Ο Απόλλων από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

 

Ο Απόλλων

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

   

  ΓΕΝΙΚΑ: Ο Απόλλωνας είναι ένας από τους μεγαλύτερους θεούς του αρχαίου Ελληνικού πανθέου [Απλών στη θεσσαλική-αιολική διάλεκτο], θεραπευτής και μάντης. Γεννήθηκε από το θεό Δία και τη Λητώ. Από τη δοξασία ότι αιτία όλων είναι ο Ήλιος, του οποίου το φως εισχωρεί στις κρυμμένες αιτίες, ο θεός Φοίβος Απόλλων σχετίζεται με τις λειτουργίες της λεγόμενης Ειμαρμένης και των Μοιρών, ως Θεός μαντευτής. Ο Απόλλων σχετιζόταν με τη Νεότητα και το Κάλλος, επειδή ως Ήλιος ξεπροβάλλει αενάως νέος κάθε αυγή και με το φως του καταδεικνύει όλα τα επί γης ωραία και θαυμαστά. Ιερά φυτά του ήταν η δάφνη¹, ο ηλίανθος, η άρκευθος και ο υάκινθος. Σύμβολά του ήταν ο Τρίπους, η Κιθάρα και το τόξο ή βέλος. Ιερά ζώα ο λύκος, το γεράκι, ο κύκνος, το κοράκι, ο πετεινός, ο τζίτζικας, το δελφίνι και το κριάρι. Στην Κρήτη ο Απόλλων ονομάζονταν Ταρραίος Απόλλων μετά την επικράτηση των Δωριέων από το όνομα της πόλης Τάρρα, η οποία είχε καταστεί το μεγαλύτερο κέντρο λατρείας του στο νησί. Κατά τους δωρικούς μύθους, στην Κρήτη ο Απόλλωνας ζήτησε καθαρμό για το φόνο του δράκοντα Πύθωνα στους Δελφούς, τον οποίο και έτυχε στην πόλη Τάρρα, στην οικία του ιερέα Καρμάνορα.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ: Το όνομα του Απόλλωνα απουσιάζει από τα κείμενα τη Γραμμικής Β [Μυκηναϊκή]. Η ετυμολογία του ονόματος είναι αβέβαιη. Η ορθογραφία Ἀπόλλων αντικατέστησε όλες τις άλλες μορφές από την έναρξη της κοινής εποχής, αλλά η δωρική μορφή “Ἀπέλλων”, είναι πιο παλαιά προερχόμενη από την προηγούμενη Ἀπέλjων. Οι λέξεις προέρχονται από το δωρική λέξη ἀπέλλα, η οποία αρχικά σήμαινε τοίχο, φράχτη για τα ζώα και στη συνέχεια την αγορά της πόλης. Αργότερα η λέξη Απέλλα στη Σπάρτη σήμαινε αυτό που στην Αθήνα καλείτο εκκλησία [του δήμου]. Πάντως οι Έλληνες συχνά συνέδεαν το όνομα του Απόλλωνα με το ελληνικό ρήμα ἀπόλλυμι [καταστρέφω].

Απόλλων - Δάφνη

ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΑ: Ένα από τα κυριότερα ονόματα του Απόλλωνα ήτν Φοίβος [="λαμπρός"], η οποία ήταν πολύ συχνά χρησιμοποείτο τόσο από τους Έλληνες και τους Ρωμαίους. Ως θεός του φωτός συχνά απεκαλείτο Αἰγλήτης, από τη λέξη Αἴγλη [="φως του ήλιου"], Φαναῖος και Λύκειος, από την πρωτοελληνική λέξη λύκη [=φως], ή Λυκηγενής. Από διαφόρους τόπους λατρείας του ονομαζόταν: Κύνθιος, Κυνθογενής, Δήλιος, Διδυμαίος, Ακτιακός, Δελφίνιος, Πύθιος, Σμινθεύς, Παρνόπιος. Ακόμη, από το ρόλο του ως θεραπευτής, ονομαζόταν: Ἀκέσιος [<ἄκεσις, θεραπεία»), Ἀκέστωρ, [=θεραπευτής], Παιάν, από το ρήμα παίω=αγγίζω, Ἰατρός, Ἀλεξίκακος, Ἀποτρόπαιος, Ἐπικούριος [<επικουρώ =βοηθώ] και Γενέτωρ. Άλλες ονομασίες του ήταν οι: Νόμιος [=ποιμαντικός], Νυμφηγέτης, Λεσχηνόριος [=συνομιλητής], Λοξίας, Ἰατρομάντις, Μουσαγέτας, Μουσηγέτης, Ἀργυρότοξος, Ἑκάεργος, Ἑκηβόλος, Ἰσμηνιός [από τον Ισμηνία, το γιο της Νιόβης που φόνευσε ο Απόλλων], κ.ά.

