεύματα αυτά αναχώρησαν με τα πλοία από την περιοχή, για τη Σκιάθο και αλλού. Θέλοντας και μη οι Τρικεριώτες, κατέβαλαν τους καθυστερούμενους φόρους στη Υψηλή Πύλη και “προσκύνησαν”, υποτάχτηκαν δηλαδή στο σουλτάνο. Από τότε ολόκληρη η χερσόνησος του Πηλίου έμεινε στα χέρια των Οθωμανών.

1. Καράμπασι είναι ο Άγιος Βλάσης.

2. Βυζίτσα.

3. Δ. Κόκκινος, Η ελληνική Επανάστασις, εκδ. Μέλισσα, ε΄ έκδοση, τόμος Α΄ , σ. 305.

4. Δ. Κόκκινος, ό. π. , σ. 307.

5. Δ. Κόκκινος, ό. π. , σ. 308.

6. Ο Κ. Παπαρρηγόπουλος έγραψε ότι επικεφαλής των οθωμανικών στρατευμάτων ήταν ο Μελίκ πασάς. Αντίθετα ο Ζωσιμάς ο Εσφιγμενίτης που βρήκε το χρονικό των συγκρούσεων αναφέρει το Δράμαλη.

7. Σπ. Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, τ. 3ος, εκδ. Λιβάνη, 1993, σσ. 58,9.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΑΝΑΣΤ. ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΊΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΩΝ. Α. ΟΙΚΟΝΌΜΟΥ

''Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία, τόμος δ΄''

Γραικός, Γενίτσαρος και Βενετσιάνος του Δημητρίου Γ. Καμπούρογλου [κείμενο-audiobook] διαβάζει ο Κωνσταντίνος Οικονόμου

 

Γραικός, Γενίτσαρος και Βενετσιάνος 

του Δημητρίου Γ. Καμπούρογλου [κείμενο-audiobook]

διαβάζει ο Κωνσταντίνος Οικονόμου

   

   Ήταν περασμένα τα μεσάνυχτα. Φωνή καμιά! Κανένα ζωντανό δεν έβγαζε φωνή στα ρημαγμένα μέρη. Και αν κάπου – κάπου κανένα τριζόνι έκανε πως θα αρχίση τον παραπονιάρικο σκοπό του, ως κι αυτό σώπαινε από το φόβο του.

Μακριά ακούστηκε και ένα πετεινάρι να λαλή πίσω από κάτι χαλάσματα, μα και αυτού η φωνή τρομαγμένη πνίγηκε στο λαρύγγι του.

Οι Τούρκοι κλεισμένοι στο Κάστρο. Οι Βενετσιάνοι τριγυρίζουν σαν τ’ αγρίμια στη χώρα. Οι Αθηναίοι είναι τρυπωμένοι στα σπίτια τους. Βρισκόμαστε στα 1687.

Σβηστό ήταν το καντήλι της Αγίας Γλυκερίας στο Γαλάτσι, κοντά στην Αθήνα. Κανείς δεν πηγαίνει να προσκυνήση. Και μόνο το κυπαρίσσι της εκκλησίας, που το φυσούσε ο άνεμος, πήγαινε και ερχότανε, και ο ίσκιος του στον τοίχο έμοιαζε σαν καλόγηρος τυλιγμένος στο ράσο του.

Το αγιασμένο νερό κατρακυλούσε μουρμουρίζοντας τον κατήφορο και πότιζε ό,τι έβρισκε στο δρόμο του.

Να, να, και από κάτω από της όμορφης εκκλησιάς το δρόμο κάποιος προβάλλει.

Φτάνει σε κάτι χαλάσματα, βγάζει βαθύ αναστεναγμό, και ακούει πέρα από το βράχο τον αντίλαλό του μόνο.

Έρχεται γύρω – γύρω από τα χαλάσματα, κουνώντας λυπημένα το κεφάλι του.

Ποιός άλλος από σένα, άμοιρε Αθηναίε, θα μπορούσε να γνωρίση το σπίτι του;

Χαϊδεύει το αγιόκλημα, που είχε φυτεμένο με την δύστυχη την αδερφή του, σκύβει, παραμερίζει τις πέτρες σαν κάτι να γυρεύη. Ύστερα φεύγει μακριά από κει. Πάει κατά την εκκλησιά, στέκεται, γονατίζει σε έναν τάφο εμπρός και φιλεί το μάρμαρό του.

Χορτάριασε του γονιού σου ο τάφος!

-Μα γιατί κλαις σαν μικρό παιδί; Τάχα θα ζης και συ αύριο;

Τα αγριολούλουδα χύνουν γύρω την μυρωδιά τους. Ξαπλώνεται στη γη, ακουμπά το κεφάλι του στον τάφο και, κοιτάζοντας τον ουρανό, ρωτά τι έφταιξε και έμεινε έρημος και μονάχος στον κόσμο!

Αίφνης από τα Τουρκοβούνια κάποιος άλλος προβάλλει. Οι νυχτερίδες τρελά φτερουγίζουν και τρίζουν γύρω του. Κατεβαίνει μονοπάτι – μονοπάτι, πηδά έναν – έναν τους βράχους και κοιτάζει παντού σαν κάτι να ζητή.

Η αγριεμένη όψη του φαίνεται πιο άγρια μέσα στο σκοτάδι. Αλίμονο σ’ εκείνον που θα τον βρη στο δρόμο του! Μα όσο πλησιάζει στην εκκλησιά κοντά, τόσο ημερώνει.

