Από τη γενιά του Αιόλου στο Φρίξο και την Έλλη [Θεσσαλική Ιστορία και Μύθος 9.] από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

 

Από τη γενιά του Αιόλου στο Φρίξο και την Έλλη [Θεσσαλική Ιστορία και Μύθος 9.]

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου

   

Σίσυφος , Ιξίων και Τάνταλος τιμωρούμενοι στην Άδη!

Αιολίδες: Εκτός των Λαπιθών, άλλος μεγάλος βασιλικός οίκος της μυθικής Θεσσαλίας είναι οι Αιολίδες. Ιδρυτής της θεωρείται ο Αίολος γιος του Έλληνα (για τον οποίο θα γίνει λόγος πιο κάτω) και της Οθρηίδος Νύμφης και εγγονός του Δευκαλίωνα και της Πύρρας. Αυτός είχε πέντε γιους και μια κόρη: τον Κριθέα, το Σίσυφο, τον Αθάμαντα, τον Σαλμωνέα, τον Περιήρη και την Μελανίππη. Αυτοί όμως που έχουν θεσσαλικό ενδιαφέρον είναι ο Κριθέας και ο Αθάμας. Ο Αθάμας εμφανίζεται αργότερα στο μύθο ως βασιλιάς της Βοιωτίας και σύζυγος της Νεφέλης. Ακολουθεί πιο κάτω η εξιστόρηση της υπόθεσης του Φρίξου που θα μας οδηγήσει, με τη σειρά της, στον επακόλουθο μύθο του Ιάσονα και της Αργοναυτικής εκστρατείας.

 Φρίξος και Έλλη

 

Η Ινώ καταδιώκει το Φρίξο

   Ο Αθάμας απέκτησε δυο παιδιά, το Φρίξο και την Έλλη από τη Νεφέλη¹, όμως αυτό δεν τον έκανε, φαίνεται, ευτυχισμένο κι έδιωξε τη σύζυγό του για τα μάτια της Ινώς της κόρης του Κάδμου, που ήταν παλαιότερα ηγεμόνας της Θήβας. Η Ινώ, αντιπαθώντας τα δυο παιδιά του Αθάμα και θέλοντας να προωθήσει στο θηβαϊκό θρόνο κάποιον από τους γιους της που έφερε αργότερα στον κόσμο, κατέστρωσε ένα καταχθόνιο σχέδιο: έβαλε κάποιες γυναίκες της πόλης να κλέψουν τους σπόρους για την επόμενη σπορά, που φυλάσσονταν απ’ τους άνδρες τους και να τους ψήσουν ελαφρά ώστε να μην έχουν δυνατότητα αναπαραγωγής. Έτσι κι έγινε, την επόμενη χρονιά τίποτα δε φύτρωσε στην εύφορη πεδιάδα της Θήβας κι ο Αθάμας μη ξέροντας τι να σκεφτεί, έστειλε απεσταλμένους στο Μαντείο των Δελφών για να ρωτήσουν την αιτία. Η Ινώ όμως φρόντισε να τους εξαγοράσει, ώστε να ανακοινώσουν ψεύτικο χρησμό, που έλεγε ότι για να απαλλαγούν, δήθεν, απ’ αυτό το κακό, έπρεπε να θυσιαστεί ο Φρίξος στο Δία. Όμως η Νεφέλη, ως από μηχανής θεός, άρπαξε τα παιδιά της και τα οδήγησε σ’ ένα χρυσόμαλλο κριάρι, δώρο του Ερμή.

Ο Φρίξος και η Έλλη ανακουφισμένοι καβαλίκεψαν το κριάρι και πετώντας πάνω απ’ την Ελλάδα, τη Θράκη και το Αιγαίο, κατευθύνθηκαν προς την Κολχίδα. Κάποια στιγμή όμως η Έλλη γλίστρησε και πέφτοντας στα στενά που ονομάστηκαν από τότε Ελλήσποντος, πνίγηκε. (Έλλης + πόντος-θάλασσα) Ο Φρίξος κατέληξε μόνος του στην Ανατολική άκρη της Μαύρης θάλασσας, την Κολχίδα. Εκεί τον υποδέχτηκε ο βασιλιάς Αιήτης, γιος του Ήλιου, που του έδωσε για σύζυγο την κόρη του Χαλκιόπη. Ο Φρίξος θυσίασε το κριάρι στο θεό Δία και παρέδωσε το χρυσόμαλλο δέρας (δέρμα) του στον Αιήτη που το κρέμασε στο άλσος του Άρη, στα κλαδιά μιας βελανιδιάς, απ’ όπου ο Ιάσονας αργότερα θα το αρπάξει.

Άσχημο τέλος, όμως επιφυλλάχτηκε απ' τους θεούς για το βασιλικό ζεύγος της Θήβας. Η θεά Ήρα επιβουλεύτηκε το βασιλικό ζεύγος γιατί είχαν κρύψει το μικρό θεό Διόνυσο, όταν η ίδια ήθελε το κακό του, μιας και ο μικρός θεός ήταν νόθος γιος του Δία. Έτσι λοιπόν τους πήρε τα λογικά με αποτέλεσμα να σκοτώσουν πάνω στην τρέλα τους τα δυο τους παιδιά, τον Λέαρχο και τον Μελικέρτη. Όταν όμως συνήλθαν κι αντιλήφθηκαν το έγκλημά τους, η μεν Ινώ αυτοκτόνησε πέφτοντας στο Σαρωνικό, ο δε Αθάμας αναχώρησε θλιμμένος μακριά και κατέφυγε στην Πίνδο όπου και τελικά εγκαταστάθηκε. Εκεί άφησε απογόνους και η περιοχή ονομάστηκε Αθαμαντία ή Αθαμανία και οι κάτοικοί της Αθάμαντες ή Αθαμάνες.

    Παράθεμα: Απολλόδωρος, Βιβλιοθηκη: Διήγηση για το Φρίξο

[Α 9,1] τῶν δὲ Αἰόλου παίδων Ἀθάμας, Βοιωτίας δυναστεύων, ἐκ Νεφέλης τεκνοῖ παῖδα μὲν Φρίξον θυγατέρα δὲ Ἕλλην. αὖθις δὲ Ἰνὼ γαμεῖ, ἐξ ἧς αὐτῷ Λέαρχος καὶ Μελικέρτης ἐγένοντο. ἐπιβουλεύουσα δὲ Ἰνὼ τοῖς Νεφέλης τέκνοις ἔπεισε τὰς γυναῖκας τὸν πυρὸν φρύγειν. λαμβάνουσαι δὲ κρύφα τῶν ἀνδρῶν τοῦτο ἔπρασσον. γῆ δὲ πεφρυγμένους πυροὺς δεχομένη καρποὺς ἐτησίους οὐκ ἀνεδίδου. διὸ πέμπων ὁ Ἀθάμας εἰς Δελφοὺς ἀπαλλαγὴν ἐπυνθάνετο τῆς ἀφορίας. Ἰνὼ δὲ τοὺς πεμφθέντας ἀνέπεισε λέγειν ὡς εἴη κεχρησμένον παύσεσθαι τὴν ἀκαρπίαν, ἐὰν σφαγῇ Διὶ ὁ Φρίξος. τοῦτο ἀκούσας Ἀθάμας, συναναγκαζόμενος ὑπὸ τῶν τὴν γῆν κατοικούντων, τῷ βωμῷ παρέστησε Φρίξον. Νεφέλη δὲ μετὰ τῆς θυγατρὸς αὐτὸν ἀνήρπασε, καὶ παρ᾽ Ἑρμοῦ λαβοῦσα χρυσόμαλλον κριὸν ἔδωκεν, ὑφ᾽ οὗ φερόμενοι δι᾽ οὐρανοῦ γῆν ὑπερέβησαν καὶ θάλασσαν. ὡς δὲ ἐγένοντο κατὰ τὴν μεταξὺ κειμένην θάλασσαν Σιγείου καὶ Χερρονήσου, ὤλισθεν εἰς τὸν βυθὸν ἡ Ἕλλη, κἀκεῖ θανούσης αὐτῆς ἀπ᾽ ἐκείνης Ἑλλήσποντος ἐκλήθη τὸ πέλαγος. Φρίξος δὲ ἦλθεν εἰς Κόλχους, ὧν Αἰήτης ἐβασίλευε παῖς Ἡλίου καὶ Περσηίδος, ἀδελφὸς δὲ Κίρκης καὶ Πασιφάης, ἣν Μίνως ἔγημεν. οὗτος αὐτὸν ὑποδέχεται, καὶ μίαν τῶν θυγατέρων Χαλκιόπην δίδωσιν. ὁ δὲ τὸν χρυσόμαλλον κριὸν Διὶ θύει φυξίῳ, τὸ δὲ τούτου δέρας Αἰήτῃ δίδωσιν· ἐκεῖνος δὲ αὐτὸ περὶ δρῦν ἐν Ἄρεος ἄλσει καθήλωσεν. ἐγένοντο δὲ ἐκ Χαλκιόπης Φρίξῳ παῖδες Ἄργος Μέλας Φρόντις Κυτίσωρος.