ΛΑΤΡΕΙΑ: Τα κυριότερα κέντρα λατρείας του Απόλλωνα στην Ελλάδα, ήταν από τον 8ο αιώνα π.Χ. στους Δελφούς και τη Δήλο. Στους Δελφούς, ο Απόλλωνας λατρευόταν ως φονέας του Πύθωνα [σχετική ήταν και η εορτή των Πυθίων]. Στην Αρχαϊκή Ελλάδα ο Απολλων ήταν ο μαντικός θεός, ενώ στην Κλασική ήταν ο θεός του φωτός και της μουσικής. Στη λατρεία του Απόλλωνα οφείλονται και οι παρατηρήσεις των λεγομένων ημερησίων οιωνών. Ο Απόλλων έγινε θεός της νεότητας, προστάτης της μουσικής, της πνευματικής ζωή, της μετριοπάθειας και της αισθητή τάξης. Η λειτουργία του Απόλλωνα ως θεραπευτής ήταν συνδεδεμένη με τον Παιήωνα, ιατρό των Θεών στην Ιλιάδα και προερχόμενο από μια πιο πρωτόγονη θρησκεία. Αργότερα οι Έλληνες σχημάτισαν και την αρχική έννοια των σχετικών ασμάτων, των παιάνων, που στην εξέλιξή τους χρησιμοποιούνταν και ως πολεμικά εμβατήρια. Οι ιερείς του Απόλλωνα, που ονομάζονταν ιατρομάντεις, χρησιμοποίησαν μια εκστατική προφητική τέχνη που χρησιμοποιείτο ακριβώς από το θεό Απόλλωνα στους χρησμούς. Τέτοια άσματα αρχικά απευθύνονταν στον Απόλλωνα, και στη συνέχεια σε άλλους θεούς [Διόνυσο, Ήλιο, Ασκληπιό, κ.ά.]. Από τον 4ο αιώνα π.Χ., ο παιάνας είχε αντικείμενό του είτε το αίτημα για προστασία ενάντια στις ασθένειες και τη δυστυχία, ή τις ευχαριστίες μετά από μια τέτοια προστασία. Παράλληλα, με αυτόν τον τρόπο ότι ο Απόλλωνας είχε αναγνωριστεί ως ο θεός της μουσικής.

Απόλλων και Άρτεμις

ΔΩΡΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Η σύνδεση με τους Δωριείς ενισχύεται από τη ονομασία του μήνα Απελλαίου, αλλά αυτή η συσχέτιση μπορεί να εξηγήσει μόνο τον δωρικό τύπο του ονόματος, το οποίο είναι συνδεδεμένο και με την αρχαία μακεδονική λέξη Πέλλα [=πέτρα]. Άλλωστε μια πέτρα ήταν και το κέντρο λατρείας του θεού στους Δελφούς [Ομφαλός]. Στον "ομηρικό ύμνο" ο Απόλλων αποκαλείται Βόρειος εισβολέας, Έτσι, η άφιξή του πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια των «σκοτεινών αιώνων» μετά την καταστροφή του Μυκηναϊκού Πολιτισμού. Ως νέα θεότητα είναι φυσικό να πολεμάται από τους χθόνιους θεούς [Γαία, Τυφών] για την κυριαρχία πάνω στο δελφικό Μαντείο. Μια γυναικεία πρωτο-θεότητα, η Δελφύς [“μήτρα”], ένας αρσενικός θεός-φίδι, ο Τυφών, που συγχέεται με τον Πυθωνα, αντιστάθηκαν ματαίως στον Απόλλωνα. Ο Απόλλων και η αδελφή του Άρτεμις μπορούν να φέρουν το θάνατο με τα βέλη τους. Η αντίληψη ότι οι ασθένειες και ο θάνατος προέρχεται από αόρατες βολές που αποστέλλονται από υπερφυσικά όντα, ή μάγους είναι κοινή με τη γερμανική Μυθολογία. Γι αυτό και προληπτικά ο Απόλλωνας λατρεύεται και σ΄αυτόν στέλνουν τις προσευχές και ικεσίες οι άνθρωποι. Ωστόσο, η δωρική συνιστώσα, θα λέγαμε, ή αλλιώς το ινδοευρωπαϊκό στερεότυπο του Απόλλωνα, δεν εξηγεί τη σχέση του με οιωνούς, εξορκισμούς, και με την μαντική λατρεία.

Ο ναός του θεού στους Δελφούς

ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Στους ιστορικούς χρόνους, οι ιερείς των Δελφών κλήθηκαν και λαβρυάδες, δηλαδή "οι άντρες διπλός πέλεκυς”, γεγονός που δείχνει και μινωική προέλευση. Ο διπλός πέλεκυς [λάβρυς], ήταν το ιερό σύμβολο της μινωικής Κρήτης. Ο Ομηρικός ύμνος αναφέρει ότι ο Απόλλωνας εμφανίστηκε ως δελφίνι και έφερε Κρήτες ιερείς στους Δελφούς, οι οποίοι έφεραν θρησκευτικές πρακτικές τους. Άλλωστε ο Δελφίνιος Απόλλων ήταν μια θαλάσσια θεότητα της Κρήτης και των νησιών, όνομα που υποδηλώνει τη σχέση του με τους Δελφούς. Η αδελφή του Απόλλωνα, η Άρτεμις, ταυτίζεται με τη Βριτόμαρτι, την μινωική “κυρά των ζώων”. Στις πρώτες απεικονίσεις της, αυτή συνοδεύεται από τον “Κύριο των ζώων", έναν θεό που είχε το τόξο ως χαρακτηριστικό του. Δε γνωρίζουμε το αρχικό όνομα του, αλλά φαίνεται ότι ταυτίστηκε από το πιο ισχυρό Απόλλωνα. Αξίζει, τέλος, να αναφέρουμε ότι πολλοί ειδικοί διακρίνουν και μια ανατολικής προέλευσης συνιστώσα του Απόλλωνα κι αυτό γιατί το όνομα της μητέρας του, Λητώ, έχει λυδική προέλευση. Άλλωστε η προέλευση των Σιβύλλων, που ενεργούσαν όπως η εκάστοτε Πυθία των Δελφών, είναι από την Ανατολία. Άλλωστε, οι οιωνοί, τα σύμβολα, οι καθαρμοί και οι εξορκισμοί είχαν πρωτύτερα εξαπλωθεί στην αυτοκρατορία των Χετταίων. Ακόμη, κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού [1700-1200], ο χεττικός θεός Aplu ήταν ο θεός της πανούκλας, που οι ντόπιοι τον επικαλούντο όταν η περιοχή μαστίζονταν από την επιδημία. Άλλωτε ο μικρασιατικό Απόλλων Σμινθεύς είναι ο θεός των ποντικιών, φορέων της πανούκλας, που στα κλασικά χρόνια τον επικαλούντο οι Έλληνες της περιοχής για προστασία των αγρών από τους αρουραίους.