-Γιατί κιτρίνισες και τρέμεις σαν κορίτσι, άγριε Γενίτσαρε;

Σε λίγο βλέπει ένα μαύρο πράμα να έρχεται από το κάτω μέρος. Βαθύ σκοτάδι και δεν διακρίνει τι να είναι. Μα σε μια ξαφνική αστραπή βλέπει πως ήταν άνθρωπος. Ήταν Βενετσιάνος!

Ο Γενίτσαρος έγινε πάλι Γενίτσαρος, βγάζει το χαντζάρι του και χύνεται καταπάνω του. Μα να, ο Βενετσιάνος δεν χωρατεύει. Πιάνει ο Γενίτσαρος με το αριστερό το χέρι το δεξί του Βενετσιάνου, μα την ίδια στιγμή πιάνει και ο Βενετσιάνος με το αριστερό του χέρι το δεξί του Γενίτσαρου. Σκουντιούνται σαν τ’ αγρίμια και με τα πολλά έρχονται κοντά στον τάφο.

Πετιέται ο Αθηναίος με το σπαθί στο χέρι και βρίσκεται μπροστά τους.

-Εμένα βοήθα, πατριώτη, φωνάζει ελληνικά ο Βενετσιάνος, να σκοτώσωμε τον Τούρκο τον άπιστο!

-Κανένα δεν βοηθώ! Τους Τούρκους και τους Βενετσιάνους ας τους αγαπούν οι άμυαλοι λαϊκοί. Εγώ και τους δυο τους ξέρω για εχθρούς της πατρίδας μου. Όποιος είναι πιο γερός, ας φάη τον άλλο, και τους δυο ας τους φάνε τα σκυλιά και τα κοράκια. Μα τραβηχτήτε από δω! Δεν θα αφήσω να χυθή αίμα ανθρώπινο στου πατέρα μου, του γέρο –Χωραφά, τον τάφο!

Γιατί μια φωνή από δυο στόματα ακούγεται: «Αδερφέ μου!»; Γιατί μεμιάς πέφτουν τ’ άρματα κάτω; Γιατί ανοίγονται τρεις αγκαλιές;

Ποιός το ‘λπιζε, ο πρώτος, που μικρό τον πήραν οι Γενίτσαροι, ο δεύτερος, που παιδάκι τον ξαγόρασαν οι Βενετσιάνοι, και ο μικρός, που τάχα στάθηκε πιο τυχερός, για πρώτη φορά να σμίξουν, και σαν εχθροί, στου πατέρα τους τον τάφο;

Κοντεύει να ξημερώση. Τα πουλάκια μέσα στα χαμόκλαδα τινάζουν τα φτερά τους, βγάζοντας χαρωπή λαλιά.

Το νυχτοπούλι κρύφτηκε στα χαλάσματα, να μην το βρη η μέρα. Τα άστρα τρεμοσβήνουν. Η νυχτερίδα έγινε άφαντη.

Πόσο θα σάστισε ο διαβάτης, αν περνώντας έβλεπε ένα Γραικό, ένα Γενίτσαρο και ένα Βενετσιάνο, γονατισμένους σιμά – σιμά, να χύνουν μαύρο δάκρυ σ’ ένα τάφου λιθάρι!

Δημ. Γ. Καμπούρογλου.

Σημ. 1. Αυτό το διαμάντι της νεοελλ. λογοτεχνίας υπήρχε στα παλιά σχολικά βιβλία της Γλώσσας. Κρίθηκε ... άχρηστο στην εποχή των άλλων νεοταξίτικων κειμένων της έκφρασης της λεγόμενης .. πολιτικής ορθότητας. Χωρίς άλλα σχόλια!

2. Κρατήσαμε την ορθογραφία του πρωτοτύπου.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ-AUDIOBOOK : 

ΚΑΙ ΣΤΟ YOUTUBE ΕΔΩ: https://www.youtube.com/watch?v=7pxVTSl_huU&list=PL9eBIJBQAv6XEog9IC0svfsrTAsGmNIVX&index=4

Εικόνες από την Κρήτη [Ηράκλειο] του 1929! + ΒΙΝΤΕΟ επιμ. Κωνσταντίνος Οικονόμου

 

Εικόνες από την Κρήτη [Ηράκλειο] του 1929! ΒΙΝΤΕΟ

επιμ. Κωνσταντίνος Οικονόμου

 

Κάποιες εικόνες στο αρχείο μου από παλιά περιοδικά κρύβουν τελικά ιστορικούς ''θησαυρούς''.  Έτσι, σε παμπάλαια τεύχη του Νational Geographic, βρήκα εικόνες από μια Ελλάδα που χάθηκε. Συγκεκριμένα βρήκα κάποιες φωτογραφίες από το λιμάνι του Ηρακλείου στα 1929! Παρουσιάζουν την κίνηση στο λιμάνι με την φόρτωση ενός εξαγώγιμου κρητικού προϊόντος της Κρήτης την εποχή εκείνη: του κίτρου. 

 

 Η άλλη εικόνα εμφανίζει μικρούς ''γαβριάδες'' από τη συνοικία του λιμανιού, φτωχικά ντυμένους, μα έχοντες όρεξη για παιχνίδι, χαρά και ... φωτογράφιση. Μοναδική παραφωνία στην ομαδική αυτή παιδική χαρά, είναι η γκρίνια ενός απ΄ αυτούς, του Βενιαμίν της συντροφιάς. Τέτοιες εικόνες εύκολα ''ζωντανεύουν με a.i. και δημιουργούν μια τέλεια αναπαράσταση της εποχής, ταξιδεύοντάς μας στην προπολεμική Κρήτη.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

Μαϊδανός Γράφει ο Γιάννης Φρύδας

 Μαϊδανός

Μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει

κι η ακρίβεια ανεβαίνει,

όμως, μόνος σταθερός 

μένει πάντα ο μαϊδανός

Γράφει ο Γιάννης Φρύδας

─ Σήμερα θα ασχοληθούμε με τον μαϊδανό. 