[Α 9,2] Ἀθάμας δὲ ὕστερον διὰ μῆνιν Ἥρας καὶ τῶν ἐξ Ἰνοῦς ἐστερήθη παίδων· αὐτὸς μὲν γὰρ μανεὶς ἐτόξευσε Λέαρχον, Ἰνὼ δὲ Μελικέρτην μεθ᾽ ἑαυτῆς εἰς πέλαγος ἔρριψεν. ἐκπεσὼν δὲ τῆς Βοιωτίας ἐπυνθάνετο τοῦ θεοῦ ποῦ κατοικήσει· χρησθέντος δὲ αὐτῷ κατοικεῖν ἐν ᾧπερ ἂν τόπῳ ὑπὸ ζῴων ἀγρίων ξενισθῇ, πολλὴν χώραν διελθὼν ἐνέτυχε λύκοις προβάτων μοίρας νεμομένοις· οἱ δέ, θεωρήσαντες αὐτόν, ἃ διῃροῦντο ἀπολιπόντες ἔφυγον. Ἀθάμας δὲ κτίσας τὴν χώραν Ἀθαμαντίαν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ προσηγόρευσε, καὶ γήμας Θεμιστὼ τὴν Ὑψέως ἐγέννησε Λεύκωνα Ἐρύθριον Σχοινέα Πτῶον.

1. Σύμφωνα με παραλλαγή του μύθου ο Αθάμας ήταν βασιλιάς στη Θεσσαλία. Σύμφωνα με άλλη πρώτη σύζυγος του ήταν η Ινώ και δεύτερη η Νεφέλη.

Η Καχυποψία [Μπήκαν ψύλλοι στ' αυτιά μου] +ΒΙΝΤΕΟ του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

 

Η Καχυποψία

[Μπήκαν ψύλλοι στ' αυτιά μου]

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου - συγγραφέα

   

   Η καχυποψία είναι από τα πιο επικίνδυνα πάθη ή ελαττώματα. Υπονομεύει, διαβάλλει, διαστρεβλώνει προσωπικότητες που είναι αθώες και ανθρώπους που είναι καλοκάγαθοι. Κάποιες διαταραχές συνδέονται με αυξημένη καχυποψία. Η καχυποψία όμως μπορεί να υπονομεύσει σχέσεις, ενώ πολύ συχνά συνδέεται με αρρωστημένη ζήλεια και κτητικότητα. Οι καχύποπτοι άνθρωποι δεν είναι περισσότερο ασφαλείς όπως θεωρούν, αλλά πολύ επιρρεπείς στο να καταστρέψουν φιλίες από το τίποτα. 'Οταν η καχυποψία συνδέεται με έντονη φαντασία, τότε το μείγμα είναι εκρηκτικό. Ο καχύποπτος μπορεί να φαντάζεται και να χαρακτηρίζει τον άλλο κλέφτη, ψεύτη, άπιστο, προδότη. Μπορεί, χάρις στο πάθος αυτό, να αλλοιώσει την εικόνα κάποιου ανίδεου τρίτου ανθρώπου βρίσκοντάς τον αίτιο για ό,τι του συμβαίνει, παρ' όλο που ίσως εκείνος μόνο αγαθά κίνητρα έχει. Μπορεί να οδηγήσει σε χωρισμό μετά από ένα γάμο. Η καχυποψία μπορεί να κάνει τον πάσχοντα να τον βλέπουν οι άλλοι σαν ιεροεξεταστή και να δυσκολεύονται στις επαφές μαζί του.

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΟΦΙΑ: Ο Ρωμαίος Κάτων ο Πρεσβύτερος διακρίνοντας την ενοχή του καχύποπτου, πίσω από το πάθος έλεγε: “Μη σε νοιάζει αν κάποιος γύρω σου μιλεί χαμηλόφωνα. Μονάχα ο ένοχος φαντάζεται ότι γι' αυτόν μιλούν όλοι”. Ο Ου. Σαίξπηρ, συμφωνώντας ουσιαστικά με τον Κάτωνα, έβλεπε κάτω από την καχυποψία κάποιου τις ενοχές του: “Η καχυποψία στοιχειώνει τις ένοχες συνειδήσεις”. Στην ίδια βάση κινείται και ο Άγγλος ποιητής Philip Sidney που έγραψε: “Το να υποπτευόμαστε ανοιχτά τους άλλους σημαίνει ότι κατηγορούμε, μυστικά, τον εαυτό μας”. Συχνά πίσω από μια μορφή καχυποψίας, κρύβεται φιλαργυρία. “Όποτε υπάρχουν στη μέση πολλά λεφτά, δεν πρέπει να εμπιστεύεσαι κανέναν”, έλεγε σχετικά η Αγκάθα Κρίστι. Αντίθετα ο Charles Baudelaire βρίσκει θετική, κάποιες φορές την καχυποψία: “Ας είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι στον κοινό άνθρωπο, στην κοινή λογική, στο συναίσθημα, στην έμπνευση και στο προφανές”. Σ' αυτό συμφωνεί, μερικώς, και ο Βρετανός φιλόσοφος Bertrand Russel: “Σε όλα τα θέματα, είναι υγιές, πότε-πότε, να κρεμάς ένα ερωτηματικό στα πράγματα που θεωρείς από καιρό δεδομένα”. Ο Γάλλος συγγραφέας Pierre Claude Boiste εύστοχα παρατηρεί: “Η διαρκής δυσπιστία είναι υπερβολικό τίμημα για να μη μπορούν να σε ξεγελάσουν”, τονίζοντας με τα λόγια αυτά τη βαρύτητα του πάθους. Σύμφωνα με τον προηγούμενο είναι και τα λόγια του Σκωτσέζου ποιητή Robert Burns: “Η καχυποψία είναι μια βαριά πανοπλία και με το βάρος της εμποδίζει περισσότερα από όσα μας προστατεύει”. Η Γαλλίδα συγγραφέας Colette, “κατηγορεί” την αγάπη ως αίτιο του πάθους: “Όταν κανείς αγαπιέται δεν αμφιβάλλει για τίποτα. Όταν αγαπάει, αμφιβάλλει για όλα”. Πρωτότυπη κρίνεται η άποψη του Ιταλού σκηνοθέτη Φρεντερίκο Φελίνι που έλεγε: “Όσοι είναι πάντα συνεπείς, είναι ύποπτοι”. Στον αντίποδα των απόψεων που καταγράφηκαν βρίσκεται η άποψη του Ροβεσπιέρου, που βρίσκεται όμως σύμφωνη με το πνεύμα της Γαλλικής Επανάστασης, ότι: “Η βασική αρετή του πολίτη είναι η δυσπιστία”.

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: Για του ψυχολόγους η καχυποψία αφορά καταστάσεις κατά τις οποίες το άτομο αισθάνεται ότι το κοιτούν, το ακολουθούν, το σχολιάζουν, του υποκλέπτουν την σκέψη κ.ά.. Πρόκειται για ψυχοπαθολογική κατάσταση η οποία χρήζει μακροχρόνιας ψυχοθεραπείας. Συχνά χρειάζεται παράλληλη φαρμακευτική υποστήριξη. Η ψυχοθεραπεία εστιάζει στις βαθύτερες εσωτερικές σχέσεις του ατόμου και ιδιαίτερα στις σχέσεις εκείνες οι οποίες υπολείπονται εμπιστοσύνης. Εάν επιτευχθεί θεραπευτική συμμαχία ψυχολόγου - πάσχοντα, τα άτομα αυτά έχουν καλή πορεία. Το άγχος του καχύποπτου ατόμου τις περισσότερες φορές είναι έντονο και δημιουργεί επιθετικότητα. Οι φόβοι επίθεσης που νιώθει το οδηγούν να απομακρύνεται από τις σχέσεις με αποτέλεσμα την απομόνωση. Η ειλικρινής στάση του ψυχοθεραπευτή σε συνδυασμό με την παροχή ενδιαφέροντος και φροντίδας αποτελούν τα πρώτα θεραπευτικά βήματα.