ΜΑΝΤΙΚΑ ΙΕΡΑ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ: Το κυριότερο μαντικό κέντρο του Απόλλωνα ήταν αναμφισβήτητα αυτό των Δελφών. Άλλα μαντικά ιερά του ήταν αυτό στη Φωκίδα [Απόλλων Αβαίος] το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί και από τον Κροίσο, στην Κλάρο της Μ. Ασίας, στις Βάσσες της Πελοποννήσου, στην Κόρινθο, στην Τρωάδα [Σμινθεύς Απόλλων], στη Δήλο, στα Δίδυμα της Λυδίας, όπου υπήρχε και μία θεωρούμενη ιαματική πηγή, στην Ιεράπολη της Συρίας, στα Πάταρα της Λυκίας, στη Σέγεστα της Σικελίας, στο Αμφιαράειο του Ωρωπού και τέλος στη Λειβαδιά, παράλληλα με αυτό του Τροφωνίου.

ΝΑΟΙ: Πολλοί ναοί αφιερωμένοι στον Απόλλωνα χτίστηκαν στην Ελλάδα και τις ελληνικές αποικίες.Ο παλαιότερο ναός του Απόλλωνα χτίστηκε στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ. στη Θήβα, ενώ σπουδαίοι ακόμη ναοί του υπήρχαν στο Θέρμο της Αιτωλίας, στην Κυρήνη της Λιβύης [600 π.Χ.], στη Ναύκρατι της Αιγύπτου [6ος αι.], Στις Συρακούσες, στην Ερέτρια [Δαφνηφόρος Απόλλων], στη Σελινούντα [550 π.Χ.], στην Κόρινθο [μέσα 6ου αι.], στους Δλφούς [513 π.Χ.], στη Χίο [Απόλλων Φαναίος], στη Φωκίδα, στη Δήλο [475 π.Χ], στις Βάσσες της Πελοποννήσου [Επικούρειος Απόλλων, 430 π.Χ.], σα Δίδυμα της Μιλήτου [Διδθμαίος Απόλλων 330 π.Χ.] και αλλού.

  Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ: Όταν η Ήρα ανακάλυψε ότι η Λητώ ήταν η έγγυος από το Δία απαγόρευσε τον τοκετό της οπουδήποτε στη γη! Στην περιπλάνησή της, η Λητώ βρήκε το πλωτό, τότε, νησί της Δήλου. Γέννησε εκεί και έγινε αποδεκτή από τους ανθρώπους, προσφέροντάς τους την υπόσχεσή της ότι ο γιος της θα είναι πάντα ευνοϊκός προς το νησί. Στη συνέχεια, ο Δίας στερέωσε τη Δήλο στον πυθμένα της θάλασσας. Αυτό το νησί έγινε αργότερα το ιερό του Απόλλωνα. Οι αρχαίοι συγγραφείς συμφωνούν ότι η Άρτεμις γεννήθηκε πρώτη και βοήθησε μάλιστα τη γέννηση του Απόλλωνα. Ο Απόλλων γεννήθηκε την έβδομη μέρα του Θαργηλίωνα μήνα και έκτοτε η ημέρα αυτή θεωρείτο ιερή.

ΝΕΟΤΗΤΑ: Τέσσερις ημέρες μετά τη γέννησή του, ο Απόλλωνας σκότωσε τον χθόνιο Πύθωνα που ζούσε στους Δελφούς, δίπλα στην πηγή Κασταλία. Η Ήρα είχε στείλει τον Πύθωνα νωρίτερα για να κυνηγήσει τη Λητώ σε όλο τον κόσμο. Για να προστατεύσει τη μητέρα του, ο Απόλλων παρακάλεσε τον Ήφαιστο για τόξο και βέλη. Μετά την παραλαβή τους, ο Απόλλωνας σκότωσε το δράκοντα στο ιερό σπήλαιο στους Δελφούς. Ο Απόλλων όμως έπρεπε να τιμωρηθεί γι 'αυτό, διότι ο Πύθων ήταν παιδί της Γαίας. Η Ήρα στη συνέχεια έστειλε το γίγαντα Τιτυό για να σκοτώσει Λητώ. Αυτή τη φορά ο Απόλλωνας βοηθήθηκε από την αδελφή του Άρτεμη για την προστασία της μητέρας τους. Στη διάρκεια της μάχης ο Δίας τελικά εκσφενδόνισε τον Τιτυό στα Τάρταρα.

ΣΤΟΝ ΤΡΩΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ: Ο Απόλλων, στη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου έριξε βέλη μολυσμένα με την πανούκλα στο ελληνικό στρατόπεδο, σε αντίποινα για την προσβολή του Αγαμέμνωνα στον ιερέα του Απόλλωνα Χρύση, του οποίου την κόρη Χρυσηίδα είχε αρπάξει. Ζήτησε την επιστροφή της, για να επακολουθήσει το γνωστό περιστατικό με τον Αχιλλέα, που ήρθε σε ρήξη με τον Αγαμέμνονα για την Βρισηίδα, η οργή του Θεσσαλού ήρωα και η απόσυρσή του από το πεδίο των συγκρούσεων. Ακόμη, όταν ο Διομήδης τραυμάτισε τον Αινεία, ο Απόλλων τον έσωσε. Ο Απολλων βοήθησε και τον Πάρι στο φόνο του Αχιλλέα καθοδηγώντας το βέλος του προς την τρωτή φτέρνα του Αχιλλέα.