─ Θα φκιάσουμι κιφτέδις;

─ Όχι, καημένε! Πού να βρεθεί κιμάς για τέτοια μεγαλεία! Ξέρεις πόσο πήγε ο κιμάς; Μόνο διαπλεκόμενοι του ΟΠΕΚΕΠΕ και εισοδηματίες του ΟΠΕΚΑ μπορούν πια να μπαίνουν στα κρεοπωλεία.  

─ Έχ’ς κανιά συνταγή μι σκέτου μαϊδανό;

─ Ο νους σου στο φαΐ, εσένα… Καμιά συνταγή δεν έχω. Απλώς, αποφάσισα να τιμήσω τη σταθερότητα της τιμής του, σε αντίθεση με την ατιμία της αγοράς και της γενικευμένης άτιμης ακρίβειας. Σταμάτα, λοιπόν, τις άστοχες ερωτήσεις και άκου!

  Μαϊδανός είναι ο μαϊντανός, αν κι εμείς οι Θεσσαλοί τον λέμε ακόμη μακεδονήσι, όσοι τουλάχιστον δε φοβόμαστε μη μας κατηγορήσουν για χωριάτες οι ομιλούντες την αθηναϊκήν. Η πληροφορία είναι εντελώς δωρεάν και προχωρώ. Επειδή ο μαϊντανός μπαίνει σε πολλά φαγητά ως απαραίτητο συστατικό, μαϊντανούς λέμε μεταφορικά κι αυτούς που εμφανίζονται παντού, που δε χάνουν ευκαιρία προβολής, που τρέχουν σε τηλεοπτικές εκπομπές και προσπαθούν με αγωνία να πούνε τη γνώμη τους (και τη σαχλαμάρα τους) για κάθε θέμα, είναι δεν είναι γνώστες ή αρμόδιοι. Κι αυτή η πληροφορία είναι τζάμπα και μην παρασύρεστε από μια βουλευτή ή βουλεύτρια (διαλέξτε ποιο σας αρέσει) που υποστηρίζει ότι ο τζάμπας πέθανε. Έτσι και είσαι βολεμένος, βουλευτής ή όχι, πώς να καταλάβεις τους αβόλευτους; 

  Όμως, παρασύρθηκα κι εγώ όπως βλέπετε και πρέπει να επανέλθω στον κανονικό μαϊδανό ή πετροσέλινον, για να του αποδώσω τις προσήκουσες τιμές:

  Πριν μπούμε στο ευρώ, αγοράζαμε τον μαϊδανό εκατό δραχμές το ματσάκι. Το 2002 ήρθε το ευρώ και στη λαϊκή πρώτη μαϊδανοτιμή ήταν τα πενήντα λεπτά, δηλαδή, εκατόν εβδομήντα δραχμές. Συν εβδομήντα στο κεφάλι!... Κανένας δεν αντέδρασε. Άλλωστε, μας είχε πείσει ο Σημίτης περί της ισχυρής Ελλάδας, εμείς ζούσαμε την εποχή που δέναμε τα σκυλιά με τα λουκάνικα, που πληρώναμε και δεν παίρναμε ρέστα, που τρέχαμε στα χρυσοχοεία ν’ αγοράσουμε χρυσά κουτάλια... (α, ρε καημένο Πασόκ!...).  

  Μετά ήρθε ο Κωστάκης, ο ευτραφής, της θωρακισμένης οικονομίας, της ολυμπιάδας του Καλατράβα, οι τιμές άρχισαν να καλοτραβούν την ανηφόρα… Ο μαϊδανός πενήντα λεπτά.

  Ακολούθησε ο ΓΑΠ, ο λεφτά υπάρχουν. Λεφτά δεν υπήρχαν, αλλά σταθερός ο μαϊδανός. Πενήντα λεπτά το ματσάκι λέμε… Άλλο που το ματσάκι της οικονομίας χάθηκε οριστικά, αφού τρώγαμε γκολ από παντού και κόκκινες κάρτες από εταίρους, δουνουτούδες και τρόικες.

  Παρακάμπτω τον Παπαδήμο, ως μεταβατικό, για να πάω στον επόμενο εκλεγμένο, τον Αντώνιο. Τι να σας λέω τώρα περί Αντωνίου και δευτέρου μνημονίου; Τα χρυσά κουτάλια της ευρωπαϊκής ευημερίας πέρασαν διακριτικά στα χρηματοκιβώτια των ενεχυροδανειστηρίων… Και τι μ’ αυτό; Σημασία έχει η σταθερότητα. Πενήντα λεπτά, καταλάβατε, δεν είναι ανάγκη να το αναφέρουμε άλλη μια φορά…

  Ύστερα ήρθε ο Αλέξης, ο αψύς, που έσκιζε μνημόνια και κατάπινε σπαθιά. Πάντως, 

πρέπει να επισημάνουμε ότι και στο τρίτο μνημόνιο ουδόλως επηρεάσθη η τιμή στο μακεδονήσι, παρότι επηρεάσθη πολύ… η Μακεδονία. Πενήντα λεπτά το μακεδονήσι, για τη Μακεδονία δεν ξέρω…

  Στη συνέχεια μάς ήρθε ο Κυριάκος (πώς φεύγει είναι το ζήτημα…). Τα ξέρετε, τα βλέπετε. Από γκαντεμιά σε γκαντεμιά… Μας έκλεισε δυο χρόνια σε καραντίνα με τον κορονοϊό, τώρα έχει κλεισμένα τα πρόβατα λόγω ευλογιάς, θα ακολουθήσουν τα γίδια υποθέτω, τα γ’ρούνια, τα κ’νέλια και τα φτερωτά που δεν μπορούν να πετάξουν. Και ακρίβεια. Ακρίβεια ακαταμάχητη… (και απολέμηγη κατά τη γνώμη μου).

