Ο Άρης
από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα
ΓΕΝΙΚΑ: Ο Άρης είναι ένας από τους θεούς πολέμου, μέλος του Δωδεκαθέου και γιος του Δία και της Ήρας. Οι Έλληνες πιστεύοντας στη θεότητα του Άρη του απέδιδαν και μια αμφισημία: αν και προσωποποιούσε τη φυσική ανδρεία που είναι αναγκαία για την επιτυχία στον πόλεμο, ήταν συγχρόνως μια επικίνδυνη δύναμη, ακόρεστη για σφαγές στα πεδία των μαχών, σχεδόν ζωώδης. Οι γιοι του Φόβος και Δείμος [τρόμος], όπως και η αδελφή της Έριδος, Ενυώ, τον συνόδευαν στον πόλεμο με το άρμα του. Στην Ιλιάδα, ο πατέρας του, ο Δίας, τον αποκαλεί ως το μισητότερό του θεό1! Στον Τρωικό Πόλεμο, ο Άρης ήταν στην πλευρά του ηττημένου, ενώ η Αθηνά, που στήριζε τους Έλληνες ήταν η θριαμβεύτρια επί του αδελφού της. Γενικά ο Άρης παίζει έναν μάλλον περιορισμένο ρόλο στην Ελληνική Μυθολογία αν και συχνά αναφέρεται κυρίως για τις πολλές ερωτικές σχέσεις του, ενώ άφθονοι απόγονοί του συχνά πρωταγωνιστούν σε πολλές μυθικές αναφορές. Όταν ο Άρης εμφανίζεται στους μύθους, συνήθως αντιμετωπίζει ταπεινώσεις2. Είναι κυρίως γνωστός ως παράνομος εραστής της Αφροδίτης, την περίοδο που εκείνη ήταν παντρεμένη με τον Ήφαιστο.

Ρωμαίκό αντίγραφο ελληνικού αγάλματος του θεού.
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ,
ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ, ΚΑΤΑΓΩΓΗ:
Η
ετυμολογία του ονόματος του “Άρη”
αποδίδεται
από ορισμένους στην
ελληνική
λέξη “ἀρή”,
ιωνικό
τύπο της δωρικής λέξης “ἀρά”
που
σημαίνει “όλεθρος,
καταστροφή, κατάρα”. Η πρώτη βεβαιωμένη
μορφή του ονόματος είναι στη
μυκηναϊκή ελληνική λέξη “α-re”,
της
Γραμμικής Β [συλλαβική
γραφή]3.
Κάποιες
επιγραφές της νεότερης Μυκηναϊκής
εποχής αναγράφουν το όνομα Ενυάλιος,
ως
ένα άλλο όνομα για το θεό του πολέμου.
Ο
Άρης
εμφανίζεται
στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, όπου ο
Δίας
εκφράζει συχνά
την
αποστροφή του
προς
εκείνον,
ιδιαίτερα
όταν
ο
Άρης επέστρεψε
τραυματίας
και
διαμαρτυρόμενος από
το πεδίο
της μάχης έξω από τα τείχη της Τροίας.
Αυτή η αποστροφή που έδειχναν θεοί και
Έλληνες συχνά προς το θεό του πολέμου
δικαιολογείται και από τις σχέσεις του
Άρη με τους Θράκες, οι οποίοι
θεωρούντο
ως ένα βάρβαρο και πολεμοχαρές
φύλο.
Άλλωστε
η Θράκη θεωρείτο γενέτειρα του Άρη και
ο τόπος που κατέφυγε ο θεός του πολέμου
ταπεινωμένος μετά
τον
γενικό εμπαιγμό του, κατά την ερωτική
του περιπέτεια με την Αφροδίτη, από
μέρους των υπολοίπων θεών.
ΛΑΤΡΕΙΑ: Στη Σπάρτη, πολύ νωρίς, ο Άρης θεωρήθηκε ως ένα αρρενωπό πρότυπο στρατιώτη. Σε παλαιότερες εποχές φαίνεται ότι προς τιμήν του οι Λακεδαιμόνιοι τελούσαν ακόμη και ανθρωποθυσίες. Συχνά, πριν από μια μάχη οι νέοι Σπαρτιάτες πολεμιστές θυσίαζαν από ένα κουτάβι ανά ομάδα προς τιμήν του Ενυαλίου που στην Κλασική Περίοδο ταυτίστηκε με τον Άρη. Ναός του Άρη, όμως, υπήρχε και στην Αγορά των Αθηνών, πράγμα που το αναφέρει και ο Παυσανίας4. Στην Αθήνα ακόμη υπήρχε ο Άρειος Πάγος [βράχος του Άρη], που αποτελούσε έδρα δικαστηρίου.