ΑΛΛΑ ΣΥΜΒΑΝΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΑΠΟΛΛΩΝΑ [ΑΔΜΗΤΟΣ-ΝΙΟΒΗ]: Όταν ο Δίας χτύπησε τον Ασκληπιό με τον κεραυνό επειδή ο τελευταίος ανέστησε τον Ιππόλυτο, ο Απόλλων για εκδίκηση σκότωσε τους Κύκλωπες. Μετά από αυτό ο Δίας σκέφτηκε να στείλει τον Απόλλωνα στα Τάρταρα, αλλά αντ' αυτού καταδικάστηκε σε ένα χρόνο καταναγκαστικής εργασίας, λόγω της μεσολάβησης της μητέρας του, Λητούς. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου υπηρέτησε ως ποιμένας στον Άδμητο, βασιλιά των Φερών. Ο Άδμητος αντιμετώπισε τον Απόλλωνα καλά, και, σε αντάλλαγμα, ο θεός αργότερα, όταν χρειάστηκε έσωσε εκείνον από το θάνατο². Άλλοτε, όταν η Νιόβη καυχήθηκε για τα παιδιά της συγκρίνοντάς τα με τα παιδιά της Λητούς, ο Απόλλωνας σκότωσε τους γιους της, και η Άρτεμις κόρες της.

   

Η Νιόβη με τον νεογέννητο Απόλλωνα και την Άρτεμη

   ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ: Η Δάφνη, Νύμφη, κόρη του Πηνειού, αγαπήθηκε από τον Απόλλωνα, αλλά εκείνη δεν ενέδιδε στον έρωτά του. Μετά από μακροχρόνιο κυνηγητό από τον Απόλλωνα, η Δάφνη προσευχήθηκε στον πατέρα της, τον Πηνειό, για βοήθεια, και αυτός τότε τη μεταμόρφωσε στο ομώνυμο δέντρο. Έκτοτε η δάφνη θεωρείτο ιερό έμβλημα του Απόλλωνα [Υψοί Λακωνίας, Δαφνηφόρος Απόλλων στην Ερέτρεια, κ.α.]. Η ιστορία της Ωκεανίδας Κλυτίας³ είναι μια ιστορία έρωτα, στην οποία ενεπλάκησαν η ίδια και η αντίζηλός της Λευκοθόη, χωρίς να ευθύνονται. Ερωτευμένη με τον Απόλλωνα-Ήλιο η Κλυτία κι εκείνος μαζί της, κάποια στιγμή την άφησε για τον έρωτα της Λευκοθόης, κόρης του βασιλιά της Περσίας Όρχαμου και της Ευρυνόμης. Τη φλόγα του πόθου του την ενέβαλε η Αφροδίτη. Από τον μυστικό έρωτα του Απόλλωνα και της Λευκοθόης γεννήθηκε ο Θερσάνορας, ο Αργοναύτης από την Άνδρο. Η Κλυτία, από ζήλεια, φανέρωσε την ιστορία στον πατέρα της Λευκοθόης, που τη φυλάκισε σε μια βαθιά και σκοτεινή τάφρο, για να μην βλέπει καθόλου το φως του αγαπημένου της Ήλιου, μέχρι που πέθανε. Εκείνος τη λυπήθηκε και μη μπορώντας να τη φέρει πίσω στη ζωή πότισε με αρώματα τον τάφο της και έκανε το σώμα της να αποκτήσει ρίζες, απ' όπου ξεπετάχτηκε ο θάμνος απ' όπου βγαίνει το λιβάνι. Αλλά και η Κλυτία τιμωρήθηκε, γιατί στερήθηκε τον έρωτα του αγαπημένου της. Από τη θλίψη της μαράζωσε αλλά, καθώς μεταμορφώθηκε σε ηλιοτρόπιο, στρέφει συνέχεια το πρόσωπο προς τον χαμένο εραστή, τον Ήλιο [Απόλλωνα]⁴. Η Μάρπησσα απήχθη κάποτε από τον ήρωα Ίδα, αλλά αγαπήθηκε από τον Απόλλωνα. Τότε ο Δίας διέταξε την κόρη να επιλέξει μεταξύ τους, και εκείνη επέλεξε τον Ίδα με την αιτιολογία ότι ο Απόλλωνας είναι αθάνατος, και συνεπώς δεν θα τη θέλει όταν εκείνη γεράσει. Η Κασταλία ήταν μια νύμφη που επίσης αγάπησε ο Απόλλων. Εκείνη όμως έφυγε από εκείνον και μεταμορφώθηκε σε πηγή στους Δελφούς. Το νερό της θεωρείτο ιερό και χρησιμοποιείτο για καθαρισμό των ναών και των ιερέων. Ο Απόλλων απέκτησε και διάφορα τέκνα πολύ γνωστά πό τη Μυθολογία. Με την Κυρήνη απέκτησε τον Αρισταίο που δίδαξε στους ανθρώπους πολλές αγροτικές καλλιέργειες, τη μελισσοκομί, κ.ά. Από την Εκάβη, σύζυγο του Πριάμου, απέκτησε έναν γιο τον Τρωίλο που τον σκότωσε ο Αχιλλέας. Ο απόλλων αγάπησε ακόμη τη μάντισσα της Τροίας Κασσάνδρα, που επειδή εκείνη τιν αρνήθηκε καταδικάστηκε από το θεό να μην την πιστεύει κανείς ότν εκείνη θα προφήτευε. Γνωστή είναι ακόμη η ιστορία με τον κόρακα που μετέφερε στον Απόλλωνα την είδηση ότι η αγαπημένη του Κορωνίδα, κόρη του Θεσσαλού Φλεγύα, είχε ερωτευτεί έναν θνητό, τον Ισχύ, γιο του Ελάτου. Όταν έμαθε την είδηση αυτή ο θεός καταδίκασε το κοράκι να είναι πάντα μαύρο [ενώ ήταν προηγουμένως λευκό], επειδή δεν το πίστεψε. Όταν όμως ανακάλυψε την αλήθεια έστειλε την Άρτεμη να σκοτώσει την Κορωνίδα και ο ίδιος έκανε το κοράκι ιερό δίνοντάς του το έργο της δημοσιοποίησης σημαντικών θανάτων [άγγελος θανάτου]. Ο Απόλλων ήταν ακόμη πατέρας του Ιώνα από την Κρέουσα. Μετά το θάνατό της, ο Απόλλων μεταμόρφωσε τη μητέρα του Ίωνα τσε αγάπης βότανο. Σύμφωνα με την Βιβλιοθήκη του Απολλόδωρου και άλλους συγγραφείς η λίστα “συζύγων” και τέκνων του Απόλλωνα ήταν η εξής: Νάξος, Αγανίππη, Χίος, Άκανθα, Αλκιόπη, Άμφισσα, Αγχιάλη, Αρεια, Μίλητος, Αστυκόμη [Νύμφη], Εύμολπος, Αρσινόη, Ασκληπιός, Καλλιόπη [Μούσα], Λίνος, Ορφέας, Κασσάνδρα, Κασταλία, Κελαινώ, Χιόνη, Λευκονόη, Φιλάμμων, Χρυσόθεμις, Παρθένος, Κορωνίδα, Κορύκεια, Λυκορέας, Κρέουσα, Κυρήνη, Αρισταίος, Ίδμων, Δανάη [από την οποία απέκτησε τους Κουρήτες, τη Δάφνη] Δία, Δρυόπη, Άμφισσος, Εύβοια, Ίαμος, Εκάτη, Ευάδνη, Σκύλλα, Εκάβη [από την οποία απέκτησε τον Τρωίλο και τον Έκτορα], Υπερμνήστρα, Αμφιάραος, Υψιπύλη, Κύκνος, Λυκία, Μαντώ, Μόψος, Μάρπησσα, Μελία, Ισμανός, Οθρηίς, Παρθενόπη, Λυκομήδης, Φθία, Δώρος, Λαόδοκος, Πολυποίτης, Προθόη, Πρόκλεια, Ψαμάθη, Ροδόεσσα [Νύμφη], Κείος [,νήσος Κέα], Ροδόπη, Κίκων, Σινώπη, Σύρος, Στίλβη, Λαπίθες, Αινείας, Ζεύξιππος, Θάλεια [Μούσα], Θεμιστώ, Ουρανία [Μούσα], Ουρία, Οιλέας, Τροφώνιος. Ακόμη ο Απόλλων θεωρείται γεννήτωρ από άγνωστες γυναίκες και των εξής : Ακραίφνιος, Χαρικλώ, Ερύμανθος, Μαραθών, Μέγαρος, Μελανέας, Οκνιος, Πίσος, Κηφισώ, Απολλωνίς.