  Βγαίνει ο πρωθυπουργός και ανακοινώνει αυξήσεις σε μισθούς, κάνουν αυξήσεις τα σούπερ μάρκετ (χωρίς να τις ανακοινώνουν) και βαδίζομεν προς το χάος. Υπό τοιαύτας συνθήκας, αύξηση στην τσέπη του μισθωτού δεν πρόκειται να μπει. Ευτυχώς, έχουμε τον μαϊδανό. Πενήντα λεπτά το ματσάκι!... (το ματσάκι δεν ξέρω αν έχει την ίδια ποσότητα, άρχισα να μπαίνω σε αμφιβολίες).

  Καλά, τόσοι μαϊντανοί είναι γύρω από τον Μητσοτάκη, δε βρέθηκε ένας να τον ενημερώσει, ώστε να χρησιμοποιήσει τον μαϊδανό, για να αποδείξει τη σταθερότητα των τιμών; Αναγκάστηκε να αναφέρει τα μανταλάκια και τις καβουροδαγκάνες, αφού δεν μπορεί ή δε θέλει να στριμώξει τις… καρτελοδαγκάνες. 

  Βέβαια, στα χρόνια των μνημονίων έχουμε κι άλλη μία σταθερά: τις συντάξεις. Ουδεμία αύξηση! Η φτήνια τρώει τον παρά και την αύξηση η προσωπική διαφορά. Θα πρόσθετα τη ρεμούλα και τη διαφθορά, αλλά δε θέλω να με πούνε καβγατζή κι ότι διακινώ ανυπόστατες φήμες. 

  Ωστόσο, η οικονομία πάει καλά. Ο Γιάννης δεν πάει και τόσο καλά οικονομικά, αλλά άμα είναι καλά η οικονομία, ποιος τον λογαριάζει τον Γιάννη… 

  Γι’ αυτό, αγαπητοί μου, αν δε σας φτάνουν τα λεφτά, να αγοράζεται μαϊδανό…  Και όταν βαρεθείτε και θέλετε να σπάσετε τη μονοτονία αγοράστε μακεδονήσι…

  Ας διαλαλήσουμε, λοιπόν, τιμής ένεκεν και με στεντόρεια φωνή το εξαίρετο αυτό προϊόν: 

  Πάρτε, κύριε, μαϊδανό

δυο ματσάκια στο ευρώ!

Πάρε το μακεδονήσι, 

κάπου θα το κάνεις χρήση!

και ας κλείσουμε με στίχους γνωστού δημοτικού τραγουδιού, έστω παραλλαγμένους: 

Ο δυόσμος κι ο βασιλικός και το μακεδονήσι,

αυτά μ’ αποκοιμίσανε και ποιος θα με ξυπνήσει;

                                                                                                                                                                                22/3/2026

Ο Ποσειδών, από χθόνιος θεός, θεός των υδάτων! από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

 

Ο Ποσειδών, από χθόνιος θεός, θεός των υδάτων!

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

   ΓΕΝΙΚΑ: Στην Ελληνική Μυθολογία, ο Ποσειδώνας ήταν αρχικά θεότητα της γης [χθόνιος θεός] και αργότερα θεός της θάλασσας [Πελαγαίος], των ποταμών, των πηγών και γενικά των υδάτων. Σύμφωνα με αρχαιότατες σωζόμενες επιγραφές, ο Ποσειδών λατρευόταν αρχικά στην Πύλο και τη Θήβα και αργότερα ενσωματώθηκε στους ολυμπίους θεούς [Δωδεκάθεο] ως αδελφός του Δία και του Άδη

 