ΑΡΗΣ ΚΑΙ ΘΗΒΑ: Ο Άρης πρωταγωνιστεί και στο μύθο της ίδρυσης των Θηβών. Ο Άρης ήταν ο πρόγονος του δράκου που σκοτώθηκε από τον Κάδμο. Από τα δόντια αυτού του δράκου, φυτεμένα στο έδαφος, βγήκαν οι πλήρως οπλισμένοι μαχητές, οι λεγόμενοι Σπαρτοί. Για να εξευμενίσει τον Άρη, ο Κάδμος πήρε ως σύζυγό του την Αρμονία, κόρη του θεού και της Αφροδίτης.
ΤΕΚΝΑ ΤΟΥ ΑΡΗ: Από την Αφροδίτη ο Άρης απέκτησε πολλά τέκνα. Τα ονόματα ορισμένων από αυτά ήταν: Φόβος, Δείμος, Αρμονία, Αδράστεια, Αντέρως, Ίμερος και Πόθος. Ακόμη απέκτησε: από την Αερόπη τον Αερόπο, από την Άγλαυρο την Αλκίππη, από την Αλθαία τον Μελέαγρο [κατά μία εκδοχή], από την Αγχιρόη τον Σίθωνα, από την Αστυόχη τον Ασκάλαφο και τον Ιαλμενό, από την Αταλάντη, τον Παρθενοπαίο [ενδεχομένως], από την Καλλιόπη [ή την Καλλιρρόη] τον Μύγδονα και τον Οδόμαντο, από την Κριτοβούλη τον Παγανέα, από την Κυρήνη τον Διομήδη, από τη Δαιμονίκη τον Θέστιο και τον Μόλο, από τη Δορμοθέα τον Στύμφαλο5. Ακόμη τέκνα του Άρη θεωρούντο και οι: Φλεγύας [βασιλιάς της Θεσσαλίας και της Βοιωτίας αργότερα], ο Δράκος της Θήβας, οι Αμαζόνες Ιππολύτη, Αντιόπη, Πενθεσίλεια και Μελανίππη, η Σινώπη, ο Κύκνος, ο Παρράσιος, ο Λύκακτος, ο Βίθυς, ο Οινόμαος [από τη Στερόπη], ο Τμώλος, ο Άλκων6, ο Χάλυψ7, η Υπερβίη, ο Λύκος [της Λιβύης], ο Τηρέας, κ.ά.
Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΗ: Κάποτε ο Άρης γνώρισε την οργή του Ποσειδώνα, εξαιτίας της δολοφονίας ενός γιου του τελευταίου, ο οποίος προηγουμένως είχε βιάσει την Αλκίππη, κόρη του θεού του πολέμου. Για αυτή την πράξη, ο Ποσειδώνας κάλεσε τον Άρη να εμφανιστεί ενώπιον του δικαστηρίου των Ολυμπίων θεών. Η δίκη διεξήχθη σε έναν λόφο στην Αθήνα. Εκεί τελικά ο Άρης δικαιώθηκε. Η δίκη αυτή του θεού έδωσε την αφορμή για την ονομασία του λόφου Αρείος Πάγος8.

Ο Άρειος Πάγος, από την Ακρόπολη
Ο
ΚΥΚΝΟΣ:
Ο Κύκνος, γιος κι αυτός του Άρη, ήταν
τόσο κτηνώδης και επικίνδυνος που είχε
βάλει στόχο του να κτίσει έναν ναό προς
τιμήν του πατέρα του από κρανία
και τα οστά ταξιδιωτών, που
περνούσαν από την παράλια Φθιώτιδα όπου
εκείνος παραμόνευε. Ο Ηρακλής κατόρθωσε
τελικά να τον σκοτώσει, πράγμα που
επέφερε τη μήνι του Άρη, ο οποίος επιτέθηκε
στον φημισμένο ήρωα και τον τραυμάτισε9.
ΕΡΩΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΦΡΟΔΙΤΗ: Η Αφροδίτη είχε παντευτεί με τον κουτσό και άσχημο Ήφαιστο. Όμως δεν άντεξε για πολύ να μείνει πιστή στον άντρα της. Σύντομα σαγηνεύτηκε από την ομορφιά και τη σωματική διάπλαση του Άρη και έγινε ερωμένη του. Ο Ήλιος, όταν είδε κάποια φορά τον Άρη και την Αφροδίτη να πλαγιάζουν στο κρεβάτι του Ήφαιστου μέσα στο ίδιο του το παλάτι, έτρεξε και του το φανέρωσε, άλλωστε “ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον”! Τότε ο θεός ζήτησε από τον Ήλιο να μη φανερώσει σε κανέναν άλλο το μυστικό και σκαρφίστηκε ένα σχέδιο. Άπλωσε στο κρεβάτι του ένα αόρατο δίχτυ. Έτσι την επόμενη φορά που οι δυο παράνομοι εραστές πλάγιασαν στο κρεβάτι, μπλέχτηκαν στο δίχτυ. Απεγνωσμένα προσπαθούσαν να ελευθερωθούν. Μάταια όμως, όσο περισσότερο προσπαθούσαν, τόσο περισσότερο μπλέκονταν. Ο Ήφαιστος μόλις γύρισε στο παλάτι του, βρήκε τους παράνομους συντρόφους γυμνούς και ακινητοποιημένους στο κρεβάτι. Γεμάτος οργή και παράπονο ο Ήφαιστος τα έβαλε με τον Άρη, που αν και ήταν αδερφός του δε δίστασε να τον προδώσει, αλλά και με τη γυναίκα του. Για να πάρει την εκδίκησή του φώναξε τον Δία και τους υπόλοιπους θεούς και τους έδειξε τους αδιάντροπους εραστές που ήταν ακόμη μπλεγμένοι στα δίχτυα. Οι θεοί όλοι κατηγορούσαν την άπιστη σύζυγο και τον άκαρδο αδερφό και τους έβριζαν για το αμάρτημά τους. Έτσι ξεθύμανε η οργή του Ήφαιστου και τους ελευθέρωσε. Ο Άρης, γεμάτος αμηχανία και ντροπή, επέστρεψε στην πατρίδα του, τη Θράκη.
ΔΕΜΕΝΟΣ ΣΕ ΧΑΛΚΙΝΟ ΔΟΧΕΙΟ!: Σε έναν αρχαϊκό μύθο, δύο χθόνιοι γίγαντες, οι Αλωάδες, ο Ώτος και ο Εφιάλτης, την περίοδο της Γιγαντομαχίας, έδεσαν τον Άρη με αλυσίδες και τον έβαλαν σε ένα χάλκινο δοχείο, όπου παρέμεινε για δεκατρείς ολόκληρους μήνες. Αυτό ίσως να ήταν και το πρώιμο τέλος για το θεό του πολέμου, αν η πανέμορφη Ερίβοια, θετή μητέρα των γιγάντων, δεν το απεκάλυπτε στον Ερμή. Ο Άρης στο μεταξύ φώναζε και ούρλιαζε μέσα από το χάλκινο πίθο μέχρι που η Άρτεμις έβαλε να αλληλοσκοτωθούν τα δυο αδέλφια, οπότε ο Ερμής τον απελευθέρωσε.
ΣΤΟΝ ΤΡΩΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ: Όπως μας πληροφορεί ο Όμηρος, ο καβγατζής θεός είχε υποσχεθεί στη μητέρα του Ήρα και στην Αθηνά να βοηθήσει τους Έλληνες. Όμως, ξελογιασμένος, και πάλι, από την ομορφιά της Αφροδίτης, πέρασε σε μια κρίσιμη στιγμή στην αντίπαλη παράταξη. Για αρκετό καιρό παραστεκόταν στον Έκτορα, ο οποίος θέριζε τους Έλληνες, καθώς έλειπε από το πεδίο της μάχης ο Αχιλλέας. Η Ήρα αγανακτισμένη με το γιο της που από μικρός μονάχα προβλήματα της προκαλούσε, έτρεξε στον Δία και του ζήτησε την άδεια να διώξει τον Άρη από τη μάχη, πληγώνοντάς τον. Αυτός δέχτηκε, μια και δε συμπαθούσε καθόλου το γιο του. Αμέσως η Ήρα έστειλε την Αθηνά να τον κανονίσει όπως αυτή ήξερε. Η σοφή Παλλάδα φόρεσε την κυνέα, τη σκούφια δηλαδή του θείου της του Πλούτωνα, που την έκανε αόρατη, και όρμησε στην Τρωική πεδιάδα. Έπειτα στάθηκε πάνω στο άρμα του Διομήδη που ξεκινούσε μάχη με τον Άρη, χωρίς βέβαια να γνωρίζει ότι ήταν ο Ολύμπιος θεός. Αυτός πρώτος εκτόξευσε το χάλκινο δόρυ του εναντίον του θνητού πολεμιστή, αλλά η αθέατη Αθηνά το έσπρωξε