ΕΟΡΤΕΣ – ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΔΙΟΝΥΣΟ: Γιορτές προς τμήν του Απόλλωνα διοργανόνονταν σε πολλές πόλεις της Ελλάδας. Οι κυριότερες ήταν: τα Δαφνηφόρια, τα Βοηδρόμια, τα Κάρνεια [Σπάρτη], τα Δήλια, ταα Υακίνθεια, τα Μεταγείτνια, ταα Πυανέψια, τα Πύθια και τα Θαργήλια. Ως θεός-προστάτης του εποικισμού, ο Απόλλωνας έδινε μαντευτική καθοδήγηση για τις αποικίες, ειδικά κατά τη διάρκεια του Β΄Αποικισμού [750-550 π.Χ.]. Ο Απόλλων γενικά αντιπροσωπεύει την αρμονία, την τάξη, και το λόγο, χαρακτηριστικά αντίθετα από εκείνα του Διονύσου, θεού του κρασιού, ο οποίος εκπροσωπεί την έκσταση, τη μέθη και την διαταραχή. Η αντίθεση μεταξύ των ρόλων αυτών των θεών αντικατοπτρίζεται στα επίθετα απολλώνια – διονυσιακά. Ωστόσο, οι Έλληνες πίστευαν ότι οι ιδιότητες των δυο θεών ήταν συμπληρωματικές. Έτσι, όταν ο Απόλλων το χειμών αποχωρούσε για τη χώρα των Υπερβορείων, ο Διόνυσος αναλάμβανε το Μαντείο των Δελφών.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Υπάρχουν και οι σχετικοί μύθοι που ταυτοποιούν τη σχέση του θεού με πρόσωπα ομώνυμα, όπως ο Υάκινθος και η Νύμφη Δάφνη.

2. Δες σχετικά το μύθο Άδμητος και Άλκηστις.

3. Ησίοδος, Θεογονία, 352.

4. Οβίδιος, Μεταμορφώσεις, 4.206-207.

Παρατάξεις, αναταράξεις κι ανακατατάξεις Γράφει ο Γιάννης Φρύδας ΣΤΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ 35

 Παρατάξεις, αναταράξεις κι ανακατατάξεις 

                                                                                                                                                                                                                       

Μην τους είδατε, τους απαντήσατε,

απ’ τα βιογραφικά τους τούς γνωρίσατε;

(καφετζής)

                                  

Γράφει ο Γιάννης Φρύδας 

ΣΤΟ  ΚΑΦΕΝΕΙΟ  ΤΟΥ  ΓΙΑΝΝΗ  35

                                                             

Κυριακή κοντή γιορτή, παρατάξεις στον κατή

  Την Κυριακή του Θωμά το βράδυ έληξε η προθεσμία κατάθεσης υποψηφιοτήτων για τις τοπικές, δημοτικές, περιφερειακές εκλογές. Τρεις… και το λουρί της μάνας! Και δώρο οι ευροεκλογές. «Ω, ρε, πράμα που σαλεύει και τον μουστερή γυρεύει!». Όλα δωρεάν, δεν πληρώνετε τίποτε!... (θα τα πληρώσετε μετά μαζεμένα).