Αθηνά και Ποσειδών

  ΚΑΤΑΓΩΓΗ – ΤΕΚΝΑ: Ο Ποσειδών ήταν γιος του Κρόνου και της Ρέας και αδελφός του Δία. Κατοικούσε πότε στον Όλυμπο και πότε στο παλάτι του στα βάθη της θάλασσας, όπου ζούσε και η γυναίκα του, η Νηρηίδα Αμφιτρίτη. Κατά την κύρια μυθική εκδοχή μεγάλωσε στη Ρόδο, όπου, μετά την ένωσή του με την Αλία, αδελφή των Τελχινών, μυθικών ηρώων του νησιού, γεννήθηκαν έξι γιοι και μια κόρη, η Ρόδη, που έδωσε το όνομά της στο νησί. Ήταν πατέρας ακόμα, μεταξύ άλλων, του Θησέα, αλλά και πολλών τερατωδών μορφών της Μυθολογίας, όπως του Προκρούστη και του Σκίρωνα, των γιγάντων: των δίδυμων Ώτου και Εφιάλτη [από την ένωσή του με την Ιφιμέδεια, κόρη του βασιλιά της Θεσσαλίας Τρίοπα], του Τιτυού [από την Ελαρά, κόρη του Ορχομενού], αλλά και του Ωρίωνα [από την Ευρυάλη, κόρη του Μίνωα]. Θεωρούνταν ακόμα εξημερωτής του πρώτου αλόγου και γεννήτορας του μυθικού φτερωτού αλόγου του Πήγασου. Η τελευταία του ιδιότητα προέρχεται από την πρώτη του υπόσταση, πριν τα Αρχαϊκά Χρόνια, αυτή του χθόνιου θεού [Πετραίος Ποσειδών¹]. Σαν θαλάσσιος θεός, ο Ποσειδών ταξίδευε με το χρυσό του άρμα πάνω στα κύματα, που άνοιγαν χαρούμενα στο πέρασμά του, χωρίς να βρέχεται καθόλου το άρμα του, ενώ γύρω του έπαιζαν δελφίνια. Με την τρίαινά του μπορούσε τόσο να δημιουργεί τρικυμίες όσο και να ηρεμεί τα νερά. Θεωρούνταν προστάτης των ναυτικών και των ψαράδων. Ακόμη, επειδή ο Ποσειδών ήταν “υπεύθυνος” για γεωλογικά φαινόμενα όπως οι σεισμοί², οι άνθρωποι του πρόσφεραν θυσίες και τον επικαλούνταν για τη σταθερότητα του εδάφους και την ασφάλεια των κτιρίων, ενώ τον τιμούσαν και με ιπποδρομίες. Σύμβολά του ήταν η τρίαινα, το ψάρι [συνήθως το δελφίνι] και πιο σπάνια το άλογο ή ο ταύρος.

   ΣΤΗ ΡΩΜΑΊΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ: Στην ιταλική χερσόνησο ο θεός λατρευόταν με το ετρούσκικο όνομα Neptuns, το οποίο πέρασε και στη Λατινίκή ως Neptunus. Σε και τις δύο περιπτώσεις ο λατρευόμενος θεός ήταν θεός της θάλασσας ανάλογος με τον Ποσειδώνα.

 

Ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο

ΛΑΤΡΕΙΑ: Παρ΄ότι ο Ποσειδών έχασε τη “μάχη” για την προστασία της Αθήνας από την Αθηνά, ο ίδιος λατρευόταν ως δεύτερος τη τάξει θεός της πόλης. Στην Κόρινθο και σε πολλές ελληνικές αποικίες της Μεγάλης Ελλάδας ήταν ο προϊστάμενος θεός της πόλης [πολιούχος]. Στην καλοκάγαθη πτυχή του, ο Ποσειδών παρουσιαζόταν δημιουργώντας νέα νησιά και προσφέροντας ήρεμες θάλασσες. Όταν όμως οργιζόταν, χτυπούσε είτε το έδαφος με την τρίαινά του και προκαλούσε χάος και σεισμούς, είτε τη θάλασσα, οπότε έφερνε ναυάγια και πνιγμούς. Στην Οδύσσεια, η μνησίκακη οργή του Ποσειδώνα εναντίον του Οδυσσέα, δυσκόλεψε ιδιαίτερα τον πολυμήχανο ήρωα από την άφιξή του στην πατρίδα του, την Ιθάκη. Οι ναυτικοί προσεύχονταν πάντα στον Ποσειδώνα για ένα ασφαλές ταξίδι, πνίγοντας μερικές φορές άλογα ως θυσία! Ο Παυσανίας γράφει³ ότι ο Ποσειδών ήταν ένας από τους επιστάτες των χρησμών στους Δελφούς προτού να αναλάβει ο Απόλλων. Απόλλωνας και Ποσειδών πάντως λειτουργούσαν παράλληλα και στενά σε πολλά θέματα, όπως στην αποίκιση νέων πόλεων. Ο Δελφικός Απόλλωνας παρείχε την έγκριση την εγκατάσταση ανθρώπων σε αποικίες, ενώ ο Ποσειδών βοηθούσε δίνοντάς τους το εξαγνιστικό ύδωρ για τη θυσία που αφορούσε στην ίδρυση της αποικίας. Στο έργο του Ξενοφώντα “Κύρου Ανάβασις”, μια ομάδα στρατιωτών στο 400-399 π.Χ. τραγουδούσε στον Ποσειδώνα παιάνα, ένα είδος ύμνου, που τραγουδιέται, όμως, κανονικά για τον Απόλλωνα. Συχνά η χθόνια μορφή του Ποσειδώνα προκαλούσε ορισμένες μορφές διανοητικής διαταραχής. Άλλωστε ο Ποσειδών θεωρείτο πατέρας πολλών τερατωδών, και εγκληματικών ακόμη, μορφών της Μυθολογίας. Σε ένα ιπποκράτειο κείμενο που αναφέρεται στις ιερές νόσους αναφέρεται ότι ο Ποσειδών κατηγορήθηκε για ορισμένους τύπους επιληψιών. Τέλος αξίζει να αναφέρουμε ότι προς τιμήν του Ποσειδώνα γράφηκε ένας ομηρικός Ύμνος, που παρατίθεται πιο κάτω.