με τα δυο της χέρια και έπεσε στο κενό. Τότε ο Διομήδης έριξε το δικό του δόρυ και η Αθηνά το κατεύθυνε στα πλευρά του Άρη. Αυτός πληγωμένος έπεσε καταγής και έβγαλε τρομερή φωνή που πανικόβαλε Έλληνες και Τρώες, γιατί ήταν σαν να φώναζαν μαζί δέκα χιλιάδες πολεμιστές. Μετά πέταξε στον Όλυμπο τυλιγμένος σε πυκνά σύννεφα. Εκεί έδειξε κλαίγοντας την πληγή του στο Δία και άρχισε να του παραπονιέται ότι δείχνει εύνοια στην Αθηνά επειδή είναι καθαρά δικό του παιδί. Ο πατέρας των θεών, έξω φρενών με το γιο του, του απάντησε με προσβλητικά λόγια. Αλλά γιος του ήταν και δεν άντεχε να τον βλέπει να πονάει και να κλαίει. Γι' αυτό έδωσε εντολή στον Παίονα, το γιατρό των θεών, να θεραπεύσει την πληγή του. Αλλά και στην τελική μάχη του Τρωικού πολέμου όλοι οι θεοί, με την άδεια του Δία, έτρεξαν πάνοπλοι στο πεδίο της μάχης. Πλάι στους Τρώες κατέφτασε ο Άρης, η Άρτεμη, ο Φοίβος κι η Αφροδίτη. Ο Άρης, που ήταν χολωμένος με την Αθηνά, γιατί πάντα τον ντρόπιαζε μπροστά στα μάτια των Ολυμπίων, όρμησε με την πρώτη ευκαιρία καταπάνω της και της μίλησε με άσχημα λόγια. Έπειτα έριξε το δόρυ του στην αιγίδα της Αθηνάς που ούτε ο κεραυνός του Δία δεν τη διαπερνούσε. Η θεά τραντάχτηκε και έκανε δυο τρία βήματα προς τα πίσω. Χωρίς να χάσει το θάρρος της, άρπαξε μια πελώρια κοτρόνα και την εκσφενδόνισε στον πολεμόχαρο θεό. Η κοτρόνα χτύπησε τον Άρη στο λαιμό, λύγισαν τα γόνατά του και έπεσε φαρδύς πλατύς κάτω. Το τεράστιο κορμί του απλώθηκε και σκέπασε εφτά στρέμματα. Τα γόνατά του μάτωσαν και τα μαλλιά του γέμισαν χώματα. Όλοι οι θεοί άρχισαν να γελάνε όταν είδαν ξαπλωμένο καταγής το θεό του πολέμου, που για μια ακόμη φορά τον ρεζίλεψε η Αθηνά. Μονάχα η Αφροδίτη έτρεξε κοντά του, τον βοήθησε να σηκωθεί και πιάνοντάς τον από το χέρι τον ανέβασε στον Όλυμπο.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Όμηρος, Ιλιάδα, Δ 436 κ.εξ., Ε 385-391, Ν 299 κ.εξ., Ν 103, Οδύσσεια, θ 266 – 366. Chadwick, John, 1976), Ο Μυκηναϊκός κόσμος, Cambridge, Cambridge University Press. Υγίνος, Fabulae, 30, 159. Απολλόδωρος ο Ρόδιος, Αργοναυτικά, ii.382κ.εξ. και 1031κ.εξ. Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, 2. 5, 8. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 3. 19, 7-8 και 3.15,7. Ησίοδος, Θεογονία, 934 κ.εξ., Ασπίς Ηρακλέους, 191, 460. Quintus Smyrnaeus, 10.51. Νόννο, Διονυσιακά, 18.274, κ.εξ.
konstantinosa.oikonomou@gmail.com
1. Όμηρος, Ιλιάδα, Ε΄890 – 891: “ἔχθιστος δέ μοί ἐσσι θεῶν οἳ Ὄλυμπον ἔχουσιν: αἰεὶ γάρ τοι ἔρις τε φίλη πόλεμοί τε μάχαι”.
2. Όπως κατά τον τραυματισμό του απλο το Διομήδη που περιγράφεται στη ραψωδία Ε΄ της Ιλιάδας.
3. Gulizio, Joannn. “a-re”, Εφημερίδα της Προϊστορικής Θρησκείας, 15, σελ. 32-38.
4. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 3.14,9.
5. Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά,2. 946.
6. Υγίνος, Fabulae,173.
7. Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά, 2. 373.
8. Berens, EM, Μύθοι και Θρύλοι της Αρχαίας Ελλάδα και τη Ρώμη, σ. 113 Project Gutenberg, 2007.
9. Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, 2.11 5. και 2. 7. 7.






.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)

.jpg)