   

Ο Άγιος Γέρων Δανιήλ Κατουνακιώτης

   ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ: Μια σύγχρονη αγιορείτικη μορφή, ο Γέρων Δανιήλ Κατουνακιώτης δίνει έναν εύστοχο ορισμό για την καχυποψία ή υπόνοια, όπως ο ίδιως την ονομάζει. Λέει λοιπόν ο φωτισμένος γέροντας: “Η υπόνοια εν τω καιρώ της ειρήνης διδάσκει ταραχήν και παρεξήγησιν. Η υπόνοια ουκ είδε ποτέ την αλήθειαν, και εάν οι οφθαλμοί βλέπουσι την αλήθειαν, και τα πράγματα κηρύττουσι και την ευεργεσίαν και την αγάπην αυτή αύτη η υπόνοια, άπαντα τα διαστρέφει και πείθει τον ταύτης εραστήν να πείθεται εις το ψεύδος μάλλον παρά εις την αλήθειαν των ορωμένων. Η υπόνοια είναι εις ψευδής και αλλόκοτος φωτογράφος, όστις φωτογραφών διαστρέφει το εικονιζόμενον εις εναντίαν μορφήν. Όσοι πειρασμοί συμβώσι του πάσχοντος υπό υπονοίας είτε εξ ανθρώπων είτε εκ Θεού διά την διόρθωσίν του, είτε εκ φυσικής συμπτώσεως, αυτός ούτος τα εκλαμβάνει ότι ο δείνα και ο δείνα τα υπεκίνησε, κατακρίνων δωρεάν [αδίκως] τον ανεύθυνον” Ο ίδιος πνευματοφόρος Γέροντας αναφέρει έναν μοναχό της Μικράς Αγίας Άννης, του Αγίου όρους,, χαρακτηριστικό δείγμα καχύποπτου. Λέει λοιπόν: αυτός, όπως γνωρίζουμε “νικηθείς υπό του τοιούτου νοσήματος (καχυποψίας) , απέσπασεν εαυτόν από όλους τους αδελφούς και γείτονας, διακηρύττων, ότι άπαντες τον αποστρέφονται, και ότι αυτός μόνος γνωρίζει το δίκαιον, οι δε λοιποί είναι άξιοι αποστροφής. Ο τοιούτος πέπονθεν το τοιούτον, διότι όσα τον διδάσκουσιν αι υπόνιαι, αυτά ταύτα προσκυνά, εις αυτά και μόνα βασίζεται”. Ο πίστος πρέπει να μένει μακριά από τη “μαινάδα” αυτή, την καχυποψία,γιατί, ενώ φαίνεται ότι αυτή είναι μικρό, ίσως επουσιώδες, πάθος, εντούτοις μπορεί να φέρει ολέθρια αποτελέσματα. Κατά Πατέρες της Εκκλησίας το πάθος αυτό το υποβάλλει ο διάβολος σε κούφιες ψυχές που έχουν καταληφθεί από άλλα πάθη,όπως το φθόνο και τη μνησικακία. Εφόσον ο άνθρωπος καταληφθεί από την καχυποψία, τότε έρχεται στο νου του και η πονηρή περιέργεια, με τη συνέργεια της οποίας, ότι θα του υποβάλλει ο λογισμός αυτό να το θεωρεί γεγονός σίγουρο. Τότε, “Όταν χρονίση το πάθος τούτο, τότε ο εχθρός φέρει εις τον αδελφόν διαφόρους φαντασίας συναδούσας προς τον σκοπόν της αποπλανήσεως καιούτω γίνεται η έκστασις των φρενών, εξ ης ρύσαιτο ημάς (είθε να μας σώση) ο Πανυπεράγαθος Θεός και Κύριος.” (Γέρων Δανιήλ Κατουνακιώτης). Η θεραπεία του πάθους κατά τον ίδιο Αγιορείτη Πατέρα είναι η αποφυγή του πάθους καταστηλιτεύοντάς το σαν ιό θανατηφόρο και η αυτομεμψία, σε συνδυασμό με την καθαρά εξομολόγηση.

Konstaninosa.oikonomou@gmail.com

Βιβλιογραφία:

Δανιήλ Κατουνακιώτης, Σύγχρονες Ἁγιορείτικες μορφές, Ι. Μονή Παρακλήτου, 2005

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

Ο Δαίδαλος [Ο Μέγας Εφευρέτης] του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου

 

Ο Δαίδαλος [Ο Μέγας Εφευρέτης]

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου

  

Δαίδαλος, Πασιφάη και ξύλινη αγελάδα

  Ο Δαίδαλος ήταν ο μεγαλύτερος εφευρέτης στην αρχαία Ελλάδα, ένας πολυτεχνίτης και καλλιτέχνης ταυτόχρονα, όπως υποδηλώνει και το όνομά του, που προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα δαιδάλω που σημαίνει εργάζομαι με τέχνη.

ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Οι παλαιότεροι μύθοι για το Δαίδαλο γράφτηκαν στην Αθήνα στα χρόνια του Πεισίστρατου [6ος π.Χ. αι.]. Το μεγαλύτερο μέρος των μύθων για τη ζωή του Δαίδαλου αναφέρεται στην Κρήτη, συνεπώς πολλοί απ΄ αυτούς πρέπει να είναι κρητικής καταγωγής. Ο Δαίδαλος γεννήθηκε στην Αθήνα και ήταν απόγονος του Ερεχθέα, μυθικού ήρωα και βασιλιά των Αθηνών. Από σπουδαία γενιά ήταν και η μητέρα του η Αλκίππη (ή Φρασιμήδη ή Ιφινόη), που κρατούσε από τον Κέκροπα, μυθικό ιδρυτή της Αθήνας. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο Δαίδαλος κατάγεται από τον θεό Ήφαιστο και απ’ αυτόν κληρονόμησε την εφευρετική δεξιοτεχνία.

  ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΚΑΙ ΓΛΥΠΤΗΣ: Ο Δαίδαλος εξελίχθηκε στον πιο σπουδαίο αρχιτέκτονα και γλύπτη της Αθήνας. Τα αγάλματά του έμοιαζαν με ζωντανά. Μάλιστα, όταν ο Ηρακλής αντίκρισε το άγαλμα ενός άντρα σε θέση μάχης, νόμισε ότι κάποιος του επιτίθεται και ενστικτωδώς το κατέστρεψε με το ρόπαλο του! Όταν κατάλαβε ότι κατέστρεψε ένα περίτεχνο άγαλμα, που μάλιστα παρίστανε τον ίδιο, ντροπιάστηκε και ζήτησε συγνώμη από τον Δαίδαλο. Ο Δαίδαλος ήταν ο πρώτος που έδωσε ελεύθερη κίνηση στα μέλη του αγάλματος, απελευθερώνοντας έτσι τα χέρια από το σώμα και ξεχωρίζοντας τα πόδια μεταξύ τους. Ακόμη, έδωσε εκφραστικότητα στο πρόσωπο προσθέτοντας τα χαρακτηριστικά του ματιού (βολβός, ίριδα). Εδώ ο Μύθος προσπαθεί να εξηγήσει τη μετάβαση από την αρχαϊκή γλυπτική τέχνη [κούροι, κόρες] στην κλασική γεμάτη “κίνηση” και ζωντάνια αρχαιοελληνική τέχνη.

ΦΟΝΟΣ ΚΑΙ ΕΞΟΡΙΑ: Στο εργαστήριο του Δαίδαλου μαθήτευε και ο γιος της αδερφής του Πέρδικας [ή Πολυκάστης], ο Κάλως [ή Τάλως]. Ο Τάλως, φαίνεται πως έμοιασε του θείου του και αναδεικνυόταν σε εξαιρετικά ιδιοφυή τεχνίτη. Φήμες στην Αθήνα έλεγαν ότι ο ανιψιός θα ξεπερνούσε το θείο του. Ο Δαίδαλος, ακούγοντας αυτά, τυφλώθηκε από ζήλια και γκρέμισε τον ανηψιό του από την Ακρόπολη. Το έγκλημα αποκαλύφθηκε και ο Δαίδαλος εκδιώχθηκε από την Αθήνα. Η αδερφή του Δαίδαλου αυτοκτόνησε από τη στενοχώρια της που έχασε τον μονάκριβο γιο της, ενώ ο Δαίδαλος κατέληξε στην Κρήτη.

  ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ – ΠΡΩΤΑ ΕΡΓΑ: Ο Δαίδαλος έγινε αμέσως δεκτός από το βασιλιά της Κνωσσού, Μίνωα, γιατί η φήμη του ως εξαιρετικός τεχνίτης είχε προηγηθεί. Ο Μίνωας ανέθεσε στο Δαίδαλο όλα τα τεχνικά έργα στο ανάκτορο και έτσι ο μύθος θέλει το Δαίδαλο να είναι ο εφευρέτης όλων των τεχνολογικών καινοτομιών της εποχής. Στην Κρήτη ο Δαίδαλος γνώρισε την Ναυκράτη, που δούλευε στην υπηρεσία του Μίνωα και μαζί της απόκτησε τον Ίκαρο. Κυριότερα έργα του Δαίδαλου στη Μεγαλόνησο ήταν: Πρώτα το χοροστάσι της Αριάδνης. Επρόκειτο για την πρώτη «πίστα» χορού στην ιστορία, που ο Δαίδαλος κατασκεύασε για την πριγκίπισσα Αριάδνη και την οποία ακόμα και οι θεοί θαύμασαν. Εν συνεχεία ο Δαίδαλος εφηύρε τα Δαιδάλια ή ακρόπωρα των πλοίων. Από τότε τα ακρόπρωρα ονομάζονταν και δαιδάλια στην αρχαία Ελλάδα.