  ΑΛΛΑ ΤΕΚΝΑ ΤΟΥ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ: Ο πιο γνωστός γιγαντόμορφος γιος του θεού ήταν ο Κύκλωπας Πολύφημος, από το σμίξιμό του με τη Νύμφη Θόοσσα. Αυτός δεν είχε συγγενική σχέση με τους ομώνυμους γιους της Γαίας. Προσωποποιούσε την τυφλή και κτηνώδη δύναμη που στερείται οποιουδήποτε ίχνους λογικής. Ο Όμηρος μας αφηγείται το πάθημά του από τον Οδυσσέα. Ένας από τους πιο σημαντικούς ήρωες της αρχαιότητας, ο Θησέας, θεωρούνταν γιος του Ποσειδώνα και της Αίθρας που τη συνάντησε στο νησί Θήρα. Από τη Μελανίππη ο Ποσειδών απέκτησε δυο δίδυμους γιους, τον Βοιωτό και τον Αίολο, που αργότερα έγιναν επώνυμοι ήρωες της Βοιωτίας και της Αιολίας. 

 

Σημαντική είναι και η σχέση του με την Τυρώ. Αυτή ήταν ερωτευμένη με τον ομορφότερο ποταμό, τον Ενιπέα και ο Ποσειδώνας, που την αγάπησε, εμφανίστηκε μπροστά της με τη μορφή του ποταμού και έσμιξε μαζί της. Απέκτησαν δυο γιους, τον Πελία και τον Νηλέα. Ο Πελίας βασίλεψε στη Θεσσαλία και ο Νηλέας εγκαταστάθηκε στη Μεσσηνία και ίδρυσε την Πύλο. Με τη γυναίκα του Νηλέα, τη Χλωρίδα, ζευγάρωσε ο Ποσειδώνας και απέκτησε ένα γιο, τον Περικλύμενο, που του έδωσε τη δυνατότητα να μεταμορφώνεται σ' όποιο ζώο ήθελε. Επίσης από την Κλειτώ απέκτησε τον Άτλαντα, από τη Μελανθώ τον Δελφό, που έδωσε το όνομά του στους Δελφούς, από την Κέρκυρα τον Φαίακα και από τη Ρόδη τον Ιαλυσσό, τον Κάμειρο και τον Λίνδο, που έδωσαν τα ονόματά τους στις τρεις πιο σημαντικές πόλεις της Ρόδου.

Ποσειδών και Νύμφη Αμυμώνη

Ο ΟΜΗΡΙΚΟς ΥΜΝΟΣ ΣΤΟΝ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ⁴: “Κλῦθι, Ποσείδαον γαιήοχε, κυανοχαῖτα, ἵππιε, χαλκοτόρευτον ἔχων χείρεσσι τρίαιναν, ὃς ναίεις πόντοιο βαθυστέρνοιο θέμεθλα, ποντομέδων, ἁλίδουπε, βαρύκτυπε, ἐννοσίγαιε, κυμοθαλής, χαριδῶτα, τετράορον ἅρμα διώκων, εἰναλίοις ῥοίζοισι τινάσσων ἁλμυρὸν ὕδωρ, ὃς τριτάτης ἔλαχες μοίρης βαθὺ χεῦμα θαλάσσης, κύμασι τερπόμενος θηρσίν θ᾽ ἅμα, πόντιε δαῖμον· ἕδρανα γῆς σώζοις καὶ νηῶν εὔδρομον ὁρμήν, εἰρήνην, ὑγίειαν ἄγων ἠδ᾽ ὄλβον ἀμεμφῆ.”

konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Με αυτό το όνομα λατευόταν κυρίως στη Θεσσαλία.

2. Ο Ποσειδών θεωρείτο “υπέυθυνος” για τη μετατροπή της λιμναίας Θεσσαλίας σε εύφορη πεδιάδα. Οι αρχαίοι Θεσσαλοί πίστευαν ότι το γεωλογικό άνοιγμα προς τη θάλασσα, στα Τέμπη, έγινε με την τρίαινα του Ποσειδώνα.

3. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, Βιβλίο Ι', κεφ. 5,5.

4. Ομηρικός Υμνος, ΧΧΙΙ, 6-7.

Μα χίλια χρόνια είναι μια μέρα;!!“Χίλια έτη Κυρίου” Διήγημα- AUDIOBOOK από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα διαβάζει ο ίδιος

 

Μα χίλια χρόνια ... είναι μια μέρα;!! Χίλια έτη Κυρίου

Διήγημα- AUDIOBOOK

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

διαβάζει ο ίδιος

[Στον κάθε αναζητητή του Θεού!]

   Τι εμμονή ήταν αυτή που είχε καταλάβει τον Μωυσή! Παρ΄ότι είχε στο κοινόβιο περισσότερους από είκοσι πέντε χρόνους, το μόνιμο ερώτημα που έκανε, στον ηγούμενο, στους συμμοναστές του, ακόμη και στον ίδιο του τον εαυτό, είχε “καρφωθεί” μόνιμα στη σκέψη του. Στην ώρα του εργόχειρου, στη διάρκεια της προσευχής, στη διάρκεια της τραπέζης, στον ύπνο του.... Και το ερώτημα αυτό προέκυψε από την καθημερινή μελέτη του αγαπημένου του βιβλίου, των Ψαλμών του Δαβίδ. Έτσι από την πρώτη φορά που ανέγνωσε τον τρίτο στίχο του ογδοηκοστού ένατου ψαλμού, “ὅτι χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς Σου, (Κύριε) ὡς ἡμέρα ἡ ἐχθές, ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί”, εντυπωσιάστηκε μα δεν μπορούσε να συλλάβει το νόημά του. Βεβαίως ο Μωυσής, ήταν του “Δημοτικού”, που λέμε σήμερα εμεις οι “μορφωμένοι”, αλλά ακόμη κι αυτό το βασικό σχολείο της εποχής του το τέλειωσε όπως-όπως. Έτσι ανέλαβε ο τότε ηγούμενος, που ήταν και πνευματικός του, να του το εξηγήσει τουλάχιστον μεταφραστικώς. Έτσι, πριν πολλά χρόνια, ο Γέρων Ζαχαρίας του είπε πως ο στίχος δηλώνει ότι χίλια έτη είναι σαν μια μέρα, όπως η χθεσινή, ή σαν τη δύωρη σκοπιά των στρατιωτών τη νύχτα. Όμως, και τι μ΄ αυτό; Πάλι στο σκοτάδι έμεινε ο Μωυσής. Και τα χρόνια περνούσαν, ο τότε δόκιμος μοναχός έγινε πια ώριμος στρατιώτης του Χριστού, είχε αναλάβει μάλιστα και τα καθήκοντα του Εκκλησιάρχη, μα παρά την πνευματική του προκοπή, που όλοι οι υπόλοιποι μοναχοί έβλεπαν ξεκάθαρα, εκείνος, παρά τις χαμαικοιτίες, τις νηστείες, τις αγρύπνιες, τις προσευχές και τις ατέλειωτες γονυκλισίες του, ακόμη “βασανιζόταν” με το νόημα και την ουσία της ψαλμικής εκείνης φράσης.