  Ο κυρίαρχος λαός (θα σας έλεγα τώρα…) θα εκλέξει τους άρχοντες. Οι άρχοντες είναι χρήσιμοι, για να τους λέμε τα κάλαντα. Αν δεν τους έχουμε, σε ποιους θα τα λέμε, στους φουκαράδες, σ’ αυτούς που δεν έχουν βραδιάς δείπνο; 

  Απ’ τη Δευτέρα το πρωί, με ανακούφιση, διαβάζουμε ονόματα υποψηφίων και θα αρχίσουμε να σχεδιάζουμε ποιους θα σταυρώσουμε και ποιους θα μουντζώσουμε. Μετά τις εκλογές θα μας μουντζώσουν αυτοί  κι έτσι θα επέλθει ισοπαλία μεταξύ μας.

  Οι προνοητικοί άρχισαν ήδη να σχεδιάζουν την παράταξή τους, η οποία θα κατέλθει στον εκλογικό στίβο το 2023. Το Καφενείο γνωρίζει ότι ξεκίνησε για δήμαρχος ένας Γιάννης με άλλους σαράντα πέντε… (όχι Γιάννηδες, μάλλον για σαράντα πέντε μάστοροι μοιάζουν). Αυτό κρατήστε το στο μυαλό σας! Περισσότερα όταν έρθει η ώρα… Ο Μήτσιος λέει ότι σε 1.461 μέρες από σήμερα θα κατατεθούν οι υποψηφιότητες στο Πρωτοδικείο.  Παράταξον μεν, ανατάραξον δε!

Τρεις λαμπαδούλες στον χορό, τρεις ομαδούλες στ’ Ανθηρό

  Τελικά, δεν τον γλυτώνουμε τον δήμαρχο. Η ελπίδα μας εξανεμίστηκε το βράδυ της Κυριακής του Θωμά. Τρεις οι παρατάξεις, πάλι τρεις… και το λουρί της μάνας! Δε λέμε τρίτωσε το κακό; Ε, απ’ τις τρεις παρατάξεις κάποια θα βγάλει δήμαρχο. Τι θα ρίξει ο ουρανός και δε θα το καταπιεί η γης; 

  Έχω, όμως, κι άλλον λόγο να είμαι περίλυπος, σε βαθμό που κοντεύω να σκάσω απ’ τα γέλια. Δημοσιογραφικά ενθυμούμενος, στεναχωριέμαι που ο δημοσιογραφικά σκεπτόμενος του περασμένου καλοκαιριού έπεσε έξω στην πρόβλεψη ότι Λάμπρος και Γιώργος θα παραπλανήσουν τους Αργιθεάτες και θα κάνουν έναν συνδυασμό. Αυτά κάνουμε εμείς οι έγκριτοι δημοσιογράφοι και παραπληροφορούμε τον λαό (λαός είναι, τι θέλεις να σου κάνει;) και παρασύρεται και ενθουσιάζεται τζάμπα κι άντε μετά να τον επαναφέρεις στην πραγματικότητα.  

  Γι’ αυτό σας λέω, μη γράφετε το καλοκαίρι, ειδικά τον Αύγουστο που είναι παχιές οι μύγες και πολύ περισσότερο όσοι βρίσκεστε σε περιοχές που μπορεί να σας έρθει μπάιλας απ’ την υπερβολική ζέστη… Λένε ότι δεν υπάρχουν ειδήσεις τον Αύγουστο. Φυσικά! Τις κόβει ο αρχισυντάκτης, γιατί γνωρίζει πως είναι φαινόμενα αντικατοπτρισμού και παραισθήσεων… 

Τρεις και τρία και τριάδα και τα τρία κακά της μοίρας μας

  Ο αριθμός 3 είναι ένας αριθμός ιδιαίτερης σημασίας, συμβολισμού  και αξίας. Θεωρείται ιερός, τέλειος, αγαπημένος, με συχνή χρήση στη μυθολογία, στη θρησκεία, στην παράδοση, στη λογοτεχνία, παντού. Ακόμη και η τρόικα από το τρία βγαίνει. Τώρα, ευτυχώς, ξεμπλέξαμε και δεν υπάρχει πια. Τώρα, υπάρχουν μόνο θεσμοί (λιμοί, λοιμοί, σεισμοί, καταποντισμοί και λαιμοί που δε σκύβουν από ντροπή).

  Ο αριθμός 3 είναι και περιττός, κάτι που δε χωρίζεται ακριβώς στη μέση, που περισσεύει δηλαδή. Απ’ το τρεις, το τρία και τα παράγωγά τους δεν ξεφεύγει και η περιοχή μας. Τελευταία, μας ήρθε και στην τοπική πολιτική…

  Τρία πουδάρια  η πυρουστιά, τρεις παρατάξεις ου Αργιθέας…

            Στους δύο τρίτος δε χωρεί

            και πρέπει αυτό να ρυθμιστεί,

            με ψήφο κι άλλη Κυριακή (αν δε γίνει κάνα απρόβλεπτο την πρώτη).

  Καταργώ τον τέταρτο στίχο της στροφής, για να προσαρμουστού εις την νέαν συνθήκην και να προσαρμοσθώσιν και τινές άλλοι, που σηκώσανε ψηλά το κεφάλι.

   Τρία καράβια κίνησαν να πάν’ στην Αργιθέα.

   Το ένα πάει στα Βραγκιανά, τ’ άλλο ξέρω ’γώ πού πήγε; (μ’ χάλασι κι του ποίμα)…

   Το τρίτο το τρανύτερο τραβάει για Μπουκοβίτσα…

  Μην ιπιμένιτι! Τα ποίματα σήμερα θα να ’χουν απού τρεις στίχοι (έναν για κάθι παράταξη).