Η ΞΥΛΙΝΗ ΑΓΕΛΑΔΑ: Ο Μίνωας για να αποδείξει ότι είναι ικανότερος από τα αδέρφια του και να κερδίσει το θρόνο της Κνωσσού, είχε ζητήσει από τον Ποσειδώνα να του στείλει ένα σημάδι. Ο Ποσειδών έστειλε έναν πανέμορφο ταύρο που ο Μίνωας όφειλε να θυσιάσει προς τιμή του θαλάσσιου θεού. Ο Μίνωας όμως δεν ήθελε να σκοτώσει το ξεχωριστό ζώο και με πονηριά θυσίασε άλλο ταύρο. Ο Ποσειδών εξοργίστηκε και τιμώρησε το Μίνωα για την ασέβεια του με τον πιο ασυνήθιστο τρόπο! Έκανε τη σύζυγο του Μίνωα, βασίλισσα Πασιφάη, να ερωτευτεί τον ταύρο!! Η Πασιφάη, τρελή για τον ταύρο, ζήτησε από το Δαίδαλο να της βρει τον τρόπο για να συνευρεθεί μαζί του χωρίς να κινδυνεύσει η ζωή της. Ο Δαίδαλος τότε έφτιαξε μια κούφια ξύλινη αγελάδα, την έντυσε με το δέρμα αληθινής αγελάδας και την άφησε σε ένα λιβάδι με τη βασίλισσα μέσα της. Ο ταύρος ξεγελάστηκε, πλησίασε την αγελάδα, ζευγάρωσε μαζί της και από την αφύσικη αυτή ένωση γεννήθηκε ο Μινώταυρος, ένα τέρας από τη μέση και πάνω ταύρος και ο άλλος μισός άνθρωπος!

Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ: Ο Μίνωας, μετά τη γέννηση του Μινώταυρου ζήτησε από το Δαίδαλο να βρει έναν τρόπο να κρύψει, να φυλακίσει, το τέρας αυτό της φύσεως γιατί ο βασιλιάς ντρεπόταν. Ο Δαίδαλος, τότε, κατασκεύασε τον λαβύρινθο, ένα κτίριο που αποτελείτο από στενούς διαδρόμους και πολύπλοκες μαιανδρικές στροφές, που μπέρδευε όποιον έμπαινε μέσα και δεν μπορούσε να βρει την έξοδο. Πολλοί ταυτίζουν το λαβύρινθο με το ίδιο το ανάκτορο της Κνωσού, που αποτελείται από πάρα πολλά δωμάτια που συνδέονται μεταξύ τους με στενούς διαδρόμους. Εξάλλου, σύμφωνα με το μύθο, και η Κνωσός κτίστηκε από το Δαίδαλο.

ΘΗΣΕΑΣ ΚΑΙ ΜΙΤΟΣ ΑΡΙΑΔΝΗΣ: Κάθε 9 χρόνια οι Αθηναίοι έστελναν 7 νέους και 7 νέες στην Κρήτη σαν φόρο αίματος για την άδικη δολοφονία του Ανδρόγεω, γιου του Μίνωα, από Αθηναίους. Οι νέοι και οι νέες ρίχνονταν στον Λαβύρινθο και τους καταβρόχθιζε ο Μινώταυρος. Κάποτε ένας από τους 7 νέους ήταν ο γιος του βασιλιά της Αθήνας, ο Θησέας. Ο Θησέας ερωτεύτηκε όμως την κόρη του Μίνωα, την Αριάδνη, κι έτσι εκείνη ζήτησε τη βοήθεια του Δαίδαλου. Εκείνος έδωσε στην Αριάδνη ένα κουβάρι δυνατή κλωστή, το γνωστό μίτο της Αριάδνης. Ο Θησέας, ακολουθώντας τις οδηγίες του Δαίδαλου, έδεσε την άκρη του μίτου στην είσοδο του λαβύρινθου, και προχώρησε ξετυλίγοντας το κουβάρι μέχρι που βρήκε το Μινώταυρο. Αφού τον σκότωσε, ακολούθησε το νήμα και βρήκε το δρόμο προς την έξοδο.

ΦΥΛΑΚΙΣΗ: Ο Δαίδαλος εξαιτίας της βοήθειας που πρόσφερε στην Πασιφάη, αρχικά, και στην Αριάδνη στη συνέχεια, ήρθε σε ρήξη με το Μίνωα. Είναι λογικό ότι ο βασιλιάς δεν ήθελε ούτε η γυναίκα του να βρει τρόπο να ζευγαρώσει με τον ταύρο, ούτε ο Θησέας να βγει από τον λαβύρινθο και μάλιστα να φύγει από το νησί μαζί με την πριγκίπισσα. Έτσι λοιπόν, ο πατέρας Δαίδαλος κι ο γιός του, Ίκαρος, φυλακίστηκαν στον άδειο πια λαβύρινθο.

ΑΠΟ ΑΕΡΟΣ ΔΙΑΦΥΓΗ – ΣΙΚΕΛΙΑ: Ο Δαίδαλος με το γιο του κατάφεραν να δραπετεύουν από την Κρήτη πετώντας με κέρινα φτερά που κατασκεύασε ο μεγάλος μας τεχνίτης. Ο Ίκαρος, ενθουσιασμένος με τα κέρινα φτερά του, πέταξε πολύ ψηλά κι έτσι τα φτερά του έλιωσαν και πνίγηκε στη θάλασσα. Μετά το θάνατο του γιού του, ο Δαίδαλος κατάφερε, μόνος του πια, να φτάσει στην Κύμη [ή Κάμικο¹] της Σικελίας, στο βασίλειο του Κώκαλου.

Ο ΓΡΙΦΟΣ: Ο Μίνωας, επιθυμώντας πάλι τις υπηρεσίες του Δαίδαλου, σοφίστηκε έναν τρόπο για να τον ξετρυπώσει. Διέδωσε λοιπόν σε όλους τους βασιλιάδες του τότε γνωστού κόσμου, ότι όποιος από τους υπηκόους τους κατάφερνε να λύσει ένα γρίφο θα κέρδιζε μεγάλη αμοιβή. Ο Μίνωας πίστευε πως μονάχα ο Δαίδαλος θα μπορούσε να λύσει τον δύσκολο αυτό γρίφο, δηλαδή να καταφέρει να περάσει μία κλωστή μέσα από το κέλυφος ενός σαλιγκαριού! Ο Κώκαλος, που φιλοξενούσε τον Δαίδαλο, είχε καταλάβει τις ικανότητες του μυθικού πολυτεχνίτη και του ζήτησε να βρει τη λύση. Ήλπιζε ότι αν ο Δαίδαλος έλυνε τον γρίφο, αυτό θα πρόσθετε κύρος στο βασίλειο του και την εύνοια του Μίνωα. Πραγματικά, ο Δαίδαλος, αφού τρύπησε το κάτω μέρος του σαλιγκαριού, το άλειψε με μέλι και έδεσε την κλωστή σε ένα μυρμήγκι, που θέλοντας να φτάσει στο μέλι πέρασε μέσα από τις σπείρες του άδειου κελύφους τραβώντας μαζί του την κλωστή. Τη λύση του γρίφου ανακοίνωσε με απεσταλμένους ο Κώκαλος στον Μίνωα, χωρίς να υποψιάζεται ότι παρέδιδε στο Μίνωα έναν καταζητούμενο.

Ο ΜΙΝΩΑΣ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ: Ο Μίνωας κατάλαβε ότι ο Δαίδαλος βρισκόταν στη Σικελία και κατέπλευσε ο ίδιος να τον ζητήσει από τον Κώκαλο. Ο Κώκαλος, όμως, δεν ήθελε να χάσει το Δαίδαλο από την υπηρεσία του. Έτσι, ενώ υποσχέθηκε να παραδώσει τον Δαίδαλο στο Μίνωα, κατέστρωσε σχέδιο δολοφονίας. Ο βασιλιάς της Κρήτης βρήκε άδοξο θάνατο μέσα στο καυτό νερό του μπάνιου του στο διαμέρισμα που φιλοξενούνταν. Η δολοφονία έγινε με τρόπο που να μοιάζει με ατύχημα, εξασφαλίζοντας την ατιμωρησία του Κώκαλου. Πίσω από το μύθο αυτό κρύβεται μια ιστορική αλήθεια: η δημιουργία αποικιών από τους Κρητικούς στη Σικελία, όπως η Μινώα στον Ακράγαντα, η Υρία στη Μεσαπία και η μεσογειακή Έγγυος.

ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΔΑΙΔΑΛΟΥ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ: Υπό την προστασία του Κώκαλου ο Δαίδαλος έμεινε στη Σικελία και μάλιστα σε αυτόν αποδίδονται σημαντικά έργα. Για να ευχαριστήσει τον Κώκαλο, ο Δαίδαλος κατασκεύασε έναν πύργο όπου φυλάσσονταν οι θησαυροί του. Άλλο έργο του Δαίδαλου είναι η ακρόπολη στην Κάμικο. Η ακρόπολη βρισκόταν στην κορυφή ψηλού βράχου και για να φτάσει κάποιος εκεί, έπρεπε να ανέβει ένα στενό φιδογυριστό δρόμο. Στην κορυφή του στενού δρόμου ήταν η είσοδός της και μια μικρή φρουρά μπορούσε να αποκρούσει οποιονδήποτε εχθρό. Μία τεχνητή λίμνη στην πόλη Μέγαρα της Σικελίας, που συνδεόταν με τη θάλασσα μέσα από έναν ποταμό, αποδίδεται επίσης στον Δαίδαλο. Στον Σελινούντα, προσθέτει ο μύθος, υπήρχε μια σπηλιά με μεγάλη θερμότητα στο εσωτερικό της. Ο Δαίδαλος εκμεταλλεύτηκε τη φυσική θερμότητα για να ζεστάνει το νερό μιας πηγής και έφτιαξε ιαματικά λουτρά.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΑΙΔΑΛΟΥ: Ο Δαίδαλος έζησε ως τα βαθιά γεράματα με ολοένα αυξανόμενη φήμη για τα τεχνικά αριστουργήματα που κατασκεύαζε. Για το πού πέθανε ο Δαίδαλος ο μύθος δεν είναι σαφής. Επικρατέστερη αναφορά γίνεται για την Αίγυπτο, συγκεκριμένα ένα νησάκι στο Νείλο, όπου ο Δαίδαλος τιμώνταν σαν θεός.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Σήμερα ονομάζεται Caltabellotta και είναι μια πόλη 4.000 κατοίκων 60 χλμ μακριά από το Παλέρμο, στη Σικελία.

Ο αστερισμός Λύρα + ΒΙΝΤΕΟ του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου – συγγραφέα

 

Ο αστερισμός Λύρα + ΒΙΝΤΕΟ

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου – συγγραφέα

   

    Η Λύρα [Λατ. Lyra, συντ. Lyr], είναι ένας αστερισμός γνωστός από την εποχή του Πτολεμαίου, που είναι αμφιφανής από την Ελλάδα. Είναι μικρός σε έκταση [286,5 τ. Μοίρες], για την ακρίβεια ο 52ος σε μέγεθος μεταξύ των 88 επίσημων αστερισμών. Είναι πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ 90° Βόρεια και 42° Νότια. Η Λύρα, που ξεκινά από το βόρειο πόλο, περιτριγυρίζεται από τους αστερισμούς του Δράκοντα, του Ηρακλή, της Αλώπεκος και του Κύκνου. Η Λύρα μπορεί να είναι μικρός αστερισμός, αλλά ο κύριος αστέρας της, ο Βέγας, είναι ένας από τους λαμπρότερους του ουρανού. Η Λύρα πήρε την ονομασία της από το γνωστό έγχορδο μουσικό όργανο, πολύ γνωστό για τη χρήση του κατά την Κλασσική Αρχαιότητα.

   

  ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΑ: Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, ο νεαρός θεός Ερμής δημιούργησε τη λύρα από μεγάλο όστρακο χελώνας, το οποίο το κάλυψε με δέρμα ζώου και κέρατα αντιλόπης. Οι λύρες ταυτίζονταν με τις λεγόμενες απολλώνιες αρετές της μετριοπάθειας και της ψυχικής ισορροπίας, κι έτσι έρχονταν σ' αντίθεση με τους Διονυσιακούς αυλούς που αντιπροσώπευαν την έκσταση και τους οργιώδεις εορτασμούς.

 

  ΟΥΡΑΝΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: Ο αστερισμός περιλαμβάνει 73 ορατά αστέρια με φαινόμενο μέγεθος ≤ 6,5. Ορισμένοι από τους λαμπρότερους αστέρες της Λύρας είναι οι εξής: Ο α Λύρας [ή Βέγας], με φαινόμενη λαμπρότητα 0.03, που αποτελεί το δεύτερο λαμπρότερο αστέρα του βόρειου ημισφαιρίου (μετά τον Αρκτούρο) και τον πέμπτο λαμπρότερο αστέρα όλου του ουράνιου θόλου. Μαζί με το Σείριο και τον Αρκτούρο είναι τα λαμπρότερα αστέρια στη γειτονιά του Ήλιου. Η φασματική του κατηγορία είναι A0 κι απέχει μόνο 25.3 έτη φωτός από τη Γη. 

 

Ο NGC 6720  στη Λύρα

  Στην πραγματικότητα αποτελεί πολλαπλό αστέρα (5 μέλη). Είναι ο πρώτος αστέρας που φωτογραφήθηκε ποτέ και ο πρώτος του οποίου το φάσμα καταγράφηκε. Μάλιστα, είναι ένας από τους καλύτερα μελετημένους αστέρες μετά τον Ήλιο. Ο Βέγας [Vega] θα είναι ο βόρειος πολικός αστέρας σε 13727 χρόνια, όταν η απόκλισή του θα είναι +86°14', όπως ήταν και το 12.000 π.Χ, λόγω της μετάπτωσης των ισημεριών. Είναι εύκολα ορατός τα καλοκαιρινά βράδια μέχρι και τον Νοέμβριο. Μάλιστα, περνά από το ζενίθ στην κεντρική Ελλάδα και αποτελεί τη βορειοδυτική κορυφή του λεγόμενου Θερινού Τριγώνου και τον φωτεινότερο αστέρα του τριγώνου αυτού (οι άλλοι αστέρες είναι ο Ντενέμπ και ο Αλτάιρ. Ο β Λύρας, γνωστός και ως Σέλιακ, είναι διπλός αστέρας. Ο γ Λύρας ή Σουλαφάτ είναι κι αυτός πολλαπλός αστέρας. Ο κύριος αστέρας αυτού του πολλαπλού συμπλέγματος αστέρων έχει φαιν. μέγεθος 3.24. Ο δ Λύρας, είναι διπλός αστέρας που αποτελείται από έναν γαλάζιο αστέρα κι έναν ημιπεριοδικό ερυθρό γίγαντα του οποίου το μέγεθος ποικίλει μεταξύ 4,0 και 5,0. Ο ε Λύρας είναι πολύ γνωστός τετραπλός αστέρας, που ονομάζεται επίσης ο Διπλά Διπλός (the Double Double) επειδή το καθένα από τα δυο λαμπρότερα μέλη αποτελεί συμπαγές διπλό σύστημα αστέρων. Ο ζ Λύρας είναι κι αυτός ένας ακόμη διπλός αστέρας που διακρίνεται με τη βοήθεια ερασιτεχνικού τηλεσκοπίου. Ο αστέρας RR Λύρας, είναι ένας παλλόμενος μεταβλητός αστέρας. Μια κατηγορία παλλόμενων μεταβλητών αστέρων, φέρει το όνομα του αστέρα αυτού [RR].
   

  ΛΥΡΙΔΕΣ: Οι Λυρίδες είναι διάττοντες αστέρες ορατοί από τη Γη, κάθε άνοιξη [μέσα Απριλίου]. Έχουν πάρει το όνομά τους από τον αστερισμό της Λύρας από όπου φαίνεται να προέρχεται η βροχή των διαττόντων. Ειδικότερα, το φαινόμενο μοιάζει να προέρχεται από τον αστέρα Βέγα. Η παρατήρηση των μετεώρων γίνεται καλύτερα με γυμνό μάτι αφού τα κιάλια και τα ερασιτεχνικά τηλεσκόπια περιορίζουν το οπτικό πεδίο στον ουρανό. Η παρατήρηση των Λυρίδων γίνεται συνήθως στο δεκαήμερο από τις 16 έως τις 25 Απριλίου. Το φαινόμενο εμφανίζεται όταν η τροχιά της Γης διασταυρώνεται, μία φορά τον χρόνο, με τα σωματίδια που έχει αφήσει ο κομήτης Θάτσερ, ο οποίος πέρασε για τελευταία φορά κοντά μας το 1861. Τα σωματίδια αυτά βρίσκονται σε ένα σταθερό σημείο και όταν περνά η Γη από εκεί τα βλέπουμε με τη μορφή πεφταστεριών. Το 1803 τα μετέωρα έπεφταν με ρυθμό πεντακοσίων την ώρα, ενώ το 1982 έπεφταν 100 μετέωρα την ώρα. Ο κομήτης Θάτσερ θα ξαναπεράσει κοντά από τη Γη το 2276 καθώς η τροχιά του γύρω από τον Ήλιο διαρκεί περίπου 415 χρόνια.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

ΚΑΙ ΣΤΟ ΥΟUTUBE: https://www.youtube.com/watch?v=EZyTSjtr6aU

Κυριακή Β΄ Λουκά [Λουκ. στ΄ 31-36] “Η αγάπη προς τους εχθρούς” + ΒΙΝΤΕΟ του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου

 

Κυριακή Β΄ Λουκά [Λουκ. στ΄ 31-36]

“Η αγάπη προς τους εχθρούς” + ΒΙΝΤΕΟ 

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου

   

  ΑΓΑΠΗ: Όταν οι άνθρωποι έχουν επίγνωση της θείας φιλανθρωπίας προς αυτούς, θα είναι φιλάνθρωποι κι ο ένας προς τον άλλον. Οι άνθρωποι, όμως, γίνονται ανελεήμονες γιατί περιμένουν από τους άλλους να τους ελεήσουν, ενώ και οι άλλοι περιμένουν το ίδιο απ’ αυτούς. Σ’ αυτήν την αμοιβαία ατέρμονη αναμονή, γινόμαστε άσπλαχνοι κι ανελεήμονες. Η ελεημοσύνη όμως είναι ενεργητική αρετή. Η φιλανθρωπία του Θεού, αποδεδειγμένη στο Γολγοθά, απαιτεί τη φιλανθρωπία των ανθρώπων. “Αν ο Θεός δεν είχε πρώτος δείξει τη φιλανθρωπία Του, ο κόσμος δε θα ήξερε τι ήταν.” (Α. Νικόλαος Βελιμίροβιτς). Ο άνθρωπος, κατανοώντας την ενεργητικότητα της φιλανθρωπίας κι αρχίζοντας να την εφαρμόζει, σύντομα θα διαπιστώσει, κατά τους Πατέρες, πως ο ουρανός κι η γη θα του αποκαλυφθούν με νέα χρώματα. Η φιλανθρωπία είναι όπως η θραύση πέτρας με πέτρα, που πάντα παράγει σπινθήρα. Και αυτός που παράγει το σπινθήρα κι ο άλλος που τον δέχεται, νιώθουν τη σπίθα της παρουσία του. Η ευσπλαχνία είναι ανώτερη από τη συμπόνια. Ο άνθρωπος ίσως νιώσει συμπόνια για έναν επαίτη, αλλά τον προσπερνάει. Ο φιλάνθρωπος όμως θα τον βοηθήσει. Όμως, σήμερα όλοι γίναμε φίλαυτοι, ιδιοτελείς, εγωπαθείς. Κέντρο της ζωής μας κατέστη ο ευατούλης, το σπίτι, η οικογένειά μας· πέραν τούτων, ουδέν. Μια σκέψη του μακαριστού επισκόπου Φλωρίνης Αυγουστίνου προβληματίζει για το αν έχουμε αγάπη μέσα μας: “Κάθεσαι το μεσημέρι και τρως. Σὲ ρωτῶ: την ώρα που έχεις στρωμένο το τραπέζι, σκέπτεσαι ότι υπάρχει στη γειτονιὰ ένας πεινασμένος; Πέντε πιάτα έχεις στο τραπέζι σου; Κάν᾿ τα έξι· θα τα ευλογήσει ο Θεός. Έρχεται βαρὺς χειμώνας, με κρύα, με πάγους, με χιόνια, κι εσὺ ἔχεις σπίτι σου σεντούκια με ρούχα, σκεπάσματα, βελέντζες, διπλά καὶ τριπλά. Για σκέψου· κάπου αλλού υπάρχουν άνθρωποι που τουρτουρίζουν!”. Συνεπώς, ο χρυσός κανόνας που πρέπει να διέπει τις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας είναι απλός: «Καθὼς θέλετεί ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως». Όμως, ακόμη ανώτερο είναι να δείξουμε αγάπη στους εχθρούς μας. Η ελεημοσύνη είναι ανώτερη από τη συχώρεση. Η συχώρεση είναι το πρώτο μισό του δρόμου προς το Θεό. Η τέλεση έργων αγάπης είναι το δεύτερο μισό, και χωρίς αυτή δεν αγγίζει κανείς τον Κύριο. Η αγάπη που ωθεί σε ανάλογα έργα, είναι ανώτερη της κοσμικής δικαιοσύνης. Γι’ αυτό, λέει ο Σέρβος Πατέρας Νικόλαος Βελιμίροβιτς: “είναι καλύτερο στους ανθρώπους ν’ ασκούνται από τη παιδική ηλικία στη γνώση της γλυκύτητας που προσφέρει η αγάπη κι η φιλανθρωπία, παρά να μάθουν τη σκληρότητα του νόμου”. Πράγματι όταν ο άνθρωπος “ωριμάσει” στο κοινωνικό γίγνεσθαι και η καρδιά του σκληρύνει, είναι δύσκολο να γίνει σπλαχνική. Όταν οι άνθρωποι είναι ελεήμονες δε θ’ αμαρτήσουν ενάντια στο νόμο. Αντιθέτως, όταν τηρούν το νόμο μα τους λείπει η φιλανθρωπία, κινδυνεύουν να χάσουν το στόχο, το στεφάνι της υποσχεθείσας δόξας.

  ΑΓΑΠΗ ΣΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ:  Η εντολή του Κυρίου, αυτή της αγάπης προς τους εχθρούς μας, τοποθετείται σε ύψιστη θέση. “Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοί­ως”. Τα λόγια του Ευαγγελίου μας εισάγουν στην αγάπη για τους εχθρούς μας. Αν δε θέλουμε να γίνουν εχθροί μας οι άνθρωποι, ας φροντίσουμε να μη γίνουμε εμείς εχθροί τους. Αν ο άνθρωπος έχει εχθρούς, αυτό σημαίνει πως είναι εχθρός κάποιου. Πώς απαιτεί τότε από έναν άνθρωπο να γίνει φίλος του, αφού ο ίδιος είναι εχθρός του; Πρώτα πρέπει να ξεριζωθεί η έχθρα από την καρδιά κι υστέρα να μετρήσει τους εχθρούς του στον κόσμο. Αν όμως ξεριζωθεί από την καρδιά αυτή η ρίζα θα βρεθούν όλο και λιγότεροι εχθροί να μετρήσει. Παύοντας ό ίδιος να είναι εχθρός αυτών που έχουν απομείνει ως εχθροί του, μπορεί να γίνει φίλος τους. Όσο γίνεται φίλος με τους άλλους, τόσο ο αριθμός των εχθρών του θα μειώνεται ώσπου θα μηδενιστεί. Το κυριότερο είναι πως σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε φίλο το Θεό. “Ας σκεφτόταν κάθε άνθρωπος τον αριθμό των ανθρώπων τους οποίους εχθρεύεται ο ίδιος, κι όχι εκείνους που είναι εχθροί του. Τότε το σκοτεινό πρόσωπο αυτού του κόσμου θα άστραφτε μέσα σε μια μέρα σαν τον ήλιο” [Α. Νικόλαος Βελιμίροβιτς]. Ακόμη, εφόσον κάθε άνθρωπος θέλει να του συγχωρούν τις αμαρτίες του, ας συγχωρεί κι αυτός τις αμαρτίες των άλλων. Κάθε άνθρωπος θέλει να συμπάσχουν οι άλλοι στις λύπες του και να χαίρονται στη χαρά του. Ας συμπάσχει κι αυτός με τις λύπες των άλλων κι ας χαίρεται με τις χαρές τους. Κάθε άνθρωπος θέλει ν’ ακούει καλά λόγια. Θέλει να τον τιμούν, να τον ταΐζουν όταν πεινάει, να τον επισκέπτονται όταν είναι άρρωστος και να τον προστατεύουν όταν τον κυνηγούν. Ας κάνει κι αυτός τα ίδια στους άλλους. Αν την εντολή αυτή την υιοθετούσαν όλες οι τάξεις, τα έθνη και τα κράτη, θα έπαυε αμέσως κάθε κακία και σύγκρουση ανάμεσά τους, θα εξαλείφονταν έχθρες και πόλεμοι. Λέγει ακόμη ο Κύριος: “Και ει αγαπάτε τους αγαπώντας υμάς, ποία υμίν χάρις εστί; και γαρ οι αμαρτωλοί τους αγαπώντας αυτούς αγαπώσι.” (Λουκ. στ’ 32-34). Αυτό πάει να πει: Αν περιμένετε από τους άλλους να σας κάνουν καλό και την καλοσύνη αυτή να την ανταμείψετε και σεις με καλό, δεν κάνετε κάτι επαινετό. Περιμένει ο Θεός ανταμοιβή για τη θερμότητα του ηλίου, για να δώσει εντολή στον ήλιο να λάμψει; Ή μήπως ενεργεί από ευσπλαχνία κι αγάπη; Η ευσπλαχνία αυτή η ενεργητική αρετή την κάνει σαφή ο Θεός από τότε που δημιούργησε τον κόσμο. Από την αρχή του κόσμου ο Κύριος μοίραζε απλόχερα τα πλούσια τα δώρα Του σ’ όλα τα πλάσματά Του. Αν περίμενε πρώτα από τα πλάσματά Του ανταπόδοση, ούτε ο κόσμος ούτε ο άνθρωπος θα υπήρχε σ’ αυτόν. Αν αγαπάμε μόνο αυτούς που μας αγαπάνε, σκεφτόμαστε εμπορικά κάνοντας ανταλλαγές. Όμως, η ευσπλαχνία δεν αποπληρώνει οφειλές της, αλλά πάντα δανείζει ατόκως. Η αγάπη, μάλιστα, δανείζει συνέχεια χωρίς να ελπίζει σε επιστροφή οφειλών. Η αγάπη προς τους “αγαπώντας ημάς” είναι μόνο το πρώτο “μάθημα” στο απέραντο βασίλειο της αγάπης. Η ανταπόδοση του καλού σ’ αυτούς που μας αγαπάνε, είναι στοιχειώδης αρετή, όπως και η ευγνομωσύνη, μπροστά στα καλά έργα. Άρα, έπαινος αξίζει στα έργα που, σε μικρή κλίμακα, μοιάζουν στα έργα της αγάπης του Θεού. Και συνεχίζει ο Κύριος: “Πλην αγαπάτε τους εχθρούς υμών και αγαθοποιείτε και δανείζετε μηδέν απελπίζοντες, και έσται ο μισθός υμών πολύς, και έσεσθε υιοί υψίστου, ότι αυτός χρηστός εστιν επί τους αχαρίστους και πονηρούς, γίνεσθε ουν οικτίρμονες, καθώς και ο πατήρ υμών οικτίρμων εστί” (Λουκ. στ' 35-36). Αυτά είναι τα ύψη στα οποία θέλει ο Θεός να εξυψώσει τους ανθρώπους. Αυτό είναι το ύψος της αξίας του ανθρώπου, η “κατά Θεόν υιοθεσία”, που ούτε κι ο μεγαλύτερος σοφός δεν είχε ποτέ ονειρευτεί. Ο Χριστός δεν λέει να τους ανέχεστε, όχι να είστε παθητικοί, αλλά να τους αγαπάτε.