 

  Ένα βράδυ σκέφτηκε κάτι πολύ απλό: “Θα το κάνω αίτημα στην προσευχή μου!”, φώναξε μέσα στο κελλάκι του, κάτω από την ακοίμητη κανδήλα του. “Απορώ πώς δεν το σκέφτηκα”, συνέχισε να μονολογεί, “ο κύριος μας είπε: Ζητείτε και δοθήσεται.” Όλο το βράδυ έμεινε προσευχόμενος με το αίτημα αυτό, ακόμη κι όταν έκλεισε για λίγο τα μάτια του, λίγο πριν το ξημέρωμα.

  Την επομένη, μετά τον όρθρο, αφού έφυγαν οι αδελφοί του για τα κελία τους και τα διακονήματά τους, εκείνος έμεινε να προσευχηθεί και πάλι μέσα στο Καθολικό της Μονής. Τότε είδε κάτι εντυπωσιακό: Ένας πανέμορφος αετός πετούσε πάνω από το κεφάλι του, μέσα στο ναό. Ο Μωυσής έμεινε με ανοικτό το στόμα, εκστασιασμένος! Λίγο μετά θέλησε να τον πιάσει, αλλά ο αετός βγήκε από τη χαμηλή πόρτα της εκκλησιάς κι άρχισε να απομακρύνεται πολύ αργά, κάνοντας συνεχώς κύκλους πάνω από το κεφάλι του Μωυσή που άρχισε να τον ακολουθεί, ξεχνώντας οτιδήποτε άλλο. Κι αυτός ο “ευλογημένος ο αητός”, δεν πετούσε ψηλά όπως κάνει η δική του η γενιά. Ακολουθώντας τον ο μοναχός, βγήκε από το μοναστήρι κι έφτασε στο δάσος, ψηλότερα στο βουνό, όπου παρά τα μέσα Απριλίου το χιόνι δεν είχε καλά-καλά λιώσει. Εκεί μπήκε σε μια περιοχή του δάσους που ποτέ του δεν είχε δει πρωτύτερα, παρόλο που συχνά ερχόταν εκεί, σαν ήταν νεότερος, για να κόψει ξύλα μ΄ άλλους αδελφούς του. Απορροφημένος από το θέαμα και από μια γλυκιά ψαλμωδία που άρχισε ν΄ ακούγεται ξέχασε ό,τι γήινο και με την καρδιά και το νου του βρισκόταν πια στον Παράδεισο! Και τι περίεργο; Δεν ένιωθε καμία κόπωση, πείνα, δίψα, πόνο, κρύο ή κάποιο από τα λεγόμενα “αδιάβλητα πάθη” που του 'λέγε ο πατήρ-Γεώργιος, ο νέος του ηγούμενος. Αισθανόταν μέσα του τόση αγαλλίαση, ώστε για ώρες πολλές άκουγε ευφραινόμενος την αγγελική ψαλμωδία και έβλεπε πράγματα “άρρητα αρρήτων”. Κάποτε, μετά από πόσο χρόνο άραγε, ούτε και ο ίδιος ο Μωυσής μπορούσε να υπολογίσει, είδε τον αετό να ανεβαίνει, να ανεβαίνει, ώσπου χάθηκε ψηλά στον ουρανό. Όμως, όμως, πρόλαβε να διακρίνει, πριν χαθεί από τα μάτια του, ότι ο αετός που έβλεπε όλο αυτό το διάστημα ήταν, ναι, δεν τον γελούσαν τα μάτια του, ένας άγγελος! Έχοντας συνειδητοποιήσει ότι αυτό που έζησε ήταν μια “ευλογία” από το Θεό και μια “θεωρία” σαν αυτές που έβλεπαν κατά καιρούς οι αρχαίοι μοναχοί και που ο ίδιος διάβασε στο “Γεροντικό” αλλά και τη “Λαυσαϊκή Ιστορία”, πήρε τον κατηφορικό δρόμο για το μοναστήρι, πιστεύοντας ότι θα προλάβαινε να φτάσει πριν κλείσει η εξωτερική θύρα. Άλλωστε, αυτή έκλεινε μετά τη δύση του ηλίου.