  Ως τώρα είχαμε τους τρεις πόλους του Μήτσιου, τις τρεις ψηλές κορφές (δεν περιλαμβάνεται η πανύψηλη Φσιόκα) κι τα τρία π’λιά κι ένα τσιόνι… Από τούδε κι σια μπρουστά έχουν να ιδούν τα μάτια σας τριώτις! Κι ας είμαστε τρεις κι ο κούκος…   

                            Τρία παιδιά βλασιώτικα και τρία απ’ το Πετρίλο,

                            ποιον θα ψηφίσει σκέφτονται η βάβω η Βασίλω,

                            η Μίτρινα, ή Κώτσινα κι η θεια μου η Κοντύλω…

  Χαρά στον τρίτο που θα τυραγνάει τους άλλους δυο στον δεύτερο γύρο…

Ποιος θα βγει δήμαρχος; Δεύτερη και ασφαλέστερη πρόβλεψη.

  Εγώ ήδη το γνωρίζω και θα προχωρήσω στη δεύτερη αποκάλυψη της απόλυτης βεβαιότητας κι αν δεν το πετύχω, μην ξαναπατάτε στο καφενείο μου!... 

  Δήμαρχος στην Αργιθέα θα βγει αυτός που το βαφτιστικό του όνομα (με το επώνυμο δεν έβγαζες εύκολα άκρη)  έχει 7 γράμματα, οπωσδήποτε το γράμμα ρο και ένα τουλάχιστον σίγμα τελικό. 

  Προβλέψεις δε δίδω… μόνο διαβεβαιώσεις δίδω…

Επί των βιογραφικών ερωτήματα

  Αργιθεάτες, άνδρες και γυναίκες, χωρίς ποσόστωση! 

Μην αφήνετε τη δημιουργική ασάφεια να καταστρέφει την αντιδημιουργική σαφήνεια!

  Το τελευταίο διάστημα και για τις προεκλογικές τους ανάγκες, οι υποψήφιοι σας βομβάρδισαν με βιογραφικά και φωτογραφίες τους, όπου παρουσιάζουν τον εαυτό τους και την απόφασή τους να θυσιαστούν για τα κοινά. Μη νομίζετε ότι ξεμπλέξατε ακόμη. Θα δουν κι άλλα τα μάτια σας, θ’ ακούσουν κι άλλα τα αυτιά σας…

  Προσπάθησα εγκαίρως να τους προφυλάξω, λέγοντας πως τα βιογραφικά δεν είναι και ο καλύτερος τρόπος να παρουσιαστείς στην Αργιθέα και τη μικρή της κοινωνία. Μια φωτογραφία με το όνομά τους σε ένα γενικό προεκλογικό φυλλάδιο της παράταξης έφτανε. Εννοείται πως δε θα ρωτήσουν εμένα τι θα κάνουν και εννοείται πως δε θα τους ρωτήσω κι εγώ τι θα γράψω.

  Σας είχα πει ότι θα θέσω κάποια ερωτήματα επί των βιογραφικών. Είναι στην κρίση σας αν θα αναζητήσετε απαντήσεις ή αν θα τα λάβετε υπ’ όψιν πριν ψηφίσετε:

1. Πόσους είχατε δει ως τώρα στο χωριό σας, απ’ αυτούς που εμφανίζονται σήμερα μέσω των βιογραφικών και λόγω της υποψηφιότητάς τους; Κρατήστε τα βιογραφικά τους να τους θυμάστε, για να δείτε πόσους θα ξαναδείτε και ειδικά εκείνους που θα χάσουν. 

2. Πόσους απ’ αυτούς είδατε να συμμετέχουν  στις προσπάθειες και τους αγώνες της Αργιθέας (με οποιονδήποτε τρόπο) και με ποιες δράσεις και πρωτοβουλίες συνέδεσαν  την παρουσία τους στην περιοχή, πριν αποφασίσουν να τη σώσουν;  

3. Πόσους είδατε ως τώρα στο βιογραφικό τους να προτείνουν κάτι συγκεκριμένο για τον τόπο μας; Διαβάζουμε και ακούμε αοριστολογίες περί οραμάτων, προοπτικών, ανάπτυξης, προόδου και μανουβράρουν τον τόπο με τιποτολογίες: «η Αργιθέα ψηλά!», «ο τόπος μπροστά!», «πάρ’ το λίγο αλλιώς!», «ώπα, καλώς, σβήσε!» και επαναπροσδιορισμούς αυτονόητων!...

  Ας πει κάποιος, επιτέλους, θα φκιάσω πεταλωτήριο να καλιγώνουμε ψύλλους…

4. Πώς απευθύνουν κάλεσμα ενότητας, αυτοί που πρώτα έφκιασαν την παραταξούλα τους; Γιατί δεν αναζητούσαν την ενότητα νωρίτερα; Και πώς αυτοπροσδιορίζονται  δημιουργικές δυνάμεις του τόπου; Όσοι δεν τους ακολουθούν, ανήκουν στις αντιδημιουργικές; Προσοχή! Αυτό παίζει πολύ τελευταία. Είναι η παραλλαγή του: «ή εμείς ή εσείς». Να τις χαίρονται τις νέες ιδέες τους… 

5. Κάποιοι υπερηφανεύονται ότι ασχολούνται με τα κοινά πρώτη φορά (κάτι μου θυμίζει αυτό το πρώτη φορά) και άρα είναι άφθαρτοι, όπως υπονοούν. Ποιος τους είπε ότι όσοι  ασχολήθηκαν ως τώρα είναι όλοι φθαρμένοι ή διεφθαρμένοι; Έχουν κάνα εργαλείο  διάγνωσης και διαλογής; 

  Πώς θα γλυτώσουμε απ’ την ξύλινη γλώσσα των βιογραφικών τους;

  Εμπεδώσαμε και αναγνωρίζουμε την αλαζονεία, αναζητάμε την ταπεινότητα κι όπου τη βρίσκουμε ας την επιβραβεύουμε με την ψήφο μας!

Τις εστίν άφθαρτος, φθαρμένος, διεφθαρμένος;

Ο άφθαρτος είναι άφθαρτος…

Ο φθαρμένος είναι φθαρμένος ή διεφθαρμένος…

Φθαρμένος είναι κι αυτός που ένας διεφθαρμένος τον λέει άφθαρτο…

Άφθαρτος είναι κι αυτός που ένας διεφθαρμένος τον λέει διεφθαρμένο…

 Άφθαρτος προπαντός είναι εκείνος που του δόθηκε η ευκαιρία να διαφθαρεί και δεν διεφθάρη… 

Το τρανύτερο ερώτημα

  Στην Αργιθέα τα επόμενα χρόνια, εκτός των υποδομών, το σοβαρότερο θέμα θα είναι η διαχείριση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων της. Πρέπει ή δεν πρέπει να τοποθετηθούν καθαρά από τώρα οι υποψήφιοι και οι παρατάξεις; Ποιες είναι οι θέσεις τους;

Αυτά θέλουμε να ξέρουμε. Χορτάσαμε από οράματα και προοπτικές.

Διαδρομές και εκδρομές

  Οργανώνονται εκδρομές υποψηφίων στην Αργιθέα, για να γνωρίσουν την περιοχή,  της οποίας φιλοδοξούν να λύσουν τα προβλήματα. Στις εκδρομές  αυτές θα υπάρχει ειδικός ξεναγός, χωρίς καμιά οικονομική επιβάρυνση. Μετά την εκδρομή θα ακολουθεί ταχύρρυθμο σεμινάριο μιας εβδομάδας και θα ολοκληρώνεται με πρακτική άσκηση και απονομή διπλωμάτων συμμετοχής.  

  Η ανάγκη προέκυψε όταν ρωτήθηκαν είκοσι υποψήφιοι, τι προτίθενται να κάνουν για το φαράγγι Κώστιανου (Βαένι) και κανείς δεν το γνώριζε. Μόνο ένας μας είπε ότι κάτι είχε ακούσει. Εντάξει, ανάμεσα στους είκοσι δεν ήταν κανένας απ’ την Καλή Κώμη… Μην προσβάλω και τον Κώστα Μπαλατσούκα, που ξέρει απ’ έξω την Αργιθέα και προπαντός τα καρτέρια για το γουρ’νοκυνήγι…  

Ευχές επιλόγου  

  Εύχομαι προς όλους τους υποψηφίους: 

Να επιτύχετε ή να αποτύχετε, αν είναι για το καλό της Αργιθέας και το δικό σας καλό!

  Καμιά φορά η αποτυχία είναι ευεργετική, κυρίως για εκείνους που παρασύρει η αλαζονεία. Η νίκη και η ήττα είναι τόσο κοντά όσο και μακριά, μια ψήφος απόσταση. 

Αυτός που πριν έχασε, τώρα μπορεί να νικήσει κι αυτός που τώρα θα χάσει,  μπορεί  στο μέλλον να κερδίσει. Η εκλογή είναι συγκυρία, δεν αντιπροσωπεύει τίποτε σταθερό. Ο νικητής δεν καταξιώνεται μόνιμα ούτε ο ηττημένος απαξιώνεται, ιδίως εκείνος που έχει αξίες αδιαπραγμάτευτες. Πολλοί οι ηττημένοι αυτής της κατηγορίας, αλλά η ήττα τους δεν είναι δική τους. Είναι της κοινωνίας όλης…

  Χαίρομαι που υπάρχουν τρεις παρατάξεις. Και τέταρτη να υπήρχε δε θα με χάλαγε. Τώρα, το πιθανότερο είναι κανείς απ’ τους τρεις δε θα πάρει τον δήμο ως λάφυρο. Όλοι είναι αναγκασμένοι να συνεργαστούν και να συνθέσουν το σύνολο των  προτάσεων που θα δώσουν οι Αργιθεάτες με την ψήφο τους. Η συναίνεση είναι πρωτίστως ευθύνη του πρώτου, του νικητή. Μέχρι στιγμής δε βλέπω, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, να έχουν αντιληφθεί ότι εκτός του πιθανού δεύτερου γύρου, υπάρχει η επομένη των εκλογών που θα τους φέρει πρόσωπο με πρόσωπο με τα προβλήματα  της περιοχής μας και την ευθύνη της διαχείρισής τους. 

  Την επόμενη μέρα πρέπει όλοι να αποδεχτούν το αποτέλεσμα και με σύνεση να το ερμηνεύσουν και να το κρίνουν. Καθολικές να είναι οι ευχές μας προς όσους εκλεγούν, για να πετύχουν το καλύτερο στον τόπο μας. 

   Να είναι όλοι οι άνθρωποι καλά, υποψήφιοι και ψηφοφόροι! Ο τόπος μας, αν εξαιρέσουμε την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, δεν έχει καμία ανάγκη, οι άνθρωποι του τόπου έχουν ανάγκες, βιολογικές και κοινωνικές. Γι’ αυτές τις ανάγκες, που ολοένα υπήρχαν και  θα υπάρχουν διαφοροποιημένες κάθε φορά στον χρόνο, προσπαθούσαμε  και θα προσπαθούμε να δίνουμε λύσεις. Λύσεις, όμως, δεν έδωσαν και δε δίνουν ποτέ άνθρωποι που πατάνε, εκβιάζουν και εκφοβίζουν ανθρώπους πάνω στις ανάγκες τους, για να πετύχουν εκλογικά οφέλη (δεν τα λέει τυχαία ο καφετζής).   Ας μη χάσουμε και τις ψυχές μας για τις εκλογές! Υπάρχουν και πολύ σπουδαιότερα στη ζωή μας…

                                                                                                                                                                               

Το Σχιζοκάραβο:    Η ψηλότερη κορυφή 

της  Αργιθέας, 

η Λούτσα

και ένα κοπάδι άλογα…

11/5/2019