  ΑΦΥΣΙΚΗ Η ΠΡΟΣ ΕΧΘΡΟΥΣ ΑΓΑΠΗ;: Όμως, η αγάπη για τους εχθρούς δείχνει αφύσικη, σε πολλούς, κυρίως  μη χριστιανούς.  Όμως, η πίστη μας αναγνωρίζει δύο φύσεις: μία άφθαρτη, φωτεινή και άτρεπτη στο κακό, σαν αυτήν του Αδάμ προπτωτικά, κι άλλη μια διεστραμμένη, σκοτεινή κι επιρρεπή στο κακό, σαν κι αυτό που αντιμετωπίζουμε διαρκώς σ’ αυτόν τον κόσμο. Για την πρώτη φύση μας, η αγάπη για τους εχθρούς είναι απόλυτα φυσική. Στη φύση αυτή η αγάπη είναι σαν την αναπνοή. Αυτή είναι η αληθινή φύση που δημιούργησε ο Θεός και οτιδήποτε στη γη έχει αληθινή αγάπη, προέρχεται από την αγάπη αυτή. Στον κύκλο της δεύτερης, της επίγειας φύσης, η αγάπη για τους εχθρούς είναι σπάνια και θα μπορούσε να θεωρηθεί αφύσικη. Δεν είναι όμως. “Σε σχέση με την επίγεια φύση μας η αγάπη είναι στην ουσία υπερφυσική ή προ-φυσική, καθώς αυτή φτάνει στην αμαρτωλή φύση μας από την πρωταρχική, αναμάρτητη κι αθάνατη φύση που προϋπήρχε της δικής μας” [α. Νικόλαος Βελιμίροβιτς]. Σκεπτικιστές διατείνονται πως η αγάπη αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολη. Είναι αλήθεια πως δεν είναι εύκολη, κυρίως για εκείνον που διδάσκεται την αγάπη μακριά από το Θεό, από τον οποίο τροφοδοτείται η αγάπη αυτή. Πώς όμως δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε αυτούς που αγαπάει ο Θεός; Ο Θεός δεν αγαπά περισσότερο εμάς απ’ όσο αγαπά τους εχθρούς μας και μάλιστα όταν είμαστε εχθροί άλλων. Ο Θεός όμως είναι αναμάρτητος κι άφοβος κι επομένως δεν υποπτεύεται κανέναν, αλλά τους αγαπά όλους. Μας αγαπά τόσο ώστε, όταν μας κυκλώνουν εχθροί χωρίς να φταίμε σε τίποτα, πρέπει να πιστεύουμε πως αυτό γίνεται σε γνώση Του και για το καλό μας.

  ΕΧΘΡΙΚΟΙ ΦΙΛΟΙ ΚΑΙ ΦΙΛΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ: Όμως, πρέπει να παραδεχθούμε πως οι εχθροί μάς βοηθούν στην πνευματική μας πορεία. Αν δεν υπήρχε έχθρα στους ανθρώπους, πάρα πολλοί από εκείνους που ευαρέστησαν στο Θεό δε θα είχαν γίνει φίλοι Του. Ακόμα κι η έχθρα του σατανά μπορεί να βοηθήσει εκείνους που είναι ζηλωτές της Πίστης. Ο Απόστολος Παύλος υπήρξε ο μεγαλύτερος ζηλωτής. Ο ίδιος Απόστολος όμως λέει πως επέτρεψε ο Θεός στο διάβολο να τον πειράξει, όταν του αποκαλύφθηκαν πολλά μυστήρια: “Και τη υπερβολή των αποκαλύψεων ίνα μη υπεραίρομαι, εδόθη μοι σκόλοψ τη σαρκί, άγγελος σατάν, ίνα με κολαφίζη ίνα μη υπεραίρομαι” (Β' Κορ. ιβ' 7). Μάλιστα ο Απόστολος θεωρεί πως ο “σκόλοψ” τον βοήθησε ιδιαίτερα στην ύψιστη αρετή της ταπέινωσης, κι αυτή την έννοια έχει το “ίνα μην υπεραίρομαι”! Ίσως, όπως πιστεύει ο σύγχρονος Άγιος Νικόλαος, επίσκοπος Αχρίδος, οι φίλοι του ανθρώπου ζημιώνουν περισσότερο την ψυχή του από τους εχθρούς του. Ο ίδιος ο Κύριος είπε πως «εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού» (Ματθ. ι’ 36). Εκείνοι που ζουν κάτω από την ίδια στέγη μαζί μας, που ενδιαφέρονται για τις σωματικές ανάγκες και τις ανέσεις μας, συχνά γίνονται εχθροί της σωτηρίας μας, γιατί η αγάπη κι η φροντίδα τους δε στοχεύει στην ψυχή αλλά στο σώμα μας. Αντιθέτως, οι τρόποι που χρησιμοποιούν οι εχθροί για να μας αναστατώσουν, μας βοηθούν. Το ότι μας απορρίπτουν, αυτό υπηρετεί τη σωτηρία μας! Πιέζοντάς μας στην κοσμική ζωή, ωθούμαστε ν’ αποσυρθούμε μέσα μας, να βρούμε την ψυχή μας και να ζητήσουμε από το Θεό να χαλυβδώσει την πίστη μας και να σώσει τους διώκτες μας! Οι εχθροί μας είναι πραγματικά εκείνοι που μας σώζουν από την καταστροφή που μας ετοιμάζουν, αθέλητα, οι οικείοι μας, που φροντίζουν το σώμα μας σε βάρος της ψυχής μας και χαλαρώνουν το χαρακτήρα μας!

  ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ: “Αγαθοποιείτε και δανείζετε μηδέν απελπίζοντες”, λέει ο Κύριος σ’ όλους τους ανθρώπους αδιάκριτα, είτε σας αγαπούν είτε όχι. Ακολουθήστε το παράδειγμα του Θεού που ευεργετεί όλους, είτε φανερά είτε κρυφά. Αν η ευεργεσία σας δε θεραπεύει το μίσος του εχθρού σας, πολύ λιγότερο θα το θεραπεύσει η έχθρα σας. Λέει ο όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός: “Ελεήμων άνθρωπος είναι εκείνος που δίνει χαρά στους άλλους μ’ αυτά που ο ίδιος έλαβε από το Θεό: ψωμί, φαγητό, εξουσία, ένα λόγο προσευχής· που λογαριάζει τον εαυτό του οφειλέτη, αφού έλαβε παραπάνω απ’ όσα χρειάζεται. Μέσω του αδελφού του είναι σα να του ζητάει ο Θεός και γίνεται έτσι οφειλέτης του”. Αν ο εχθρός δε δεχτεί την ευεργεσία σου, δε σ’ εμποδίζει μ’ αυτό από το να συνεχίσεις να του δίνεις. Ο Κύριος είπε, “προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς και διωκόντων υμάς” (Ματθ. ε’ 44). Ας κάνουμε λοιπόν προσευχή για τους εχθρούς μας, εας του ευεργετήσουμε. Αν ο εχθρός μου δε δεχτεί κάποιο είδος καλοσύνης ή εξυπηρέτησης από μέρους μου, ο Θεός θα δεχτεί την προσευχή που θα κάνω γι’ αυτόν. Ο Θεός θα μαλακώσει την καρδιά του και θ’ αλλάξει τη διάθεσή του για μένα. “Εκείνος που ξανακάνει την παγωμένη γη εύφορη κοιλάδα, όπου αναπτύσσονται πανέμορφα λουλούδια, μπορεί να λιώσει και τον πάγο της έχθρας της ανθρώπινης καρδιάς και να κάνει να ευδοκιμήσουν σ’ αυτήν τα ευωδιαστά λουλούδια της φιλίας” [Α. Νικόλαος Αχρίδος]. Όμως, το σπουδαιότερο είναι να μη χάσει ο “εχθρός “ μας την ψυχή του λόγω του μίσους του για εμάς. Περισσότερο πρέπει να προσεύχεται κανείς γι’ αυτό.

  ΥΙΟΙ ΥΨΙΣΤΟΥ: Σε άλλα σημεία της Επί του όρους Ομιλίας Του ο Κύριος υπόσχεται τη Βασιλεία Του, την κληρονομία της γης και του ουρανού, τα ουράνια αγαθά του. Εδώ όμως ο Κύριος δίνει το μεγαλύτερο. Όποιος αγαπά τους εχθρούς του και τους ευεργετεί, θα φθάσει στο ανώτερο σημείο που μπορεί να κατακτήσει ο άνθρωπος. Με την αγάπη αυτή ο άνθρωπος θα γίνει κατά χάριν θεός, υιός του υψίστου Θεού. Θα αποκτήσει τα θεϊκά χαρακτηριστικά. Καμία άλλη αρετή δεν μας κάνει τόσο όμοιους με τον Θεό όσο η αγάπη και η ευσπλαχνία προς τους εχθρούς, προς τους πονηρούς και αχάριστους ανθρώπους. Αυτή η αγάπη μάς κάνει κατά χάριν θεούς. Θα μας πλουτίσει ο Θεός, διά της υιοθεσίας Του, με τα δικά του χαρακτηριστικά. Τι μεγαλύτερο μπορεί να ποθήσει κανείς; Αν τα κάνουμε όλα αυτά, η ανταπόδοση θα είναι μεγάλη: “Έσεσθε υιοί του Υψίστου”, θ’ αξιωθείτε ν’ αποκαλέσετε το Θεό «Πατέρα», «και ο πατήρ σου ο βλέπων εν τω κρύπτω, αποδώσει σοι εν τω φανερώ” (Ματθ. στ' 6). Αν δε γίνει σήμερα ή αύριο αυτό, θα γίνει τότε στο τέλος του κόσμου, ενώπιον αγγέλων και ανθρώπων. Ποιά μεγαλύτερη ανταπόδοση θα μπορούσαμε να περιμένουμε από το να κληθούμε παιδιά του Υψίστου, να ονομάζουμε τον Ύψιστο Πατέρα μας; Κι ενώ, ο ένας και μοναδικός Υιός του Υψί­στου είναι ο Κύριος Ιησούς, τώρα την ίδια τιμή υποσχέθηκε ο Θεός σ’ εμάς, τους αμαρτωλούς και παραστρατημένους. Τί σημαίνει η τιμή αυτή; Πως θα είμαστε μαζί Του στην αιωνιότητα, κοντά στη δική Του δόξα, όπου βασιλεύει χαρά χωρίς τέλος. Σημαίνει πως η αγάπη του Θεού Πατέρα θα είναι πάντα μαζί μας. Ακόμα κι όταν διερχόμαστε δοκιμασίες και δυσκολίες σ’ αυτή τη ζωή, όλα θ’ αντιστραφούν και θα καταλήξουν στο καλό μας. Σημαίνει πως όταν πεθάνουμε δε θα παραμείνουμε στον τάφο, αλλά θ’ αναστηθούμε, όπως Εκείνος αναστήθηκε εκ νεκρών. Σημαίνει πως σ’ αυτή τη γη τοποθετηθήκαμε προσωρινά. Στο σπίτι του ουράνιου Πατέρα μας όμως μας περιμένει κάλλος αθάνατο, τιμή και δόξα. Θα μπορούσαμε να φανταστούμε ένα ορφανό αν τον υιοθετήσει κάποιος βασιλιάς. Τότε, όλοι θα καταλάβουν πόσα αγαθά θ’ απολαύσει το ορφανό αυτό. Πόσο μάλλον η δική μας κατά Θεόν υιοθεσία!! Μας υιοθετεί ο Θεός όχι για χάρη μας, αλλά για χάρη του Μονογενούς Του Υιού, όπως λέει ο απόστολος: “Πάντες γαρ υιοί Θεού εστε διά της πίστεως εν Χριστώ Ιησού” (Γαλ. γ' 26). Ο Χριστός μας υποδέχεται σαν αδελφούς Του. Ο Θεός Πατέρας επομένως μας δέχεται σαν υιούς Του. Η εντολή της αγάπης για τον πλησίον επομένως, όσο δύσκολη κι αν φαίνεται, είναι ένα μικρό αντίτιμο που μας ζητάει ο Θεός για να μας φέρει πιο κοντά Του, στην υπέροχη και πανένδοξη βασιλεία Του. Στη Νέα Κτίση, ο Κύριος Ιησούς ζητάει από μας το ίδιο πράγμα που ζήτησε από τον Αδάμ και την Εύα στον Παράδεισο: πίστη και υπακοή. Πίστη πως κάθε εντολή Του είναι για τη σωτηρία μας και απροϋπόθετη υπακοή σε κάθε μία από τις εντολές Του. Μας έδωσε κι αυτήν για ν’ αγαπάμε τους εχθρούς μας. Αν κάποια από τις εντολές Του δεν ήταν καλή και δεν υπηρετούσε τη σωτηρία μας, δε θα μας την έδινε. Εκείνος ήξερε πολύ καλύτερα αν η εντολή αυτή ήταν φυσική ή αφύσικη, δυνατή ή αδύνατη.

  Η ΚΛΙΜΑΞ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ: Ο πιστός, συνεπώς, ξεκινά από χαμηλά και με υπομονή και ζήλο φτάνει ψηλά. Ο Κύριος μέσα από τη σημερινή περικοπή παρουσίαζει τρεις βαθμίδες. ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ: “Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείται αυτοίς ομοίως”. Στην Π. Διαθήκη η εντολή αυτή του Θεού παραδίδεται με αρνητική διατύπωση: “ο μισείς, μηδενί ποιήσης” [Τωβ. δ΄15]. Εδώ ο Κύριος τη διατυπώνει θετικά, όπως θετική πρέπει να είναι και η ενεργητική μας διάθεση προς τους συνανθρώπους μας. ΑΝΕΞΙΚΑΚΙΑ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ: Μια αγάπη που θα αγκαλιάζει κι αυτούς που μας έβλαψαν, μας πίκραναν, μας αδίκησαν. Ο πιστός έτσι αναδεικνύεται ο χωρίς υστεροβουλία άνθρωπος της αγάπης. Μιας αγάπης που φτάνει στη θυσία και απλώνεται σε όλους. Προϋπόθεση αυτής της αγάπης είναι η ανεξικακία που έχει μέτρο τον ίδιο τον Κύριο, τον Κύριο πάνω στο Σταυρό, που είναι “χρηστός” και ευεργετικός και στους αχάριστους και τους κακούς. Γιατί Εκείνος: “ανατέλλει τον ήλιον αυτού επί πονηρούς και αγαθούς και βρέχει επί δικαίους και αδίκους.” [Μτθ. Ε΄45]. Τέλος υπάρχει και η τρίτη και κορυφαία βαθμίδα: ΤΟ ΕΛΕΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΚΤΙΡΜΟΙ: Και τι είναι έλεος; μα η αγάη στο μέγιστο βαθμό. Ο γρηγόριος Νύσσης το περιγράφει: “ιδίωμα του ελέους είναι η επίταση της αγαπητικής διαθέσεως”. Οικτιρμοί είναι η συμπάθεια, η ευσπλαχνία, ο καρδιακός πόνος για το συνάνθρωπο, αδελφό του Χριστού αλλά και δικό μας αδελφό. Ο ιερός Χρυσόστομος λέει: “Μπορούμε να εξισωθούμε με το Θεό, με το ελεείν και το οικτίρειν. Δεν είπε ο Κύριος ότι μπορείτε να εξισωθείτε μαζί του εάν νηστέυετε, εάν ασκείτε παρθενία, δεν είπε εάν προσεύχεσθε... Αλλά τι είπε; Γίνεσθε οικτίρμονες.”!

  ΕΠΙΜΥΘΙΟ: Ζούμε σε εποχές πλήρεις αντιφάσεων. Οικοδομούμε έναν ανάπηρο πολιτισμό, με τεχνολογία στα ύψη και κοινωνία αποθηριωμένη! Η απληστία σκοτώνει ισότητα και δικαιοσύνη, η φιλαυτία σκοτώνει την αγάπη, η μονομανία κι ο ατομισμός σβήνουν την ευσπλαχνία στον πόνο του διπλανού. Μόνη λύση, ο αναπροσανατολισμός της ανθρωπότητας και η ανακάλυψη στα ενδότερα της ψυχής μας του βαθύτερου νοήματος της ύπαρξής μας. Τότε ο στόχος και το βραβείο που προσφέρει ο Κύριος σε μας θα είναι κοντά μας: “εσόμεθα υιοί Υψίστου”!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς, Ομιλία εις το «Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι». Μητρ. Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτη, Το κλειδὶ. Αγ. Νικόλαος Βελιμίροβιτς, Η τέλεια αγάπη.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ: 

https://www.youtube.com/watch?v=ygI15mRDcFk