 

 Φτάνοντας στη βαριά ξύλινη εξωτερική θύρα, ο πορτάρης τον ρώτησε από που είναι, κι ο Μωυσής απόρησε που δεν τον γνώρισε. Έτσι του απάντησε με απολύτως φυσικό τρόπο ότι ήταν ο μοναχός Μωυσής, ο εκκλησιάρχης της Μονής. Ο πορτάρης, νομίζοντας ότι είχε μπροστά του κάποιον σαλό, του απάντησε μάλλον απότομα: “Πήγαινε στο δρόμο σου. Εμείς δεν έχουμε εδώ κανέναν Μωυσή μοναχό. Άλλωστε, δε σε είδα ποτέ μου, στα πέντε χρόνια που έχω εδώ!” Τότε ο Μωυσής, εμφανώς ταραγμένος, και συνειδητοποιώντας πως ούτε ο ίδιος γνώριζε τον πορτάρη, του είπε λεπτομέρειες για το μοναστήρι, για τα τυπικά του, ονόματα αδελφών του, αλλά και το όνομα του ηγουμένου. Ο πορτάρης, μη γνωρίζοντας κανέναν από αυτούς που ονομάτισε ο “περίεργος” αυτός καλόγερος, κάλεσε όλους τους συμμοναστές του, αλλά ο Μωυσής δεν γνώρισε κανέναν απ΄αυτούς, ούτε εκείνοι τον ήξεραν. Τότε ο Μωυσής τους είπε απορώντας: “Εξίσταμαι, πατέρες, πώς σε μια-δυο ώρες που έλειψα έγιναν τόσες αλλαγές στο μοναστήρι. Εδώ άλλαξαν τα πάντα τόσο πολύ, που κανέναν σας δε γνωρίζω και κανείς σας δεν με έχει ξαναδεί! Μάρτυς μου ο Θεός, δεν πέρασε παρά λίγη ώρα από τότε που βγήκα από το μοναστήρι, αφού προηγουμένως αναγνώσαμε την ακολουθία του όρθρου.”

 

  Κι ενώ είχε νυκτώσει πλέον για τα καλά, ο Γέροντας άρχισε να ψάχνει παλιούς κώδικες του μοναστηριού, αναζητώντας τα ονόματα των πατέρων που του ανέφερε ο άγνωστος αυτός μοναχός. Αφού εξέτασε προσεκτικά τον κώδικα του μοναχολογίου, όπου ήταν γραμμένα όλα τα ονόματα των αδελφών της Μονής, βρήκε κάποια στιγμή τα ονόματα που του ανέφερε ο Μωυσής και με τρόμο κατάλαβε πως όλοι αυτοί μόναζαν εκεί πριν από τριακόσια χρόνια!! Τότε ο ηγούμενος άρχισε να ρωτά τον Μωυσή τι είδους άνθρωπος είναι και τι καλά έργα έκανε στη ζωή του ώστε να τον αξιώσει ο Θεός με μια τέτοια Χάρη. Ο μοναχός Μωυσής του είπε: “Δε γνωρίζω καμία αρετή στον εαυτό μου, παρά μόνο ότι έδειξα υπακοή, αγάπη προς όλους και ότι δε σκανδαλιζόμουν ποτέ και από τίποτε. Είχα ακόμη πολλή αγάπη στην Υπεραγία Θεοτόκο και κάθε βράδυ, μετά το Απόδειπνο, διάβαζα μπροστά στην εικόνα της τους Χαιρετισμούς”. Εν συνεχεία τους διηγήθηκε την εμφάνιση του αετού-αγγέλου, την ιστορία στο δάσος. Μετά απ΄ αυτά που ακούσαν, οι πατέρες τον αγκάλιαζαν, τον ασπάζονταν, φέρονταν σαν να είχαν μπροστά τους έναν ουράνιο κι όχι επίγειο άνθρωπο. Ύστερα ο ηγούμενος του είπε: “Δός δόξα τω Θεώ, που σε αξίωσε με τέτοια θαυμαστή οπτασία, την οποία δεν είδε άλλος με αυτό τον τρόπο σ’ αυτό τον παράλογο κόσμο της “κοιλάδας του κλαυθμώνος”! Γεύθηκες, μακάριε, λίγο από τη χαρά του Παραδείσου! Αλλά αδελφέ μου, μάθε ότι δεν πέρασαν από τότε κάποιες ώρες, μα τριακόσια χρόνια! Τόση χαρά κι ευφροσύνη θα αισθάνονται οι άγιοι στη Βασιλεία των Ουρανών μπροστά στον Κύριο, ώστε να περνούν χίλια έτη σαν μια μέρα”! Ακούγοντας αυτά ο μοναχός Μωυσής, δόξασε το Θεό και έκλαψε χαίρων, συνειδητοποιώντας ότι η τελευταία του προσευχή, αυτή που έκανε πριν από ... τρεις αιώνες είχε εισακουσθεί. Έπειτα ζήτησε να προσκυνήσει τους παλαιούς αδελφούς του στο οστεοφυλάκιο της Μονής και αφού επέστρεψε από εκεί παρακάλεσε να κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων. Παίρνοντας Σώμα και Αίμα Κυρίου αναφώνησε “Νυν απολύεις τον δούλον σου Δέσποτα” κι αμέσως αναχώρησε για τις σκηνές των δικαίων.

[Το διήγημα αφορά, όσο κι αν ξενίζει πολλούς, σε πραγματικό γεγονός¹!]

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Ροή χαρισμάτων Σέρβων και Ρουμάνων αγιορειτών πατέρων, 2004, επιμ. ΜΑΝΟΛΗΣ ΜΕΛΙΝΟΣ.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: